Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 września 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Zofia Pawelczyk-Bik

Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Kapanowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2025 r. w Warszawie

sprawy O. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

z udziałem (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. z siedzibą w W.

na skutek odwołania O. O.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W.

z dnia 11 sierpnia 2023r. nr (...)- (...) (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, iż O. O. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. sp. k. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 01.03.2023r.;

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. na rzecz O. O. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VII U 1400/23

UZASADNIENIE

O. O., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. nr (...)-0RZ2-D z dnia 11 sierpnia 2023 r. Odwołująca się wniosła o zmianę ww. decyzji poprzez stwierdzenie, że jako pracownik u płatnika składek podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od dnia 1 marca 2023 r. Ponadto wniosła o zasądzenie od Zakładu na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. Istota odwołania O. O. sprowadzała się do konkluzji, że ZUS (...) Oddział w W. nie przedstawił wiarygodnych dowodów na potwierdzenie oceny, że umowa o pracę, którą odwołującą się zawarła z płatnikiem składek została zawarta dla pozoru, a zaskarżoną decyzję oparł jedynie na własnych domysłach, pomijając dowody wskazujące na faktyczne świadczenie pracy (odwołanie O. O. – k. 3 – 19 a.s.).

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy podniósł, że w toku postępowania wyjaśniającego, które wszczął w celu ustalenia prawidłowości zgłoszenia O. O. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych na podstawie umowy o pracę zawartej z płatnikiem składek, nie potwierdzono, by ubezpieczona wykonywała pracę w reżimie art. 22 k.p. W ocenie Zakładu przedstawiona przez strony umowy dokumentacja nie może stanowić wystarczającego dowodu na potwierdzenie, że O. O. faktycznie świadczyła pracę na rzecz płatnika. W opinii Zakładu przedstawione dokumenty, stanowią jedynie próbę uwiarygodnienia określonego w umowie stosunku pracy, w celu osiągnięcia korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych przez O. O., kosztem innych uczestników tego systemu, poprzez uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych, wielokrotnie przewyższających kwotę opłacanych przez bardzo krótki czas składek (odpowiedź na odwołanie – k. 210 – 212 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

O. O. (wcześniej Y.) ukończyła studia na Uniwersytecie (...) w 2016 r. – na kierunku stosunki międzynarodowe, a następnie studia podyplomowe – zarządzanie małym i średnim przedsiębiorstwem (dyplom ukończenia studiów – k. 24 a.s., świadectwo ukończenia studiów podyplomowych – k. 23 a.s.). Na studiach poznała H. O., którego ojciec J. O., prowadzi działalność gospodarczą spółkę (...) sp. z o.o., w zakresie (...), profesjonalnego projektowania – w praktyce zajmował się organizacją akcji marketingowych i organizacją stoisk promocyjnych na targach sprzedażowych w Polsce i na świecie. J. O. chciał, by jego synowie przyuczali się do pracy w prowadzonej przez niego działalność i zdobywali doświadczenie w tym zakresie, dlatego angażował ich do pracy. Zdarzało się, że w jednym czasie J. O. organizował kilka wydarzeń promocyjnych w różnym miejscach świata, co wiązało się z potrzebą doraźnego zatrudniania nowych pracowników. W 2017 r. zapytał syna H. czy nie zna osoby chętnej do pracy, która mógłby pomóc przy organizacji wydarzeń promocyjnych. H. O. zaproponował pracę koleżance ze studiów – (...) – wiedząc, że zna ona kilka języków obcych, co biorąc pod uwagę rodzaj działalności jego ojca, było dużym atutem. Propozycja ta zaowocowała wieloletnią współpracą O. O. z J. O., w przebiegu której odwołująca się była zatrudniana w prowadzonych przez J. O. spółkach. Zatrudnienie przebiegało w następujący sposób – na podstawie:

umowy o pracę z dn. 2 listopada 2017 r. zawartej z Agencją (...) Sp. z o.o. – na stanowisku asystenta ds. marketingu i reklamy za wynagrodzeniem 2.500 zł brutto. Jako miejsce świadczenia pracy zgodnie z umową strony ustaliły Pl. (...). H. lok. 5 m. 12 A, W. (umowa z dnia 2 listopada 2017 r. – k. 234 a.s.).

umowy zlecenia z dn. 15 maja 2018 r. zawartej z Agencją (...) Sp. z o.o., na podstawie, której O. O. wykonywała zlecenie polegające na organizacji wydarzeń promocyjnych w okresie od 15 maja 2018 r. do 30 września 2018 r. za wynagrodzeniem 3000 zł/msc. (umowa z dnia 15 maja 2018 r. – k. 235 – 236 a.s.).

umowy o pracę z 16 sierpnia 2018 r. zawartej z Agencją (...) Sp. z o.o. na stanowisku koordynatora projektu za wynagrodzeniem 4.100 zł brutto. Miejsce świadczenia pracy zgodnie z umową to Pl. (...). H. lok. 5 m. 12 A, W. (umowa o pracę z dnia 16 sierpnia 2018 r. – k. 237 a.s.).

umowy o pracę z 1 stycznia 2020 r. zawartej z (...) Sp. z o.o. na stanowisku koordynatora projektu za wynagrodzeniem 6.300 zł brutto (umowa z dnia 1 stycznia 2020 r. – k. 238 a.s.).

