Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 września 2024r.

Sąd Rejonowy w Giżycku IV Wydział Pracy

w składzie następującym:

Przewodniczący SSR Bożena Makowczenko

Protokolant st. sekr. sąd. Justyna – K. – L.

po rozpoznaniu w dniu 9 września 2024r. w Giżycku

na rozprawie

sprawy z powództwa M. S. (1) i H. S. (1)

przeciwko (...) (...) Oddziałowi (...) w G.

o odprawę pośmiertną

1.  Powództwo oddala.

2.  Odstępuje od obciążania powodów kosztami zastępstwa procesowego.

Bożena Makowczenko

Sygn. akt IV P 56 / (...)

UZASADNIENIE

Powodowie M. S. (1) i H. S. (1) wnosili w pozwie z dnia 26 lutego 2024r. o zasądzenie na ich rzecz kwot po 5000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 9 stycznia 2024r. do dnia zapłaty.

Wnosili nadto o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu wskazywali, że są rodzicami zmarłego w dniu 5 grudnia 2023r. Ł. S.. W dacie śmierci pozostawał on zatrudniony u pozwanego na stanowisku informatyka. Wygaśnięcie umowy nastąpiło na skutek śmierci pracownika. Pismem z dnia 20 grudnia 2023r. powodowie zwrócili się do pozwanego z wnioskiem o wypłatę należności finansowych po zmarłym pracowniku. W odpowiedzi pozwany w piśmie z dnia 9 stycznia 2024r. odmówił powodom wypłaty odprawy pośmiertnej z uwagi na brak spełnienia przesłanek do uzyskania renty rodzinnej po zmarłym Ł. S..

Przywołali powodowie treść art. 93§1 kp, zgodnie z którym w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna. Stosownie do treści §4 odprawa poza małżonkiem przysługuje innym członkom rodziny spełniającym warunki do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odprawa ta przysługuje rodzicom jeżeli spełniają warunki dotyczące wieku, niezdolności do pracy lub wychowywania dzieci uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym pracowniku a ponadto jeżeli zmarły bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania.

W dalszej części powodowie przywołali orzecznictwo sądów powszechnych, w którym to wskazuje się, że na ocenę przesłanki przyczynienia się do utrzymania znaczenie ma, oprócz realizacji pomocy finansowej świadczonej na rzecz rodziców, także i to, że pomoc ta podnosi i poprawia sytuację materialną rodziców a śmierć pracownika doprowadza do pogorszenia się tej sytuacji a nadto, że przepis art. 71 pkt 1 ustawy nie stawia warunku pozostawania rodzica na utrzymaniu dziecka a stanowi wyłącznie o przyczynianiu się do utrzymania. Wystarczy zatem aby dziecko chociażby częściowo np. przez pomoc finansową przysparzało rodzicom środków na utrzymanie (wyrok SA w Szczecinie z dnia 13.10.2021r. III AUa 61/21, wyrok SA w Lublinie z dnia 19.12.2018r. III AUa 769/18).

W ocenie powodów spełniają oni przesłanki otrzymania odprawy pośmiertnej po zmarłym Ł. S.. Zmarły przez wiele lat stale wspierał swoich rodziców zarówno finansowo jak i osobiście. Wsparcie finansowe polegało na regularnym przekazywaniu rodzicom środków finansowych za pośrednictwem rachunku bankowego, sporadycznym zakupywaniu rodzicom drobnych sprzętów gospodarstwa domowego oraz opłacaniu bieżących zakupów spożywczych. Powodowie pozostawali wiec na częściowym utrzymaniu zmarłego syna, który mając świadomość ich słabego zdrowia czuł się zobligowany do ich stałego wspierania. Zmarły długotrwale i regularnie wspierał finansowo rodziców w kwotach o 5000 zł miesięcznie.

Zarówno powód jak i powódka są osobami starszymi posiadającymi rozpoznane choroby przewlekle i pozostają pod stałą opieką lekarzy specjalistów. Powód posiada przebyty uraz wielomiejscowy z powikłaniami neurologicznymi oraz wymaga stałego przyjmowania leków, jak również okresowej kontroli diagnostyki. Ponadto orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej został on uznany za trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej zaliczając go do drugiej grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia. Powódka również leczy się neurologicznie a ponadto wymaga stosowania specjalistycznej diety co wiąże się z koniecznością zakupu odpowiedniej żywności oraz specjalistycznej wody leczniczej której koszt jest wysoki.

