Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt V CSK 685/14
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 sierpnia 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Iwona Koper (przewodniczący)
SSN Wojciech Katner
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa J. S. i innych, przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "M." w
W.
o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę spółdzielni o jej podziale,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 6 sierpnia 2015 r.,
skargi kasacyjnej powodów: J. S., R. M., W. K., E. K. i H. B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 9 kwietnia 2013 r.,
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o wydanie orzeczenia
zastępującego uchwałę o podziale pozwanej Spółdzielni.
Ustalił, że wszyscy członkowie tej Spółdzielni będący mieszkańcami osiedla
przy ul. T. […] nabyli własność budynków mieszkalnych (segmentów) oraz prawo
użytkowania wieczystego gruntu pod tymi budynkami, a majątkiem wspólnym
2
Spółdzielni pozostały jedynie działki gruntowe z drogą wewnętrzną na tym osiedlu.
W ocenie Sądu I instancji osiedle przy ul. T. nie stanowi już jednostki organizacyjnej
pozwanej, ponieważ za taką jednostkę nie można uznać kompleksu dróg
wewnętrznych, który jako jedyny pozostał w majątku dotychczasowej Spółdzielni. W
tej sytuacji Sąd ten uznał, że odpadła przesłanka z art. 108a
§ 1 Prawa
spółdzielczego pozwalająca dokonać podziału spółdzielni, co uzasadniało
oddalenie w całości powództwa.
Apelacje Komisji Organizacyjnej oraz trojga powodów oddalił Sąd Apelacyjny,
orzekając o kosztach postępowania apelacyjnego w postanowieniu z dnia
26 czerwca 2013 r. zmieniającym pierwotne rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania apelacyjnego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego osiedle przy ul. T., choć stanowi
organizacyjnie wyodrębnioną całość, to przestało być jednostką pozwanej
Spółdzielni i częścią jej majątku, a więc nie nadaje się do wyodrębnienia w tym
trybie. Dokonanie podziału uznał ten Sąd za sprzeczne z celem istnienia spółdzielni
mieszkaniowej (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach
mieszkaniowych, dalej „u.s.m.”), a ponadto nie istnieje obowiązek pozwanej
zarządzania mieniem jej członków nabytym na podstawie ustawy (art. 1 ust. 3
u.s.m.), ponieważ w przepisie tym chodzi o sytuacje, w których mieniem jest udział
w częściach wspólnych budynku lub gruntu, a taki majątek w osiedlu przy ul. T. nie
istnieje.
Ponadto Sąd odwoławczy uznał, że opłaty ponoszone na podstawie art. 4
ust. 2 u.s.m. przez powodów na rzecz pozwanej są związane z istniejącym ciągle
stosunkiem członkostwa w Spółdzielni, a jego wypowiedzenie skutkowałoby utratą
związków z pozwaną, a więc i koniecznością ponoszenia opłat.
Powodowie zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego w części, w której
w punkcie 2) tego wyroku oddalono obie apelacje powodów. Zarzuty sformułowane
w ramach drugiej podstawy kasacyjnej obejmują naruszenie art. 378 § 1 i art. 382
k.p.c. wskutek nieodniesienia się do zarzutów, że określone działki o numerach
102/41, 76/17, 102/15, które nie są drogami dojazdowymi, ale położone są na
obszarze osiedla przy ul. T. i zabudowane są segmentami strony pozwanej tworzą
3
jednostkę organizacyjną strony pozwanej, z którą związane są prawa majątkowe jej
członków.
Zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa
materialnego obejmują art. 108a Prawa spółdzielczego w zw. z art. 1 ust. 1, art. 4
i art. 52 u.s.m. wskutek wadliwego uznania braku przedmiotu nadającego się do
wyodrębnienia z majątku pozwanej Spółdzielni, w sytuacji, w której prawa
własności domów jednorodzinnych związane są z wyodrębnioną jednostką
organizacyjną Spółdzielni w postaci jej majątku, którym jest prawo użytkowania
dróg wewnętrznych, inne interesy wspólne, a także infrastruktura sieci wodno-
kanalizacyjnej, możliwego do przejęcia przez nowoutworzoną w wyniku podziału
spółdzielnię.
Zarzut naruszenia art. 108a § 3 Prawa spółdzielczego uzasadniono jego
niezastosowaniem i nieuwzględnieniem przy wykładni art. 108a § 1 tej ustawy,
pomimo że odmowa podziału może nastąpić tylko w razie wystąpienia, określonych
pierwszym z wymienionych, przepisów przeszkód do dokonania podziału.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący ponownie akcentują twierdzenie,
że także nie będące drogami dojazdowymi działki 102/41, 76/17 i 102/15, które
położone są również na obszarze osiedla przy ul. T., a będące przedmiotem
użytkowania wieczystego pozwanej i zabudowane jej budynkami mieszkalnymi,
stanowią składniki majątku pozwanej, z którymi bez wątpienia związane są prawa
majątkowe członków strony pozwanej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów
procesowych nie dowodzą wykazania wystąpienia uzasadnionej drugiej podstawy
kasacyjnej. Nieodniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów
i nierozważenie ich doniosłości tylko wówczas przesądzałoby o wystąpieniu
uzasadnionej drugiej postawy kasacyjnej, gdyby skarżący wykazał, że zarzucane
naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983
§ 1 pkt 2 k.p.c.).
