Pełny tekst orzeczenia

Sygnatura akt II C 1440/24

Dnia 30 czerwca 2025 roku

POSTANOWIENIE

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie II Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Adam Jaworski

po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 roku w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa M. K. i Z. B.

przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego

p o s t a n a w i a:

I.  na podstawie art. 267 ust. 1 lit. b i ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26 października 2012 r., s. 47) zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

1)  Czy wynikająca z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26 października 2012 r., s. 13-190) oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasada wykładni prawa krajowego zgodnie z prawem Unii wymaga dokonania rozszerzającej interpretacji przepisu takiego jak art. 840 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej także: k.p.c.), aby objąć określonymi w nim podstawami pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany przez sąd na podstawie obowiązującego do 7 listopada 2019 r. art. 485 § 3 k.p.c., jeżeli podstawą zgłoszonego przez konsumentów żądania pozbawienia wykonalności nakazu zapłaty jest zarzut, że umowa kredytu zawiera nieuczciwe warunki umowne, a pozwani – mimo odebrania odpisu nakazu zapłaty – nie wnieśli w ustawowym terminie zarzutów od tego nakazu?

- w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie nr 1:

2)  Czy art. 4 ust. 2 in fine dyrektywy Rady nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE L nr 95 str. 29; dalej także: dyrektywa Rady nr 93/13/EWG) należy interpretować w ten sposób, że warunek umowy kredytu – zawartej z konsumentem przed wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r.1 – wprowadzający klauzulę zmiennego oprocentowania, której elementem jest wskaźnik referencyjny WIBOR, można uznać za wyrażony „językiem prostym i zrozumiałym” w przypadku, gdy jednocześnie:

a)  bank poinformował kredytobiorcę, że na wysokość zmiennego oprocentowania składa się marża i wskaźnik referencyjny;

b)  bank nie poinformował kredytobiorcy, w jaki sposób i przez kogo wskaźnik referencyjny jest ustalany ani jak kształtowała się jego wysokość w latach poprzednich;

c)  umowa w zakresie wskaźnika referencyjnego odsyła do zewnętrznego serwisu informacyjnego, do którego konsument nie ma zagwarantowanego dostępu przez cały okres kredytowania oraz okres po wygaśnięciu umowy, gdy może powoływać się na uprawnienia wynikające z zamieszczeniu w niej nieuczciwych warunków?

3)  Czy art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że warunek umowy kredytu zawartej z konsumentem – określający, że czynnikiem wpływającym na zmianę wysokości oprocentowania jest wskaźnik referencyjny WIBOR, który w dniu zawarcia umowy kredytu przez strony nie był regulowany przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego, ale był ustalany przez podmiot trzeci, nie poddany instytucjonalnemu nadzorowi, przy czym bank udzielający kredytu miał pośredni wpływ na wysokość tego wskaźnika – powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron umowy ze szkodą dla konsumenta?

- w przypadku odpowiedzi pozytywnej na powyższe pytania:

4)  Czy art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że w przypadku uznania warunku określającego zmienną stopę procentową za nieuczciwy ze względu na odniesienie do wskaźnika referencyjnego WIBOR, możliwe jest dalsze związanie stron umową kredytu przy przyjęciu, że jest to kredyt z oprocentowaniem stałym w wysokości wskazanej w umowie stałej marży banku, czy też konsekwencją braku związania konsumenta uznanym za nieuczciwy warunkiem określającym zmienną stopę procentową jest konieczność uznania umowy za nieważną ex tunc?

II.  na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c. zawiesić postępowanie w sprawie.

Adam Jaworski

Sygnatura akt II C 1440/24

UZASADNIENIE

postanowienia z 30 czerwca 2025 roku

I. Stanowiska stron i przedmiot postępowania

1. Pozwem wniesionym 22 kwietnia 2024 roku, wniesionym przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. (dalej: pozwany albo strona pozwana) powodowie M. K. i Z. B. (dalej: powodowie) wnieśli o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego – nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wydanego przez Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie w dniu 12 stycznia 2018 r., sygn. akt II Nc 339/17. Powodowie zarzucili, między innymi, że Sąd wydający nakaz zapłaty nie zbadał łączącej strony umowy kredytu pod kątem niedozwolonych postanowień, a w szczególności nie dostrzegł, że postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu mają charakter nieuczciwych warunków umownych. Powodowie w szczególności kwestionują ustalanie wysokości oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR. W ocenie powodów okoliczności te skutkują nieważnością umowy kredytu, na podstawie której został wydany przeciwko powodom prawomocny nakaz zapłaty. W pozwie zamieszczono wniosek o udzielenie zabezpieczenia poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącym.

2. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając brak podstaw do ponownego badania w niniejszym postępowaniu ważności umowy kredytu, wskazując, że zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi nakaz zapłaty ma skutki prawomocnego wyroku i korzysta z powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Strona pozwana zaprzeczyła także, aby umowa kredytu zawierała niedozwolone postanowienia umowne.

3. Postanowieniem z 22 maja 2024 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie uwzględnił wniosek o zabezpieczenie i zawiesił prowadzone przez komornika sądowego przeciwko powodom postepowanie egzekucyjne.

4. Postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem przez pozwanego, który zarzucił, że Sąd I instancji niesłusznie udzielił zabezpieczenia, gdyż roszczenie powodów nie było uprawdopodobnione. Pozwany wskazał przede wszystkim, że w świetle przepisów k.p.c. niemożliwe było ponowne badanie istnienia zobowiązania, o którym Sąd orzekł prawomocnym nakazem zapłaty. Po rozpoznaniu tego zażalenia Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek o zabezpieczenie powództwa. Pisemne uzasadnienie nie zostało sporządzone, ale z przebiegu postępowania wynika, że Sąd Apelacyjny podzielił powyższy zarzut.

5. W dalszym toku postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska, a powodowie wnieśli o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości UE pytań prejudycjalnych.

II. Dotychczasowe ustalenia faktyczne

6. W dniu 23 grudnia 2010 r. powodowie zawarli z pozwanym umowę kredytu mieszkaniowego hipotecznego (...), w którym kwotę kredytu określono na 1 865 046,23 zł. Kredyt został udzielony na 144 miesięcy i był przeznaczony na zakup domu do celów mieszkalnych. Nie jest sporne, że umowa kredytu nie miała związku z działalnością gospodarczą ani zawodową powodów, a zatem mieli oni w chwili jej zawarcia status konsumentów.