Podali powodowie dalej, że na koszt ich utrzymania składają się następujące kwoty:

- 400 zł na zakup kosmetyków oraz środków czystości

- 200 zł na wydatki związane z opieką stomatologiczną

- 3000 zł na żywność oraz wodę leczniczą

- 600 zł na koszt zakupu ubrań oraz obuwia

- 1100 zł n zakup leków i witamin

- 815 zł na czynsz za mieszkanie

- 90 zł za internet i telewizję

- 250 zł na energię elektryczną

- 100 zł na telefon

- 200 zł na składkę (...)

- 500 zł na koszt zakupu paliwa

- 400 zł na koszt leczenia prywatnego

- 200 zł (2500 zł rocznie) na wyjazdy do sanatorium

- 150 zł na koszt wizyty u fryzjera

- 150 zł na koszt składki ubezpieczenia pojazdu

- 20 zł na podatek od nieruchomości.

Powyższe zestawienie, jak wskazywali powodowie, nie uwzględnia żadnych incydentalnych wydatków związanych z koniecznością zakupu podstawowych urządzeń gospodarstwa domowego jak też wydatków związanych z szeroko rozumianą rozrywką czy kulturą. Bez wsparcia syna powodowie niewątpliwie zmuszeni będą do zrezygnowania z części zakupywanych dóbr oraz ograniczenia wydatków.

Pełnione zatem zostały, zdaniem powodów, kryteria przewidziane w art. 71 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W piśmie procesowym z dnia 6 września 2024r. rozszerzyli powodowie swoje żądania i wnieśli o zasadzenie na ich rzecz kwot po 9078,74 zł .

Pozwany – (...) (...) Oddział (...) w G. – w odpowiedzi na pozew powództwa nie uznał i wniósł o jego oddalenie w całości. Wniósł też o zasądzenie od powodów solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany zakwestionował prezentowane przez powódkę w pozwie stanowisko. Zaprzeczył wszelkim stwierdzeniom oraz okolicznościom faktycznym wskazanych przez powodów poza tym, które pozwany wyraźnie przyzna.

Przyznał pozwany, że Ł. S. zmarły w dniu 5 grudnia 2023r. pozostawał w zatrudnieniu u pozwanego w dacie śmierci. Przyznał nadto, że według posiadanej przez pozwanego wiedzy powodowie są rodzicami zmarłego.

Podał pozwany, że odmówił powodom wypłaty odprawy pośmiertnej w oparciu o przepis art. 93§4kp, zgodnie z którym odprawa pośmiertna przysługuje wyłącznie małżonkowi oraz innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Podał, że do renty rodzinnej uprawnienie są rodzice zmarłego , którzy spełniają określone w art. 71 ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym warunek aby pracownik bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania. Przyczynianie zaś do utrzymania rodziców nie wynika ze zwiększenia dochodu rodziców, lecz z partycypowania w kosztach ich utrzymania, którego sami nie mogą sobie zapewnić. Wymagane ustawowo przyczynianie się do utrzymywania rodziców nie uzasadnia nabyci prawa do renty rodzinnej jeżeli nie polegało na obiektywnej konieczności utrzymywania rodziców przez dziecko a więc gdy rodzice dysponowali i dysponują środkami niezbędnymi do samodzielnego utrzymania się i zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (wyrok SN z dnia 4 czerwca 2013r. I UK 18/13).

Zdaniem pozwanego powodowie nie wykazali okoliczności uzasadniających twierdzenie, że są osobami, którym potencjalnie przysługuje prawo do renty rodzinnej po zmarłym synu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Poza sporem pozostawało, że powodowie H. i M. S. (1) są rodzicami zmarłego w dniu 5 grudnia 2023r. Ł. S., który to w tej dacie był pracownikiem pozwanego.

Powód M. S. (1) od dnia 1 czerwca 2001r. jest na emeryturze. Od tej daty świadczenie emerytalne było jedynym źródłem jego utrzymania. Pobierał je wówczas w wysokości około 2200 zł. Wtedy to jego syn miał 17 lat i uczył się. Po ukończeniu szkoły średniej Ł. S. rozpoczął studia licencjackie, w trakcie których mieszkał na stancji w E.. Pozostawał wtedy na utrzymaniu rodziców.

Obecnie emerytura powoda wynosi kwotę 4000 zł.

W 2008 roku M. S. (1) w wyniku upadku z wysokości doznał urazu głowy i żeber. Przez okres 2 - 3 lat nie mógł samodzielnie egzystować i wymagał opieki. Miał problemy z poruszaniem się, tracił pamięć. W tym czasie, po ukończeniu studiów syn powodów Ł. mieszkał z rodzicami i pomagał w opiece nad powodem.