Tymczasem twierdzenie skarżącej, że oprócz dróg dojazdowych także
działki 102/41, 76/17 i 102/15, niebędące drogami dojazdowymi, nadal stanowią
mienie strony pozwanej tworzące jej jednostkę organizacyjną, bo są przedmiotem
prawa użytkowania wieczystego pozwanej, na których to gruntach posadowione są
4
budynki mieszkalne będące mieniem pozwanej, nie dowodzi zarazem tego, że
z tym mieniem Spółdzielni związane są prawa majątkowe wszystkich jej członków,
a w szczególności powodów będących nadal członkami pozwanej.
Prawa i obowiązki majątkowe powodów będących właścicielami budynków
i wieczystymi użytkownikami gruntów na których budynki ich są posadowione,
związane są z tymi właśnie gruntami i budynkami, a nie z działkami o wskazanych
w skardze kasacyjnej numerach, będących w użytkowaniu wieczystym pozwanej
Spółdzielni i zabudowanych budynkami stanowiącymi przedmiot własności tej
Spółdzielni.
Tymczasem dla oceny wystąpienia ustawowych przesłanek dokonania
podziału spółdzielni na podstawie art. 108a § 1 Pr. spółdzielczego nie jest istotne,
aby prawa i obowiązki majątkowe wszystkich członków Spółdzielni były związane
z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią jej majątku
nadającą się do takiego wyodrębnienia, ale tylko tych członków Spółdzielni, którzy
występują z żądaniem podjęcia uchwały o podziale.
Skarżący nie twierdzą, aby ich prawa i obowiązki majątkowe związane były
z tą częścią majątku Spółdzielni, która obejmuje, nie będące drogami dojazdowymi,
działki o określonych w skardze kasacyjnej numerach, a zatem zarzucane
naruszenie wskazanych przepisów procesowych w podanym przez skarżących
zakresie nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy oceny zarzutów naruszenia wskazanych w skardze
kasacyjnej przepisów prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem
ustalonego stanu faktycznego, przyjętego przez Sąd Apelacyjny za podstawę
rozstrzygnięcia.
Można zgodzić się ze skarżącymi, że ich prawa i obowiązki majątkowe
związane są z tą częścią majątku Spółdzielni, która obejmuje działki stanowiące
wewnętrzne drogi dojazdowe, a także tereny wspólne osiedla, w ciągu których
położona jest infrastruktura sieci wodno-kanalizacyjnej i oświetleniowej.
Jednakże sama ta okoliczność nie dowodzi wystąpienia wszystkich
ustawowych przesłanek niezbędnych do podjęcia uchwały o podziale Spółdzielni na
podstawie art. 108a § 1 Pr. spółdzielczego. Z mocy tego przepisu, poza wymogiem,
aby prawa i obowiązki członków spółdzielni żądających dokonania podziału
5
związane były z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią
jej majątku nadającą się do takiego wyodrębnienia, niezbędne jest również, aby
podział spółdzielni nastąpił w ten sposób, że z tej wyodrębnionej jednostki
organizacyjnej albo z nadającej się do takiego wyodrębnienia części majątku
zostanie utworzona nowa Spółdzielnia.
Nie sposób przyjąć, aby przesłanka ta została spełniona w stanie faktycznym
tej sprawy, ponieważ z części majątku pozwanej, nawet w razie uznania go za
wyodrębnioną jednostkę organizacyjną, obejmującą prawo użytkowania
wieczystego działek stanowiących wewnętrzne drogi dojazdowe i tereny wspólne
z infrastrukturą sieci wodno-kanalizacyjnej i oświetleniowej, nie może zostać
utworzona nowa spółdzielnia, mająca realizować cele i funkcje spółdzielni
mieszkaniowej.
Wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyjny w odniesieniu do przepisu art.
108a ust. 1 Prawa spółdzielczego, a w jej konsekwencji uznanie braku podstaw do
zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym sprawy, okazała się uzasadniona,
a zarzuty jego naruszenia należało ocenić jako nietrafne.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut niezastosowania przez Sąd
Apelacyjny przepisu art. 108a § 3 Prawa spółdzielczego. Jego zastosowanie
uzasadnione jest jedynie wtedy, jeżeli spełnione zostały wszystkie przesłanki
podjęcia uchwały o podziale spółdzielni, a określone w art. 108a § 1 wymienionej
ustawy, a pomimo tego uchwała taka nie powinna zostać podjęta z przyczyn
wskazanych w art. 108a § 3 Pr. spółdzielczego. Stosowanie ostatnio wymienionego
przepisu jest zatem bezprzedmiotowe, jeżeli w ustalonym stanie faktycznym sprawy
brak jest dostatecznych podstaw do podjęcia uchwały o podziale spółdzielni na
podstawie art. 108a § 1 Prawa spółdzielczego.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny zasadnie nie znalazł w ustalonym
stanie faktycznym sprawy podstaw do zastosowania art. 108a § 4 Prawa
spółdzielczego, a w konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na
uwzględnienie, wobec czego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie
art. 39814
k.p.c.
6