7. Umowa kredytu jest podzielona na część ogólną i szczególną. Zgodnie z § 5 ust. 1 zd. 1 Części Ogólnej Umowy kredytu (COU) pozwany pobiera odsetki od kredytu według zmiennej stopy procentowej w stosunku rocznym, której wysokość jest ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, jako suma stawki referencyjnej i marży (...) SA /oraz w przypadku bilansowania stawki dodatkowej/. Zmiany wymagalności stawki referencyjnej następują w dniu wymagalności spłaty raty kredytu i odsetek, a odsetki według nowej stawki są naliczane od dnia następnego po dniu wymagalności (§ 5 ust. 2 COU). Wzrost stawki referencyjnej wpływa na podwyższenie oprocentowania kredytu, które spowoduje wzrost raty i kredytu (§ 5 ust. 3 COU).

8. Zgodnie z § 1 pkt 18 COU stawką referencyjną jest WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate). § 1 pkt 25 COU definiował WIBOR jako stawkę publikowaną o godzinie 11.00 na stronie internetowej R., w drugim dniu poprzedzającym dzień rozpoczynający pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, zaokrągloną według matematycznych zasad do czterech miejsc po przecinku, w przypadku braku notowań stawki referencyjnej WIBOR dla danego dnia do wyliczenia stopy procentowej stosuje się odpowiednio notowania z dnia poprzedzającego, w którym było prowadzone notowanie stawki WIBOR.

9. Powodowie, zawierając umowę w 2010 r., nie mieli możliwości zawarcia umowy kredytu z oprocentowaniem stałym, bez użycia wskaźnika WIBOR. Powodom nie udzielono informacji, które podmioty ustalają WIBOR, a także o tym, że pozwany bierze udział w jego ustalaniu. Powodowie nie zostali również poinformowani, co to jest „reuters”.

10. Powodowie początkowo spłacali kredyt regularnie. W związku z tym, że po 2015 r. zaprzestali regularnych spłat, pozwany wypowiedział umowę kredytu, a następnie wniósł do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie pozew o zapłatę kwoty 1 187 274,37 zł z odsetkami umownymi za opóźnienie. Do pozwu dołączono wyciąg z ksiąg rachunkowych banku oraz wezwanie do zapłaty, natomiast nie przedłożono umowy kredytu. W dniu 12 stycznia 2018 r. pod sygn. akt II Nc 339/17 Sąd wydał nakaz zapłaty na podstawie wyciągu z ksiąg rachunkowych banku, orzekając zgodnie z żądaniem pozwu.

11. Odpis nakazu zapłaty został doręczony pozwanym (powodom w niniejszej sprawie), jednak nie wnieśli oni zarzutów od tego nakazu zapłaty. Na rozprawie 24 października 2024 r. powodowie wyjaśnili, że nie skorzystali z prawa do zaskarżenia nakazu, gdyż nie mieli takiej wiedzy prawnej. Powodowie byli w tym czasie w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej, a M. K. znajdowała się wówczas w zagrożonej ciąży.

12. Strona pozwana w niniejszej sprawie złożyła wniosek o nadanie nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności, a po jej uzyskaniu wszczął przeciwko powodom postępowanie egzekucyjne, które jest prowadzone pod chwili obecnej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi – Południe w Warszawie K. K. pod sygn. akt Km 81/19.

III. Ramy prawne

Prawo Unii Europejskiej

13. Traktat o Unii Europejskiej.

Art. 4 ust. 3 akapit drugi: Państwa Członkowskie podejmują wszelkie środki ogólne lub szczególne właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatów lub aktów instytucji Unii.

Art. 19 ust. 1 akapit drugi: Państwa Członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii.

14. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 13 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE L nr 95 str. 29; dalej także: dyrektywa nr 93/13)

Motyw 21:

Państwa Członkowskie powinny zapewnić, aby nieuczciwe warunki nie były zamieszczane w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami oraz jeżeli jednak takie warunki zostają w nich zawarte, aby nic były one wiążące dla konsumenta, oraz zagwarantować, żeby umowa obowiązywała strony zgodnie z zawartymi w niej postanowieniami, pod warunkiem, że po wyłączeniu z umowy nieuczciwych warunków może ona nadal obowiązywać.

Motyw 24:

Sądy i organy administracyjne Państw Członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Art. 3 ust. 1: Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

Art. 6 ust. 1: Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

Art. 7 ust. 1: Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami.

Prawo krajowe

15. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.)

Art. 480 2 § 4: Nakaz zapłaty, od którego nie wniesiono środka zaskarżenia, ma skutki prawomocnego wyroku.

Art. 494 § 2(w brzmieniu obowiązującym w dniu 12 stycznia 2018 r.): Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie zarzutów, ma skutki prawomocnego wyroku.

Art. 840 § 1: Dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli:

1) przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności, gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście;

2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia;

3) małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść.

16. Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071)

Art. 22 1 : Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Art. 353 1 : Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Art. 385 1 § 1: Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Art. 385 1 § 2: Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Art. 385 1 § 3: Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Art. 385 1 § 4: Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Art. 385 2 : Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Art. 385 3 pkt 10: W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności: uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie.

Art. 58 § 1: Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

Art. 58 § 3: Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

17. Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.)

Art. 69 ust. 1: Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Art. 69 ust. 5 pkt 5: Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności (…) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany.

Art. 76 ust. 1: Zasady oprocentowania kredytu określa umowa kredytu, z tym, że w razie stosowania stopy zmiennej należy:

1) określić w umowie kredytowej warunki zmiany stopy procentowej kredytu;

2) powiadomić w sposób określony w umowie kredytobiorcę, poręczyciela oraz jeżeli umowa nie stanowi inaczej, inne osoby będące dłużnikami banku z tytułu zabezpieczenia kredytu o każdej zmianie stopy jego oprocentowania.

IV. Uzasadnienie pytań prejudycjalnych

a)  W przedmiocie pytania pierwszego

18. Podstawowym problemem w rozpoznawanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy mimo wydania przeciwko powodom prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, dopuszczalne jest merytoryczne zbadanie przez Sąd w niniejszym procesie ważności łączącej strony umowy kredytu, w tym w szczególności dokonanie oceny, czy umowa kredytu zawiera nieuczciwe warunki umowne.