Ww. podmioty wchodzą w skład grupy kapitałowej, w której głównym udziałowcem jest J. O. – od 2020 r. teść O. O. (bezsporne). W dacie nawiązania stosunku pracy O. O. i J. O. nie byli spowinowaceni ( zeznania O. O. – k. 393 – 394 a.s.).

Spółka (...) Sp. z o.o. zajmowała się organizacją targów, wystaw i kongresów. W tym celu zatrudnia m. in. koordynatorów projektów, którzy nadzorują proces organizacji stoiska promocyjnego, współpracują z podwykonawcami i utrzymują kontakt z klientem. J. O. również jej pracownikiem spółki, zajmował stanowisko specjalisty ds. public relations, sprawował nadzór nad pracą koordynatorów, był ich przełożonym, wydawał im polecenia służbowe (dane z KRS – 345 – 352 a.s.).

W dniu 1 marca 2023 r. doszło do zawarcia kolejnej umowy o pracę pomiędzy O. O. a spółką (...) Sp. z o.o. reprezentowaną przez J. O.. Na jej podstawie O. O. została zatrudniona na stanowisku koordynatora projektu, w pełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem w wysokości 8.900,00 zł brutto. W tym czasie, w spółce (...) Sp. z o.o., na stanowisku koordynatora projektu zatrudnione były jeszcze trzy osoby (umowa o pracę z dnia 1 marca 2023 r. – k. 21 a.s., wykaz pracowników płatnika – k. 377 a.s.).

Do obowiązków O. O. jak koordynatora projektu należało opracowywanie dokumentacji ofertowej oraz projektowej do przetargu, stworzenie wizualizacji stoisk promocyjnego, kontakt z kontrahentami, kontakt ze współpracownikami, praca nad realizacją stoisk promocyjnego na targach, organizacja logistyki z tym związanej, a następnie opracowanie rozliczenia finansowego wyjazdu. O. O. opracowała m.in. formularz oferty dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa (...) w K. , formularz ofertowy Województwa (...) Centrum (...) w Z. w związku z wizytą na targach (...) MOLDOVA, projekt zabudowy wystawienniczej dla (...) na targi (...) 2023 w S. i formularz ofertowy (...) 2023, ofertę na targi gospodarcze w Korei Południowej, formularz ofertowy – stoisko targowe H. M., formularz ofertowy na targi (...) 2023 w D. (dokumentacja opracowana przez O. O. – k. 28 – 95 a.s.).

O. O. w związku z pracą koordynatora odbyła liczne zagraniczne podróże służbowe w celu uczestnictwa w targach. Po dotarciu na miejsce wyszukiwała hostessy, zamawiała materiały reklamowe, bilety lotnicze. Była też koordynatorem projektów np. województwa (...) w 2017 r. – dla którego koordynowała akcje promocyjną na targach w Polsce i zagranicą, współpracowała także z Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości i Krajowym Ośrodkiem (...). Rok 2023 był najbardziej intensywny z perspektywy działalności J. O. – organizował 40 targów. Wtedy powstała spółka (...). K. – ponieważ lepiej zabezpieczała interesy finansowe. Spółka (...) sp. z o.o. była w niej komandytariuszem. (...) spółki z o.o. przeszli do spółki komandytowej. W związku z tymi organizacyjnymi zmianami w działalności J. O. doszło do zawarcia kolejnej umowy o pracę z O. O. pomiędzy nią a nowo powstałą spółką (...) Sp. z o.o. Sp. k. Nie wiązało się to z przeprowadzeniem badań wstępnych, ponieważ zmiana pracy odbyła się jako przeniesienie dotychczasowych pracowników. O. O. pracowała stacjonarnie w biurze przy pl. (...). H. w W., gdzie prowadziła cotygodniowe spotkania koordynatorów i opracowywała oferty do uczestnictwa w przetargach. Rodzaj wykonywanej przez nią pracy nie uległ zmianie i w jej odczuciu zmiana wiązała się jedynie z nazwą spółki. Polecenia służbowe nadal wydał J. O.. To on sprawdzał opracowane przez nią projekty zgłaszał uwagi i zwracał projekt do poprawy i ponownie je sprawdzał. Był bardzo krytyczny wobec procesu pracy nad projektami – zgłaszał wiele uwag, ale jednocześnie z pracy synowej był bardzo zadowolony. Uważał ją za bardzo dobrego, sumiennego pracownika. W jego opinii O. O. była perfekcjonistą, pracowała nawet w nocy. W dacie zawierania umowy z dnia 1 marca 2023 r. J. O. wiedział, że jego synowa jest w ciąży. Nie stanowiło to przeszkody do zatrudnienia jej na umowę o pracę. Znał ją z wieloletniej współpracy, był zadowolony z jej projektów, dała się mu poznać jako zaangażowany i sumienny pracownik.