Z kolei powódka H. S. (1) na emeryturze pozostaje od dnia 1 września 2022r. Wcześniej zatrudniona była jako nauczyciel. Do grudnia 2023r. emerytura powódki wynosiła kwotę około 4300 zł, od stycznia 2024r. zaś – 5300 zł.

Ł. S. pracował u pozwanego w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę od dnia 1 stycznia 2013r. przy czym okres od dnia 1 stycznia 2013r. do 30 czerwca 2013r. był okresem zatrudnienia w Jednostce Wojskowej (...) w W.. Zajmował on kolejno stanowisko kierownika punktu, technika a ostatnio kierownika sekcji.

/dowód: kopia świadectwa pracy k. 9/

Powodowie zamieszkują we własnościowym mieszkaniu o powierzchni 47 m ². Koszty utrzymania mieszkania wynoszą miesięcznie kwotę około 1500 zł. Ponadto, od 1988r. powodowie posiadają działkę ROD o powierzchni 3 arów, na której to przed trzema laty posadowiony został murowany dom. Powodowie są też właścicielami samochodu marki N. (...) z 2016r.

Powód M. S. (1) przez cały czas po upadku pozostaje pod kontrolą lekarzy specjalistów – kardiologa i neurologa. Kilka razy w roku udaje się do lekarzy w E. i w G. i są to wizyty prywatne. Przyjmuje na stałe leki neurologiczne i kardiologiczne. Miesięczny koszt zakupu leków wynosi około 200- 600 zł.

Powódka H. S. (1) także od lat pozostaje pod kontrolą lekarzy z uwagi na nadciśnienie i podwyższony cholesterol. Miesięczny koszt zakupu leków to kwota około 200 zł. Ma też zdiagnozowane schorzenia kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, z powodu których co jakiś czas wyjeżdża do sanatorium. Z uwagi na swoje schorzenia od roku stosuje dietę bez purynową.

Syn powodów zamieszkiwał przez cały czas razem z nimi. Zdarzało się, że robił zakupy artykułów spożywczych do domu, kupował sprzęt AGD (pralkę, lodówkę, kuchenkę mikrofalową).

Wspomagał też powódkę finansowo przy wyjazdach do sanatorium, dokładał się do kosztów utrzymania domu. Pomagał też przy pracach remontowych domku na działce rodziców – kupował materiały do prac jak np. blacha, wkręty itp.

Na konto rodziców wpłacał cyklicznie kwoty po 500- 600 zł.

/dowód: kopie dokumentacji medycznej, faktur i przelewów k. 15- 51, zeznanie św. J. S. k. 81v-82, zeznanie powodów M. S. k. 82- 83, H. S. k. 83- 83v/

Sąd zważył, co następuje;

Zgodnie z brzmieniem art. 94§3 kp odprawa pośmiertna przysługuje następującym członkom rodziny pracownika:

1) małżonkowi;

2) innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny (§5).

Odprawa pośmiertna przysługuje zatem małżonkowi oraz osobom wskazanym w pkt 2 § 4 art. 93 kp.

Inne osoby uprawnione do odprawy to członkowie rodziny spełniający warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Członkowie rodziny w rozumieniu tych przepisów to: dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, a także rodzice.

Osoby te są zatem uprawnione do odprawy, jeżeli spełniają przesłanki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, o których mowa w art. 67–71 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych.

Istotnym jest, że prawo do odprawy zależy od spełnienia warunków do uzyskania renty, nie zaś od jej przyznania przez ZUS.

I tak, w przypadku rodziców zmarłego pracownika koniecznym jest aby zmarły pracownik bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania a nadto by w chwili śmierci pracownika rodzice osiągnęli wiek 50 lat lub byli niezdolni do pracy albo wychowywali co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionego do renty rodzinnej po zmarłym, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej (art. 71 ustawy).

Powodowie podnosili, że w ich sytuacji ma zastosowanie przesłanka w postaci przyczyniania się zmarłego do ich utrzymania. Twierdzenie to jest o tyle nieuzasadnione bowiem koniecznym jest – w ocenie Sądu - aby owo przyczynianie się do utrzymania dotyczyło rodziców, którzy w razie braku tej pomocy pozostawaliby w niedostatku.