19. Podstawą prawną roszczenia powodów jest przytoczony wyżej art. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., który stanowi podstawę powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów, powództwo to stanowi środek merytorycznej obrony dłużnika przed egzekucją. Jak wynika z wykładni językowej art. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., jeżeli tytułem egzekucyjnym nie jest orzeczenie sądu, dłużnik może oprzeć powództwo opozycyjne na wszystkich zarzutach, które zmierzają do zakwestionowania istnienia zobowiązania stwierdzonego tytułem wykonawczym. Jeżeli tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu, powództwo o pozbawieniu wykonalności tytułu wykonawczego może być oparte wyłącznie na zarzucie, że po wydaniu orzeczenia stwierdzone tytułem wykonawczym zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane2. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 23 maja 2012 r., III CZP 16/12, OSNC 2012 nr 11, poz. 129, str. 41: „Nie mogą być natomiast podstawą powództwa opozycyjnego zarzuty skierowane przeciwko orzeczeniu, zmierzające do zmiany jego treści (…) sąd rozpoznający powództwo opozycyjne jest bezwzględnie związany wyrokiem wydanym w sprawie między wierzycielem a dłużnikiem co do ustalonego w sentencji obowiązku świadczenia. Z tego względu - przy orzekaniu na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., gdy tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu - uwzględnia wyłącznie zdarzenia, które nastąpiły po wydaniu tego wyroku, a ściślej, po zamknięciu rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.)” (zob. podobnie uchwały SN z 2 lutego 2011 r., III CZP 128/10, z 15 marca 2018 r. III CZP 107/17, uzasadnienie uchwały SN z 12 stycznia 2022 r., III CZP 60/22 oraz orzeczenia SN z 12.12.1972 r., II PR 372/72, OSP 1973, Nr 11, poz. 222, z 29 stycznia 2021 r., IV CSK 314/20, z 22 czerwca 2018 r., II CSK 539/17 i z 29 lutego 2024 r., I CSK 995/23). Podobne stanowisko jest jednolicie przedstawiane w nauce prawa postępowania cywilnego (zob. R. Kulski w: A. Marciniak (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom IV. Komentarz. Art. 730–1095 1, wyd. 1, 2020, Legalis, art. 840 Nb 1; A. Olaś w: P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. 3, 2024, art. 840 Nb 78 oraz powołana tam dalsza literatura i orzecznictwo). Przedstawione poglądy mają pełne odniesienie do prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, który zgodnie z art. 480 2 § 4 k.p.c. (w dacie wydania nakazu zapłaty przeciwko powodom - 494 § 2 k.p.c.) ma skutki prawomocnego wyroku. Oznacza to, że nakaz zapłaty korzysta z powagi rzeczy osądzonej na takich samych zasadach, jak wyrok.

20. W świetle przytoczonego krajowego orzecznictwa należałoby przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie nie jest dopuszczalne ponowne badanie istnienia zobowiązania, w tym dokonywania oceny ważności umowy kredytu oraz tego, czy umowa zawierała nieuczciwe warunki umowne. Okoliczności ważności umowy i abuzywności jej poszczególnych postanowień powinny być, co do zasady, zbadane w postępowaniu zainicjowanym pozwem (...). Powodowie otrzymali odpis nakazu zapłaty, od którego przysługiwał im środek zaskarżenia w postaci zarzutów. Wydaje się, że na takim samym stanowisku stanął Sąd Apelacyjny w Warszawie, który w uwzględnieniu zażalenia pozwanego zmienił postanowienie tutejszego Sądu o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia powodów i oddalił wniosek. Orzeczenie to nie jest formalnie wiążące w dalszym toku postępowania, niemniej jednak musi być wzięte pod uwagę przez Sąd na etapie rozstrzygania sprawy co do istoty.

21. W ocenie Sądu istnieją jednak poważne przesłanki do uznania, że zasada wykładni zgodnej z prawem Unii wymaga dokonania rozszerzającej interpretacji art. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., zważywszy, że powodami są konsumenci, a argumentacja pozwu jest oparta na twierdzeniu, że umowa kredytu zawiera nieuczciwe warunki umowne.

22. Zasada wykładni zgodnej z prawem Unii ma podstawę normatywną w art. 4 ust. 3 TUE (poprzednio art. 10 TWE) i została wypracowana w utrwalonym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Jak wyjaśnił Trybunał w wyroku z 16 czerwca 2005 r., C- 105/03 Pupino : „Art. 249 akapit trzeci (obecnie art. 288 TFUE) i art. 10 WE (obecnie art. 4 ust. 3 TUE), jak również każda dyrektywa zobowiązują państwa członkowskie, tzn. wszystkie organy władzy publicznej, w tym sądy, do realizacji przewidzianego w danej dyrektywie celu poprzez podejmowanie środków o ogólnym lub szczególnym charakterze odpowiednich do realizacji tego zobowiązania. Zatem o ile sąd krajowy stosując prawo krajowe – niezależnie od tego, czy są to przepisy wydane przed przyjęciem dyrektywy, czy po jej przyjęciu – zmuszony jest dokonywać wykładni tego prawa, to wykładnia ta w miarę możliwości musi uwzględniać brzmienie i cel dyrektywy, aby w ten sposób osiągnąć rezultat w niej przewidziany” (pkt 23 oraz wyroki TS: z 13 listopada 1990 r., C-l 06/89 Marleasing , z 16 grudnia 1993 r. C-334/92 Wagner Miret , z 14 lipca 1994 r. C-91/92 Faccini Dori , pkt 26 i z 22 maja 2003 r. w sprawie C-462/99 Connect Austria i z 4 lipca 2006 r., C-212/04 Adeneler , z 17 kwietnia 2018 r., C-414/16, Egenberger ).

23. Tak rozumiana wykładnia prawa krajowego zgodna z prawem Unii („wykładnia prounijna”) wymaga uwzględnienia wszystkich, uznanych w krajowym porządku prawnym, metod wykładni, w tym wykładni funkcjonalnej i systemowej. Należy jednak podkreślić, że obowiązek dokonania interpretacji prawa krajowego w sposób zgodny z prawem Unii „nie może służyć jako podstawa dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem” (tak wyrok TS z 15 kwietnia 2008 r., C- 268/06 Impact, pkt 100). Wymóg dokonywania wykładni zgodnej obejmuje natomiast konieczność zmiany utrwalonego orzecznictwa przez sądy krajowe, jeżeli opiera się ono na interpretacji prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy (wyroki TS z 17 kwietnia 2018 r., C-414/16 Egenberger , pkt 72 i z 4 czerwca 2020 r., C-495/19 Kancelaria Medius , pkt 50).

