Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt III CZP 63/05
UCHWAŁA
Dnia 12 października 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)
SSN Iwona Koper
SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi wierzyciela M. W. działającej przez matkę K. W.
przy uczestnictwie dłużnika P. W. w przedmiocie zażalenia wierzyciela na postanowienie
Sądu Rejonowego w G. z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie VIII Co (...) po
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 października 2005 r.,
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z
dnia 12 maja 2005 r., sygn. akt V Cz (...),:
"Czy komornik, w przypadku egzekucji alimentów wszczętej przed 1 stycznia 2002 r.,
jest uprawniony do pobierania w toku dalszej egzekucji alimentów opłaty w wysokości
21% wartości egzekwowanego roszczenia, czy też obowiązany jest uwzględnić zmiany
w zakresie wysokości opłaty wprowadzone Ustawą z 18 września 2001 r. o zmianie
ustawy o komornikach sądowych i egzekucji Dz. U. Nr 130, poz. 1452?"
podjął uchwałę:
W toku egzekucji alimentów wszczętej przed 1 stycznia 2002 r. i prowadzonej pod
rządem ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach
sądowych i egzekucji oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452)
komornik - od daty wejścia w życie tej ustawy - stosuje jej przepisy w zakresie
wysokości pobieranej opłaty stosunkowej.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy uchylił postanowienie
komornika tego Sądu z dnia 18 października 2004 r. sygn. akt. II KMP (...) ustalające
koszty postępowania w sprawie i nakazał komornikowi ponowne ustalenie wysokości
opłat ze wskazaniem podstawy ich wyliczenia oraz okresów jakich dotyczą. W
uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał na brak podstawy ustalenia opłat
obejmujących okres siedmiu lat i liczne – w tym zakresie – zmiany stanu prawnego.
Nadto Sąd Rejonowy wyraził zapatrywanie stwierdzające, że w wypadku prowadzenia
egzekucji alimentów, wszczętej przed 1 stycznia 2002 r. komornik jest uprawniony do
pobierania opłaty w wysokości 21% egzekwowanego roszczenia także po wejściu w
życie ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i
egzekucji (Dz. U. Nr 130, poz. 1452).
W złożonym zażaleniu wierzycielka zarzuciła, że zarówno sposób naliczenia
kosztów, jak i ich podstawa zostały wadliwie ustalone. Zakwestionowała także
zasadność wyrażonego poglądu, że obowiązujące przepisy upoważniają komornika do
pobierania – w toku dalszej egzekucji – opłaty w wysokości 21% egzekwowanego
roszczenia.
Rozpoznając zażalenie wierzycielki Sąd Okręgowy przedstawił do rozstrzygnięcia
przytoczone na wstępie powstałe zagadnienie prawne.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Spośród zmian wprowadzonych od 1 stycznia 2002 r. ustawą z dnia 18 września
2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz zmianie niektórych
innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452 ze zm.) wątpliwości Sądu Okręgowego
koncentrują się wokół możliwości zastosowania nowej ustawy, od wskazanej daty 1
stycznia 2002 r., co do wysokości pobieranej opłaty stosunkowej przewidzianej w art. 45
ust 2 powołanej ustawy w toku dalszej egzekucji alimentów. W przytoczonej ustawie
nowelizacyjnej ustawodawca nie rozstrzygnął w sposób jednoznaczny kwestii reżimu
prawnego rozliczenia alimentacyjnych spraw egzekucyjnych będących w toku, w których
egzekucja może być prowadzona przez wiele lat. W pierwszej kolejności wymaga
wyjaśnienia – jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy – relacja między stosowaniem art. 104 i
8 powołanej ustawy nowelizacyjnej. W myśl art. 104 ust. 1 sprawy egzekucyjne
wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy rozliczane są do dnia jej zakończenia
3
według przepisów dotychczasowych, z tym zastrzeżeniem że ryczałty kancelaryjne
w całości zatrzymują komornicy na koszty działalności egzekucyjne określone
w ustawie. Jest to zatem przepis o charakterze przejściowym obejmujący zakresem
stosowania sprawy egzekucyjne wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze
zm). Sprawy te rozliczane są – jak stanowi art. 104 ust. 1 ustawy – do dnia ich
zakończenia według przepisów dotychczasowych, czyli obowiązującego – przed
wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji – rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie taksy za czynności
komornika (Dz. U. Nr 62, poz. 264). Wyrażonej zasady działania dawnego – już nie
obowiązującego – prawa do spraw egzekucyjnych będących w toku nie stosuje się do
egzekucji alimentów i innych świadczeń powtarzających się, w których opłaty i inne
należności pobiera się według przepisów omawianej ustawy z zaliczeniem opłat
pobranych przed dniem jej wejścia w życie, z tym że nadwyżka opłat oraz pobrane
ryczałty nie podlegają zwrotowi (art. 104 ust. 2). Wprowadzenie rozróżnienia podstaw
prawnych rozliczania spraw egzekucyjnych nastąpiło ze względu na charakter
świadczenia będącego przedmiotem egzekucji. Poddanie egzekucji alimentów, i innych
świadczeń powtarzających się, zasadzie bezpośredniego stosowania ustawy nowej
zapobiega niepożądanej rozbieżności pomiędzy obowiązującym stanem prawnym a
działaniem dawnego już nie obowiązującego prawa nawet przez wiele lat toczącej się z
reguły egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Zastosowanie w art. 104 ust. 2 zasady
aktualizacji oznacza, że czynności podejmowane po wejściu w życie nowej ustawy
dokonuje się według przepisów tej ustawy, z wyjątkami w tej ustawie zastrzeżonymi.