Stanowisko takie wynika też z orzeczeń Sądu Najwyższego. Przywołać można w tym miejscu postanowienie Sądu Najwyższego - Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) stycznia 2024r. w sprawie I (...) 58/23, w którym stwierdzono:

„Renta rodzinna po zmarłym dziecku należy się rodzicom wtedy, gdy dziecko bezpośrednio przed śmiercią przyczyniało się do ich utrzymania, jeżeli sami nie mogli sobie zapewnić utrzymania i w związku z tym dziecko spełniało (także dobrowolnie, czyli bez wyroku sądu i bez ugody zawartej przed sądem lub poza sądem) obowiązek alimentacyjny wobec rodziców pozostających w niedostatku. Nie chodzi zatem o doraźną pomoc finansową (zakup leków, sprzętu ortopedycznego, finasowanie wizyt u lekarza i turnusów rehabilitacyjnych), tylko o stałe przyczynianie się do utrzymania rodziców w sposób adekwatny do spełniania obowiązku alimentacyjnego uregulowanego w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.”

Taka ocena tej przesłanki wynika też przykładowo z wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 stycznia 2021 r. (III AUa 2203/19), w którym to stwierdzono, że:

„Jeżeli rodzice zmarłego ubezpieczonego dziecka mogą zapewnić sobie niezbędne samoutrzymanie się z własnych źródeł lub dochodów, bez ryzyka niedostatku w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, to nie przysługuje im prawo do renty rodzinnej po zmarłym dziecku, choćby przyczyniało się ono do polepszenia ich poziomu (standardu) życia, ponieważ śmierć ubezpieczonego zstępnego nie pozbawia rodziców własnych (rodzinnych) środków niezbędnych do zaspokojenia ich podstawowych potrzeb życiowych. (…) Przyczynianie się ubezpieczonego zstępnego do utrzymania rodziców uzasadnia nabycie przez nich prawa do renty rodzinnej po zmarłym ubezpieczonym na podstawie art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) tylko wtedy, gdy polegało na spełnianiu, także dobrowolnym, obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców pozostających w niedostatku (art. 133 § 2 kro).”

Powyższe zatem pozwala na wniosek, że sytuacja kiedy to zmarły polepsza standard życia rodziców, którzy są w stanie samodzielnie ponosić koszty swojego utrzymania bez narażenia na niedostatek, wyklucza przyjęcie istnienia przesłanki uprawniającej do skutecznego uzyskania odprawy pośmiertnej.

Z taką właśnie sytuacją, w ocenie Sądu, mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Otóż, oboje powodowie otrzymują świadczenia emerytalne przy czym wysokość tych świadczeń pozwala im na utrzymanie się i ponoszenie kosztów opieki medycznej. Oczywiście, pomoc syna powodów w ponoszeniu kosztów opieki medycznej podwyższał poziom tej opieki – prywatne wizyty u lekarzy, pobyty w sanatorium, leki itp. Brak tej pomocy jednak, zdaniem Sądu, nie zamyka powodom możliwości kontynuowania leczenia. Środki jakie posiadają pozwolą powodom w dalszym ciągu na leczenie choć zapewne pomoc finansowa syna kwestie te ułatwiała.

Poza tym, powodowie są właścicielami mieszkania i samochodu, którego wartość rynkowa wacha się między kwotą 44 900 zł a 69 900 zł ( dane co do przedziału cenowego dla samochodu powodów z internetu). Są też posiadaczami działki ROD, na której posadowili całoroczny dom.

Sytuacja finansowa i majątkowa powodów wyklucza zatem przyjęcie tezy, że brak pomocy finansowej jaką uzyskiwali od zmarłego syna spowoduje, że znajdą się w niedostatku. Ich sytuacja z pewnością jest teraz gorsza – jak wskazywał powód, musi m.in. liczyć się z kosztami paliwa co zmniejsza ilość wizyt u rodziny jakie z żoną odbywali samochodem. Podobnie powódka – koszty leków czy wyjazdów do sanatorium musi pokrywać sama. Znamiennym jest to, że sama powódka wskazała, że nie domagają się pomocy finansowej od swojej córki i starają się z mężem korzystać z oszczędności. Potwierdza to tezę, że powodowie nie znajdują się w niedostatku na skutek braku pomocy finansowej od ich zmarłego syna.

Z tych to powodów Sąd uznał, iż nie zostały w sprawie spełnione przesłanki uprawniające do nabycia prawa do odprawy pośmiertnej. Orzeczono zatem o oddaleniu powództwa.

Jednocześnie, w oparciu o art. 102 kpc, Sąd odstąpił od obciążania powodów kosztami zastępstwa procesowego uznając, iż obciążanie nimi byłoby dla nich zbyt dotkliwe zważywszy, że okoliczności sprawy obejmują śmierć ich dziecka.

Bożena Makowczenko