24. Odnosząc powyższe ogólne zasady do okoliczności sprawy należy wskazać, że nakaz zapłaty w sprawie II Nc 339/17 został wydany na tej samej podstawie prawnej i w takich samych okolicznościach, jak określone w postanowieniu TS z 28 listopada 2018 r., C-632/17 (...) . W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że: Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz art. 10 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwiają się one przepisom krajowym takim jak te będące przedmiotem postępowania głównego, pozwalającym na wydanie nakazu zapłaty na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych jako elemencie świadczącym o istnieniu wierzytelności wynikającej z umowy kredytu konsumenckiego, w wypadku gdy sąd rozpoznający pozew o wydanie nakazu zapłaty nie jest uprawniony do zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków tej umowy oraz do sprawdzenia, czy zawarto w niej informacje, o których mowa w tym art. 10, jeżeli sposób wykonania prawa do wniesienia zarzutów od takiego nakazu nie pozwala na zapewnienie przestrzegania praw przysługujących konsumentowi na mocy tych dyrektyw.

25. Należy również przytoczyć wyrok wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 13 września 2018 r., C-176/17 Profi Credit. W uzasadnieniu tego wyroku TSUE wskazał, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo, że wśród odpowiednich i efektywnych środków gwarantujących konsumentom prawo do skutecznego środka prawnego musi znaleźć się możliwość wytoczenia powództwa lub wniesienia zarzutów w racjonalnych warunkach proceduralnych, w ten sposób, by korzystanie z przyznanych konsumentom praw nie było obwarowane warunkami, w szczególności terminem lub kosztami, które ograniczałyby korzystanie z praw gwarantowanych w dyrektywie 93/13 (pkt 63, podobnie powołany tam wyrok z dnia 21 kwietnia 2016 r., Radlinger i Radlingerová , C-377/14). Następnie, analizując przepisy o polskim postępowaniu nakazowym, Trybunał uznał, że łączna ocena takich okoliczności, jak: dwutygodniowy termin prekluzyjny na wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty, obowiązek zgłoszenia w tym piśmie wszystkich zarzutów i wniosków dowodowych pod rygorem pominięcia oraz obowiązek uiszczenia opłaty sądowej w wysokości ¾ opłaty sądowej od pozwu, prowadzi do wniosku, że „istnieje ryzyko, którego nie można lekceważyć, że zainteresowani konsumenci nie wniosą wymaganych zarzutów – czy to ze względu na przewidziany w tym celu bardzo krótki termin, czy to dlatego, że mogą być zniechęceni do podejmowania obrony ze względu na koszty generowane przez postępowanie sądowe w stosunku do kwoty kwestionowanego długu, czy też dlatego, że nie znają lub nie rozumieją zakresu swoich praw, czy wreszcie ze względu na ograniczoną treść pozwu o wydanie nakazu zapłaty wniesionego przez przedsiębiorcę, a zatem niepełny charakter informacji, którymi dysponują” (pkt 69 oraz pkt 64-68). Z powyższego wynika, że Trybunał uznał, iż postępowanie nakazowe ukształtowane w taki sposób, jak w polskim kodeksie postępowania cywilnego, nie gwarantuje pozwanemu konsumentowi skutecznego środka prawnego, umożliwiającego podniesienie zarzuty nieuczciwości warunków umownych. Wyrok TSUE w sprawie C-176/17 dotyczy co prawda nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla, ale podniesione w nim uwagi mają pełne odniesienie do nakazu zapłaty wystawionego na podstawie wyciągu ksiąg rachunkowych banku.

26. Ubocznie należy wskazać, że ustawodawca wykonał orzeczenia TSUE w sprawach C-176/17 i C-532/17 w ten sposób, że ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 ze zm.) uchylono art. 485 § 3 k.p.c. Oznacza to, że w obecnym stanie prawnym nie jest już możliwe wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie wyciągu z ksiąg rachunkowych banku.

27. Szczególnie istotne znaczenie dla analizowanego w niniejszej sprawie zagadnienia prawnego ma wyrok TS z 9 listopada 2024 r., C-582/21 Profi Credit . Analizując w nim możliwość wznowienia postępowania cywilnego na podstawie wcześniejszego orzeczenia TSUE, Trybunał wyjaśnił, że: „Zasadę wykładni zgodnej prawa krajowego należy interpretować w ten sposób, że: do sądu krajowego należy ocena, czy przepis prawa krajowego ustanawiający nadzwyczajny środek zaskarżenia, umożliwiający stronie złożenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, jeżeli ta strona została pozbawiona możliwości działania ze względu na naruszenie prawa, może być przedmiotem rozszerzającej wykładni, polegającej na włączeniu do jego zakresu stosowania sytuacji, w której sąd, uwzględniający w drodze wydanego zaocznie prawomocnego orzeczenia żądanie przedsiębiorcy na podstawie umowy zawartej z konsumentem, nie zbadał z urzędu tej umowy pod kątem istnienia ewentualnych nieuczciwych warunków umownych, naruszając swoje obowiązki wynikające z dyrektywy 93/13/EWG (Dz.Urz.UE L z 1993 r., Nr 95, str. 29), i w której okazałoby się, że zasady proceduralne dotyczące wykonywania przez tego konsumenta przysługującego mu prawa do wniesienia sprzeciwu od tego wyroku zaocznego mogą spowodować wysokie ryzyko zrzeczenia się przez wspomnianego konsumenta tego prawa i w konsekwencji nie pozwalają na zapewnienie poszanowania praw, które wywodzi z tej dyrektywy. Jeżeli przyjęcie takiej rozszerzającej wykładni nie jest możliwe ze względu na ograniczenia, jakie stanowią ogólne zasady prawa i brak możliwości dokonania wykładni contra legem, to zgodnie z zasadą skuteczności poszanowanie tych praw powinno zostać zapewnione w ramach postępowania egzekucyjnego w przedmiocie wykonania wyroku zaocznego lub późniejszego odrębnego postępowania.

28. Trybunał Sprawiedliwości wskazał zatem, że w przypadku braku zbadania nieuczciwości warunków umowy konsumenckiej oraz braku możliwości wzruszenia prawomocnego orzeczenia w postępowaniu rozpoznawczym, nie można wykluczyć zbadania umowy pod tym kątem nawet w stadium postępowania egzekucyjnego. Wydaje się zatem, że właściwym do tego celu środkiem prawnym byłoby powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, uregulowane w art. 840 k.p.c.