W literaturze przedmiotu jednoznacznie się wskazuje, iż w braku wyraźnej normy
intertemporalnej zasadą jest stosowanie nowego rozwiązania prawnego. Wynika to z
istoty nowego rozwiązania prawnego. Uregulowanie zawarte w art. 104 ust. 2 ustawy o
komornikach sądowych i egzekucji określane jest retroaspektywnością prawa,
występującą wówczas, gdy jego przepisy regulują przedsięwzięcia bądź sytuacje
prawne o charakterze otwartym tj. takim które nie zostały zakończone i znajdują się w
toku postępowania. W wypadku bezpośredniego działania nowej ustawy – jak to
przyjmuje Sąd Okręgowy w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego – od
chwili wejścia w życie omawianej ustawy, reżim prawny sytuacji w toku od tej daty jest
determinowany przez nowe uregulowanie zawarte w art. 104 ust. 2 ustawy o
komornikach sądowych i egzekucji. Można zatem stwierdzić, że art. 104 ust. 2 zawiera
4
samodzielne i szczegółowe unormowanie stwarzające możliwość – w odniesieniu do
egzekucji alimentów i innych świadczeń powtarzających się – realizacji w praktyce
każdorazowo ustalonej w ustawie wysokości należności, poczynając od daty wejścia w
życie tej ustawy. Stosowanie ustawy w jej aktualnym brzmieniu, czyli z uwzględnieniem
zmian do niej wprowadzanych odznacza się praktyczną doniosłością zarówno dla stron
jak i organów egzekucyjnych. W tak ustalony mechanizm działania na przyszłość nie
ingeruje art. 8 omawianej ustawy stanowiący, że do czynności egzekucyjnych oraz
wykonywania orzeczeń sądowych o zabezpieczenie roszczenia, rozpoczętych przed
wejściem w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Mający charakter także
przepisu przejściowego art. 8 jako kryterium stosowania przepisów dotychczasowych,
czyli ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w brzmieniu sprzed zmian
wprowadzonych ustawą nowelizacyjną z dnia 18 września 2001 r., przyjmuje kryterium
„rozpoczęte czynności egzekucyjne”. Wyklucza on zatem zmianę reguł postępowania na
przestrzeni od rozpoczęcia – jak to określa ustawa – danej czynności egzekucyjnej aż
do jej zakończenia. Artykuł 8 nie wprowadza kryterium przedmiotowego ani co do
charakteru dokonywanej czynności ani też charakteru przedmiotu egzekucji o której
stanowi art. 104 ust. 2 ustawy obejmujący wszystkie koszty wywołane toczącym się
postępowanie egzekucyjnym. Artykuł 104 ust 2 nie uległ zmianie w ustawie z dnia 18
września 2001 r. Zawarty w nim zatem nakaz co do stosowania przepisów ustawy o
komornikach sądowych i egzekucji w ich aktualnym brzmieniu cechuje stabilność. Od
dnia 1 stycznia 2002 r. art. 49 tej ustawy przewiduje nową 15 procentową stawkę opłaty
stosunkowej. Stawka ta obowiązuje od 1 stycznia 2002 r. dla wszystkich wszczętych od
tej daty postępowań egzekucyjnych oraz dla wszczętej przed tą datą egzekucji
alimentów i innych świadczeń powtarzających się. Artykuł 8 ust. 1 stanowi podstawę do
stwierdzenia, że w toku trwającego postępowania egzekucyjnego o egzekucję
alimentów tylko czynności rozpoczęte i niezakończone oceniane są według przepisów
dotychczasowych. Natomiast po zakończeniu czynności podjętej przed 1 stycznia 2002
r. kolejne czynności w toku trwającego postępowania są dokonywane i oceniane z
uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2002 r. W toku
trwającego w rozpoznawanej sprawie od 1995 r. postępowania egzekucyjnego i
stosowaniu – do egzekucji alimentów – przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o
komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) od daty wejścia jej w
życie, dla podjętych od dnia 1 stycznia 2002 r. czynności egzekucyjnych znajdują
zastosowanie przepisy tej ustawy w znowelizowanym brzmieniu obejmującym obniżoną
5
stawkę opłaty stosunkowej. Odmienne zapatrywanie Sądu Rejonowego wynika ze
znaczenia jakie Sąd ten przywiązał do faktu dokonania dnia 28 grudnia 2001 r. zajęcia
wynagrodzenia dłużnika wynagrodzenia za pracę. Przez czynność egzekucyjną sądu
lub komornika rozumie się każde formalne, oparte na przepisach procesowych,
działanie uprawnionego organu egzekucyjnego, wywołujące skutek prawny dla
prowadzonej egzekucji. Po zajęciu wynagrodzenia za pracę, kolejne czynności
komornika stanowią odrębne czynności egzekucyjne, które jako dokonane w 2002 r.
powinny być oceniane w świetle aktualnego brzmienia ustawy o komornikach sądowych
i egzekucji. Dał temu wyraz także Komornik korygując wysokość pobranej od dnia 1
stycznia 2002 r. opłaty, rozliczając ją według nowej 15% stawki. Z przedstawionych
względów Sąd Najwyższy orzekł, że w wypadku egzekucji alimentów wszczętej przed
dniem 1 stycznia 2002 r. komornik, w toku dalszej egzekucji alimentów, obowiązany jest
w czynnościach egzekucyjnych, dokonywanych od dnia 1 stycznia 2002 r. uwzględnić
zmiany w zakresie wysokości opłaty wprowadzone ustawą z dnia 18 września 2001 r. o
zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 130, poz. 1452) i
pobierać opłaty w wysokości 15% wartości egzekwowanego roszczenia.