29. Zbliżonego do podniesionego w niniejszej sprawie zagadnienia prawnego dotyczył wyrok TSUE z 17 maja 2022 r., C-693/19 Dobank SpA , który stwierdził, że: Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu przewidującemu, że w przypadku gdy nakaz zapłaty wydany przez sąd na wniosek wierzyciela nie był przedmiotem sprzeciwu wniesionego przez dłużnika, sąd egzekucyjny nie może – ze względu na to, że powaga rzeczy osądzonej przysługująca temu nakazowi obejmuje w sposób dorozumiany te warunki umowne, co wyklucza wszelkie badanie ważności owych warunków – w terminie późniejszym zbadać potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umowy, które były podstawą wspomnianego nakazu. Okoliczność, że w dniu, w którym nakaz stał się prawomocny, dłużnik nie wiedział, że może zostać uznany za „konsumenta” w rozumieniu tej dyrektywy, jest w tym względzie bez znaczenia.

30. W uzasadnieniu tego orzeczenia TS (pkt 58) przypomniał jednak, że „ochrona konsumenta nie jest absolutna. W szczególności stwierdził on, że prawo Unii nie nakłada na sąd krajowy obowiązku wyłączenia stosowania krajowych przepisów proceduralnych przyznających powagę rzeczy osądzonej orzeczeniu, nawet jeżeli pozwoliłoby to na usunięcie naruszenia przepisu zawartego w dyrektywie 93/13, niezależnie od jego charakteru (zob. w szczególności wyroki: z dnia 6 października 2009 r., Asturcom Telecomunicaciones , C-40/08, EU:C:2009:615, pkt 37; a także z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, EU:C:2016:980, pkt 68). Dalej TSUE wskazał, że „uregulowanie krajowe – zgodnie z którym uznaje się, że badanie z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy zostało przeprowadzone i jest objęte powagą rzeczy osądzonej nawet w braku jakiegokolwiek uzasadnienia w tym względzie w orzeczeniu takim jak orzeczenie w sprawie wydania nakazu zapłaty – może, z uwagi na charakter i wagę interesu publicznego leżącego u podstaw ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13, pozbawić znaczenia spoczywający na sądzie krajowym obowiązek przeprowadzenia z urzędu badania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umownych”.

31. W odniesieniu do prawa polskiego, w wyroku z 18 stycznia 2024 r., C-531/22 Getin Noble Bank , TS stwierdził, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, s. 29) stoją na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, iż sąd krajowy nie może zbadać z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków zawartych w umowie i wyciągnąć z tego konsekwencji, w sytuacji gdy sprawuje on nadzór nad postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie prawomocnego orzeczenia w sprawie wydania nakazu zapłaty, któremu przysługuje powaga rzeczy osądzonej:

– jeśli przepisy te nie przewidują takiego badania na etapie wydawania nakazu zapłaty lub

– jeśli takie badanie jest przewidziane wyłącznie na etapie sprzeciwu od danego nakazu zapłaty, o ile istnieje znaczne ryzyko, że dany konsument nie wniesie wymaganego sprzeciwu albo ze względu na to, że określony w tym celu termin jest bardzo krótki, albo z uwagi na koszty postępowania przed sądem w stosunku do kwoty kwestionowanego długu, albo też ze względu na to, że przepisy krajowe nie przewidują obowiązku dostarczenia temu konsumentowi wszelkich informacji niezbędnych do ustalenia przez niego zakresu swoich praw (por. też podobnie wyrok TSUE z 17 maja 2022 r., C-600/19 MA przeciw Ibercaja Banco ).

32. Powodowie nie wnieśli zarzutów od nakazu zapłaty, w których mogliby zakwestionować ważność umowy oraz abuzywność jej postanowień, mimo, że mieli możliwość wniesienia takiego środka zaskarżenia, który pozwalałby sądowi na zbadanie czy umowa zawierała nieuczciwe warunki. Można by zatem stwierdzić, że ze względu na przyjmowaną powszechnie w systemach prawnych zasadę ius civile vigilantibus scriptum est, nie powinni mieć prawa powoływać się na wadliwość umowy w niniejszym postępowaniu. Z drugiej strony, w odniesieniu do zarzutów od nakazu zapłaty w postepowaniu nakazowym Trybunał stwierdził już, że ze względu na krótki, dwutygodniowy termin do ich wniesienia oraz konieczność uiszczenia opłaty sądowej od zarzutów, że zainteresowani konsumenci nie wniosą zarzutów (zob. pkt. 64-68 wyroku TSUE z 13 września 2017 r., Profi Credit ). Można dodać, że w realiach sprawy pozwani byliby zobowiązani uiścić opłatę sądową od zarzutów w kwocie 44 523 zł, co jest kwotą znaczną.

33. W ocenie Sądu pytającego z orzeczenia TSUE w sprawie C-531/22 należy wyciągnąć, zgodnie z regułą argumentacyjną a maiori ad minus wniosek, że skoro obowiązek uwzględnienia z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych spoczywa na sądzie sprawującym nadzór nad postępowaniem egzekucyjnym z nieruchomości, to tym bardziej powinność taka spoczywa na sądzie rozpoznającym, powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego na podstawie art. 840 § 1 k.p.c. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powództwo to, stanowiące środek merytorycznej obrony dłużnika przed egzekucja, inicjuje postępowanie sądowe o charakterze rozpoznawczym, a nie egzekucyjnym. Wobec tego Sąd pytający skłania się do pozytywnej odpowiedzi na pierwsze z pytań. W tym kierunku zostały wydane jednostkowe orzeczenia sądów powszechnych (tak np. wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z 7 marca 2024 r., IV Ca 1334/19), a na konieczność bardziej elastycznego podejścia do problemu powagi rzeczy osądzonej nakazu zapłaty wydanego przeciwko konsumentowi zwrócił również uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22, który został jednak wydany w zupełnie innym stanie faktycznym i prawnym. Dotychczas w orzecznictwie sądów polskich zdecydowanie dominuje tradycyjne podejście do podstaw powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, zreferowane w punkcie 20 niniejszego uzasadnienia, czego wyrazem zdaje się być także wydane w niniejszym procesie postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2024 r. Dlatego, w ocenie Sądu pytającego, mimo dostrzeżenia przytoczonych wyżej orzeczeń TSUE, w sprawie nie byłoby wystarczające odwołanie się do reguły acte claire. Kwestia będąca przedmiotem pierwszego pytania ma istotne znaczenie dla praktyki z uwagi na znaczną liczbę wydanych przed 2019 r. nakazów zapłaty na podstawie wyciągów z ksiąg rachunkowych banków, które – co jest faktem powszechnie znanym – stanowią obecnie podstawę postępowań egzekucyjnych wobec konsumentów.

34. Z tych wszystkich powodów Sąd pytający wyraża pogląd, że na pierwsze pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.

b)  w przedmiocie pytania drugiego i trzeciego

35. Przystępując do uzasadnienia pytań dotyczących meritum sporu, Sąd pragnie wskazać, że jest mu znana treść pytań prejudycjalnych, skierowanych do Trybunału przez Sąd Okręgowy w Częstochowie w sprawie C-471/24. Zagadnienia podniesione przez ten Sąd są zbliżone do objętych niniejszym pytaniem prejudycjalnym. Sąd pytający uznał jednak za celowe skierowane pytań prejudycjalnych, gdyż – jak wynika z opublikowanego na stronie internetowej Trybunału uzasadnienia pytania Sądu Okręgowego w Częstochowie – zawisła przed nim sprawa dotyczy umowy zawartej w 2019 r., podczas gdy w niniejszym procesie Sąd bada umowę zawartą w roku 2010. Ma to istotne znaczenie, gdyż w niniejszej sprawie nie ma zastosowania rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 (Dz. Urz. UE L nr 171 s. 1), ani wydane na jego podstawie rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2019/482 z dnia 22 marca 2019 r. zmieniające rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1368 ustanawiające wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych stosowanych na rynkach finansowych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 (Dz.U. UE. L. z 2019 r. Nr 82, str. 26). Do zawartej przez strony umowy nie stosuje się również przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/17/UE z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniająca dyrektywy 2008/48/WE i 2013/36/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 Z oczywistych względów nie można było uwzględnić w niniejszej sprawie norm prawa krajowego, zawartych w ustawie z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 720). Inaczej niż w stanie faktycznym będącym podstawą skierowania pytania prejudycjalnego w sprawie C-471/24, w dacie zawarcia umowy nie obowiązywały przepisy prawa powszechnie obowiązującego, które regulowałyby wskaźnik referencyjny WIBOR. W ocenie Sądu pytającego powyższe spostrzeżenie oznacza, że w przeciwieństwie do sprawy C-471/24, w niniejszym postępowaniu nie powstał w ogóle problem zastosowania art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG. W chwili zawarcia umowy przez strony procesu umowy kredytu, brak było przepisów ustawowych lub wykonawczych, które odzwierciedlałyby kwestionowane przez powodów warunki umowne.

36. Jak podkreśla Trybunał Sprawiedliwości, zawarty w dyrektywie system ochrony konsumenta opiera się na założeniu, że jest on słabszą stroną umowy niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania, i związku z tym godzi on się na warunki umowy zredagowane wcześniej przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść (zob. wyrok TS UE z 27 czerwca 2000 roku, Oceano Grupo, C-240 do 244/98 i liczne późniejsze orzecznictwo).

37. W wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13 Matei wskazano, że warunki umowy, dające podstawę do zmiany przez bank wysokości oprocentowania zmiennego, znajdują się poza zakresem zastosowania art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Trybunał wyjaśnił, że „ich nieuczciwy charakter został przywołany nie ze względu na zarzucaną nieadekwatność poziomu zmienionej stawki do jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego dostarczonego w zamian za tę zmianę, ale na przesłanki i kryteria umożlwiające kredytodawcy dokonanie tej zmiany w szczególności na powód dotyczący <<wystąpienia istotnych zmian na rynku finansowym>>” (pkt 69). Dalej TS stwierdził, że „W szczególności z art. 3 i 5 dyrektywy 93/13, a także z pkt 1 lit. j) i l) oraz z pkt 2 lit. b) i d) załącznika do tej dyrektywy wynika, że do celów przestrzegania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie zyskuje kwestia, czy umowa o kredyt wskazuje w sposób przejrzysty powody i specyfikę mechanizmu zmiany stopy procentowej i związek między tym warunkiem a innymi warunkami dotyczącymi wynagrodzenia kredytodawcy, tak by poinformowany konsument mógł przewidzieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne (zob. podobnie wyrok Kásler i Káslerné Rábai , EU:C:2014:282, pkt 73)” (pkt 74 wyroku w sprawie Matei ).

38. Ponadto, w wyroku z 3 marca 2020 r., C-125/18, Marc Gómez del Moral Guasch Trybunał stwierdził, że „dyrektywę 93/13, a w szczególności jej art. 4 ust. 2 i art. 5, należy interpretować w ten sposób, że w celu spełnienia wymogu przejrzystości warunku umownego ustalającego zmienną stopę procentową w ramach umowy o kredyt hipoteczny warunek ten powinien nie tylko być zrozumiały pod względem formalnym i gramatycznym, ale również umożliwiać, by właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie zrozumieć konkretne działanie metody obliczania tej stopy procentowej i oszacować tym samym w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Na elementy szczególnie istotne dla oceny, jakiej powinien dokonać sąd krajowy w tym względzie, składają się z jednej strony okoliczność, czy ze względu na publikację sposobu obliczania wspomnianej stopy procentowej główne elementy dotyczące obliczania tej stopy są łatwo dostępne dla każdej osoby zamierzającej zawrzeć umowę o kredyt hipoteczny, oraz z drugiej strony dostarczenie informacji na temat zmian w przeszłości tego wskaźnika, na podstawie którego obliczana jest ta stopa procentowa” (pkt 56, por. też wyrok TSUE z 9 lipca 2020 r., C-452/18, XZ przeciwko Ibercaja Banco SA).

39. Istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma również wyrok TSUE z 13 lipca 2023 r., C-265/22, w którym stwierdzono, że „Artykuł 3 ust. 1 oraz art. 4 i 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE L z 1993 r., Nr 95, s. 29) należy interpretować w ten sposób, że dla oceny przejrzystości i ewentualnego nieuczciwego charakteru warunku umownego umowy kredytu hipotecznego o zmiennej stopie procentowej, który podaje jako wskaźnik referencyjny dla okresowej korekty stopy procentowej mającej zastosowanie do tego kredytu wskaźnik ustanowiony w okólniku będącym przedmiotem urzędowej publikacji, do którego stosuje się podwyższenie, istotna jest treść informacji zawartych w innym okólniku wskazujących na konieczność zastosowania do tego wskaźnika, biorąc pod uwagę sposób jego obliczania, ujemnego spreadu w celu dostosowania tej stopy procentowej do stopy rynkowej. Istotna jest również kwestia tego, czy informacje te są wystarczająco dostępne dla przeciętnego konsumenta” (por. również wyrok z 20 września 2017 r., C-186/16 Andrucic ).

40. Również w orzecznictwie sądów polskich wskazuje się, że wskazane w umowie okoliczności, od których ma być uzależniona zmiana wysokości oprocentowania powinny być skonkretyzowane w taki sposób, aby w przyszłości mogła być dokonana ocena, czy rzeczywiście one wystąpiły i czy w związku z tym zmiana oprocentowania jest obiektywnie usprawiedliwiona (tak wyrok SN z 25 czerwca 2021 r., II CSKP 63/21, zob. też uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 6 marca 1992 r., III CZP 141/91, OSNC 1992 r. Nr 6, poz. 90, wyrok SN z 4 grudnia 2011 r., I CSK 46/11, postanowienie SN z 21 grudnia 2011 r., I CSK 310/11).

41. W dacie zawarcia umowy sprawie wskaźnik referencyjny WIBOR 3M był ustalany metodą fixingu przez Stowarzyszenie (...), które było podmiotem prywatnym. Stowarzyszenie to samo ustaliło regulamin fixignu stawek referencyjnych WIBID i WIBOR, który z oczywistych względów nie miał charakteru aktu normatywnego. Na wysokość stawki miało wpływ kilka największych banków, które pełniły funkcję Dealera Rynku Pieniężnego zgodnie z decyzją Narodowego Banku Polskiego. Do tej grupy należał również, obok 10 innych banków, pozwany w niniejszej sprawie (...) SA. (zob. w tej kwestii P. Mielus, Dylematy reformy indeksów rynku finansowego, Gospodarka Narodowa, lipiec – sierpień 2016, s. 91 i n.). Dane dotyczące wskaźnika były dostępne na stronie internetowej (...). Kredytobiorcy nie mieli jednak zapewnionej możliwości dostępu do tego serwisu przez cały okres kredytowania umowy. WIBOR nie był więc wskaźnikiem referencyjnym o charakterze urzędowym (stan faktyczny i prawny sprawy niniejszej różni się tym samym od okoliczności sprawy C-471/24).

42. W przeciwieństwie do wzorca umowy, na podstawie którego został wydany wyrok TSUE w sprawie Matei , wskaźnik referencyjny WIBOR nie był ustalany jednostronnie przez pozwanego. Jednocześnie należy dostrzec, że bank miał istotny wpływ na jego ustalenie. Jak wynika z ustaleń faktycznych, bank nie poinformował kredytobiorców (nie wynikało to z treści umowy), przez kogo i w jaki sposób jest ustalany wskaźnik WIBOR, nie wskazano również jego danych w latach poprzednich.

43. Rozstrzygnięcia wymaga, czy zawarty w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 wymóg przejrzystości wzorca umowy powinien obejmować również wskazanie konsumentowi informacji, w jaki sposób ustalany jest wskaźnik WIBOR, a także jakie czynniki wpływają na zmianę jego wysokości. Sąd dostrzega, że zgodnie z postanowieniem TSUE z 17 listopada 2021 r., C-655/20, nie jest konieczne zawieranie w umowie pełnej definicji wskaźnika referencyjnego. W ocenie Sądu pytającego należy przyjąć, zwłaszcza w świetle zwłaszcza przytoczonego wyroku z 13 lipca 2023 r., C-252/22, obowiązek informacyjny banku powinien obejmować przekazanie kredytobiorcy w sposób zrozumiały dla niego informacji o tym, jaki podmiot ustala wskaźnik referencyjny WIBOR, w jaki sposób oraz jakie wartości miał ten wskaźnik w latach poprzednich. Warto zauważyć, że w literaturze z zakresu ekonomii wskazano, iż wskaźnik WIBOR może nie odzwierciedlać w pełni realnych kosztów pozyskania pieniądza na rynku przez banki komercyjne3.

44. Wymaga również rozważenia, czy przytoczone na wstępie zapisy umowne powodują „znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 in fine. Odpowiadając na to pytanie, należy porównać sytuację powodów z hipotetyczną sytuacją, w której doszłoby do prawidłowego poinformowania go o sposobie ustalenia wskaźnika referencyjnego oraz o ryzyku zmiennej stopy procentowej, w tym kontekście nie można pominąć uwarunkowań rynkowych jak i prawnych związanych ze stosowaniem stawki referencyjnej WIBOR w umowach kredytowych. W tym kontekście istotne znaczenie wydaje się mieć ustalenie czy powodowie mieli możliwość zawarcia umowy kredytu z oprocentowaniem stałym, co na podstawie dotychczas przeprowadzonych dowodów nie jest jednoznacznie ustalone. Nie ulega jednak wątpliwości, że kredytobiorcom in concreto nie zaoferowano oprocentowania stałego, tym samym byli oni w sytuacji poniekąd przymusowej. Wydaje się zatem, że bank – uczestnicząc w ustalaniu wskaźnika referencyjnego, który nie miał charakteru urzędowego, a jego sposób ustalania uchylał się spod kontroli kredytobiorców – wykorzystywał znaczącą nierównowagę stron ze szkodą dla konsumenta.

45. W ocenie Sądu pytającego fakt, że pozwany miał wpływ na sposób kształtowania wskaźnika referencyjnego WIBOR, spełnia przesłanki przewidziane w punkcie 1j załącznika do dyrektywy 93/13/EWG, którego odpowiednikiem w polskim systemie prawnym jest art. 385 ( 3) pkt 10 k.c. W orzecznictwie wskazuje się, że „jeśli chodzi o standaryzowane warunki umożliwiające jednostronne dostosowanie umów, Trybunał orzekł, iż powinny one spełniać ustanowione w dyrektywie 93/13 wymogi dobrej wiary, równowagi i przejrzystości (zob. podobnie wyrok z dnia 21 marca 2013 r., RWE Vertrieb , C-92/11)” (tak wyrok TSUE z 11 listopada 2020 r., C-287/19, DenizBank AG). Sąd pytający stoi na stanowisku, że badane zapisy § 5 Części Ogólnej Umowy w powiązaniu z § 1 pkt 25 COU nie spełniają tych wymagań ze względu na brak transparentności oraz przynajmniej częściowy wpływ pozwanego na wysokość stawki referencyjnej.

46. Z tych względów Sąd pytający skłania się do twierdzącej odpowiedzi na pytanie drugie i trzecie

c)  W przedmiocie pytania czwartego

47. W przypadku podzielenia przez Trybunał Sprawiedliwości przedstawionej wyżej konkluzji, zajdzie potrzeba ustalenia skutków stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umownych, które wprowadzają do umowy stawkę referencyjną WIBOR. Możliwe są dwa rozwiązania. Pierwsze z nich zakłada, że nieuczciwy charakter mają zapisy wprowadzające zmiany charakter oprocentowania kredytu, w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR, co pozwalałoby na dalsze wykonywanie umowy w sposób, w którym wysokość oprocentowania byłaby określona w oparciu o stałą marżę banku. Drugie rozwiązanie zakłada, że odesłanie do wskaźnika referencyjnego nie ma charakteru samodzielnego, co implikowałoby wyeliminowanie całej klauzuli dotyczącej oprocentowania kredytu. Umowa kredytu jako pozbawiona elementów przedmiotowo istotnych, wynikających z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, musiałaby być uznana za nieważną ex tunc (por. wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 Dziubak ).

48. Podejmując ten problem należy wskazać na wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 Bank BPH , w którym Trybunał stwierdził, że „wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy zniechęcający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony, przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu. Wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że skutki stwierdzenia przez sąd istnienia nieuczciwego warunku w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem podlegają przepisom prawa krajowego, przy czym kwestia utrzymywania się w mocy takiej umowy powinna być oceniana z urzędu przez sąd krajowy zgodnie z obiektywnym podejściem na podstawie tych przepisów”.

49. Przytoczony wyrok dotyczył dopuszczalności wyeliminowania jako niewiążącego konsumenta, wyłącznie zapisu dotyczącego marży banku, przy pozostawieniu mechanizmu indeksacji, który in concreto odnosił się do kursu średniego NBP. Odnosząc ten wyrok mutatis mutandis do umowy łączącej strony, należy rozstrzygnąć, czy zapis § 5 ust. 1 COU w części, w której odwołuje się do stawki referencyjnej i marży, stanowi „zobowiązanie umowne odrębne od innych postanowień umownych”, gdyż tylko wtedy Sąd mógłby uznać za nieuczciwy jedynie ten warunek, przyjmując, że strony są związane umową w pozostałym zakresie.

50. Nie ma rozstrzygającego znaczenia, że odesłanie do wskaźnika referencyjnego w § 5 ust. 1 COU nie stanowi odrębnej jednostki redakcyjnej. Wydaje się jednak, że w badanym typie umowy postanowienia dotyczące marży i wskaźnika referencyjnego są ściśle powiązane. W ocenie Sądu pytającego istotniejsze znaczenie ma fakt, że zgodnie z treścią umowy strony zgodziły się na oprocentowanie zmienne jako jeden z dwóch możliwych wariantów oprocentowania. Uznanie przez Sąd, że umowa ma być wykonywana tylko przy użyciu stałej marży banku, prowadziłoby do tego, ze strony łączyłaby de facto umowa kredytu innej treści niż objęta ich konsensem. Takie ukształtowanie treści umowy mogłoby być niezgodne z wolą stron. Skoro umowa stanowi, że oprocentowanie jest zmienne, a za nieuczciwy byłby uznany warunek określający wysokość oprocentowania, należałoby dojść do wniosku, że umowa nie może być dalej wykonywana.

51. Z drugiej jednak strony należy uwzględnić, że podstawowym założeniem systemu ochrony konsumenta, jest związanie stron umową w pozostałym zakresie, przy eliminacji wyłącznie postanowień uznanych za abuzywne (por. wyrok TSUE z 21 stycznia 2015 r. w sprawie Unicaja Banco i Caixabank , C-482/13). Jak trafnie również wskazał Sąd Okręgowy w Częstochowie w odesłaniu prejudycjalnym w sprawie C-471/24, „doprowadzenie do upadku całej umowy mogłoby mieć negatywne konsekwencje dla konsumenta z uwagi na nadpodaż kredytów odwołujących się do stawki WIBOR, przy jednoczesnym ograniczeniu podaży kredytów ze stałą stopą procentową, a także na konieczność rozliczenia się stron ze świadczeń uiszczanych sobie nawzajem na podstawie nieważnej umowy po krótkim okresie jej obowiązywania, co oznacza, iż to konsument byłby obciążony o wiele większym zobowiązaniem z tytułu zwrotu kwoty kredytu w stosunku do zobowiązania instytucji kredytowej ograniczającego się do zwrotu dotychczas uiszczonych rat kredytu i ewentualnych opłat okołokredytowych”. Wobec powszechności stosowania wskaźnika referencyjnego WIBOR Sąd ma w polu widzenia również poważne skutki społeczne i gospodarcze upadku umów kredytu, opartych o ten wskaźnik. Wydaje się, że te argumenty nie są wystarczające do uznania za dopuszczalne, w oparciu o tak zwany „test niebieskiego ołówka”, wyeliminowania wyłącznie zapisów odnoszących się do wskaźnika referencyjnego WIBOR.

52. Mając na uwadze te okoliczności Sąd opowiada się za udzieleniem negatywnej odpowiedzi na pytanie czwarte, ale dostrzega istotne argumenty za tezą przeciwną.

V. W przedmiocie zawieszenia postępowania

53. Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności i argumenty Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 267 ust. 1 lit. b i ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C 326 z 26 października 2012 r., s. 47), orzekając o zawieszeniu postępowania w sprawach połączonych zgodnie z art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c.

Adam Jaworski

Sygn. akt II C 1440/24

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)

5.  (...)

6.  (...).

(...)

Adam Jaworski

1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 (Dz. Urz. UE L nr 171 s. 1).

2 W orzecznictwie wskazano, że „zdarzeniami, wskutek których zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym nie może być egzekwowane są: przedawnienie roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, odroczenie spełnienia świadczenia oraz rozłożenie świadczenia na raty przez wierzyciela. Do zdarzeń, wskutek których zobowiązanie wygasło, zalicza się: wykonanie zobowiązania (art. 450 k.c.), wydanie wyroku na korzyść jednego z dłużników solidarnych w następstwie uwzględnienia zarzutu wspólnego dla wszystkich dłużników (art. 375 § 2 k.c.), świadczenie zamiast spełnienia (art. 453 k.c.), niemożliwość świadczenia wskutek okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności (art. 475 k.c.), potrącenie (art. 498 k.c.), odnowienie (art. 506 k.c.),a także zwolnienie dłużnika z długu przez wierzyciela (art. 508 k.c.)” (tak uzasadnienie wyroku SN z 30 września 2021 r., IV CSKP 235/21).

3 L. Pawłowicz, Zastąpmy WIBOR realną stopą, Zastąpmy WIBOR realną stopą | Obserwator Finansowy: Ekonomia | Gospodarka | Polska | Świat, portal Obserwator Finansowy, 8.03.2010 r.,

Kontakt: saos_malpka_saos_kropka_org_kropka_pl | Wersja SAOS: 0.9.13