(zeznania O. O. – k. 393 – 394 a.s., zeznania J. O. – k. 394 – 395 a.s., zeznania P. O. – k. 388 – 390 a.s., zeznania M. S. – k. 390 – k. 391, zeznania Filipiny O. – k. 391 – 392 a.s.,

O. O. z tytuł umowy o pracę z dnia 1 marca 2023 r. otrzymała przelew wynagrodzenia za marzec 2023 r. w kwocie 5869,92 zł, za kwiecień 2023 r. w kwocie 6396,55 zł i za maj w kwocie 511,20 zł (potwierdzenie przelewów bankowych – k. 25 – 28 a.s.).

O. O. została zgłoszona przez (...) Sp. z o.o. Sp. K. jako pracownik do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych, wypadkowego i chorobowego oraz do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 1 marca 2023 r. (bezsporne). Od dnia 31 marca 2022 r. O. O. stała się niezdolna do pracy w związku z ciążą (bezsporne).

O. O. nie spodziewała się, że ciąża tak szybko pozbawi ją możliwości wykonywania pracy, ponieważ będąc w pierwszej ciąży pracowała aż do 7 miesiąca. W drugiej ciąży okazało się, że lekarz zalecił przejście na zwolnienie, co spowodowało, że O. O. w szybkim terminie musiałam przekazać swoje czynności innej osobie. U podstaw zaleceń lekarskich legła okoliczność, że przed obecną ciążą, O. O. była w ciąży, która zakończyła się poronieniem oraz jej stan zdrowia (zeznania O. O. – k. 393 – 394 a.s., karta informacyjna leczenia szpitalnego z 17 września 2021 r. – k. 329 a.s.).

W dniu 16 czerwca 2023 r. Zakład zawiadomił O. O. oraz płatnika składek o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zasadności zgłoszenia jej do ubezpieczeń społecznych jako pracownika spółki (...) Sp. z o.o. Sp. K.

W dniu 11 sierpnia 2023 r. ZUS (...)Oddział w W. wydał decyzję nr (...)-D, którą stwierdził, że O. O. jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. Sp. K nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1 marca 2023 r. Organ rentowy uzasadniając opinię wskazał, że zgromadzone w toku postępowania dokumenty nie potwierdzają, że O. O. faktycznie świadczyła pracę na rzecz płatnika i stanowią one jedynie próbę uwiarygodnienia określonego w umowie stosunku pracy.

Wskazany stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów oraz w oparciu o zeznania świadków J. O., P. O., M. S., zeznania Filipiny O. i odwołującej się O. O.. Sąd nie miał wątpliwości, co do wiarygodności informacji stwierdzonych dokumentami z dokumentów, także ich autentyczność nie była kwestionowana.

Zeznaniom świadków oraz zeznaniom O. O. Sąd dał wiarę, ponieważ zeznania te były spójne i zgodne z dowodami z dokumentów. Świadkowie bezpośrednio współpracowali z ubezpieczoną i potwierdzili wykonywanie przez nią pracy u płatnika. Wszyscy świadkowie w sposób ze sobą korelujący potwierdzili, że O. O. stawiała się do pracy w biurze pracodawcy i zreferowali co należało do jej czynności służbowych, a wiedzę o tym mieli, ponieważ, tak jak i ona pracowali w spółce (...) Sp. z o.o. Sp. k. lub poznali ją przy realizacji zleceń w ramach targów sprzedażowych, przy organizacji stoisk promocyjnych, które wspólnie organizowali. Ponadto J. O. wskazał, że potrzebował do pracy osoby z kompetencjami i doświadczeniem O. O., bardzo cenił jej umiejętności, które znał z wcześniejszej współpracy z okresu, kiedy O. O. nie była jeszcze jego synową. Sąd nie miał podstaw, by wątpić w szczerość relacji przesłuchanych w sprawie świadków. Ich zeznania wzajemnie się potwierdzały i były z relacją odwołującej się, dlatego Sąd uczynił podstawą ustaleń faktycznych.

Podstawą ustaleń faktycznych Sąd w całości uczynił zeznania odwołującej się O. O.. Były one wiarygodne, znalazły potwierdzenie w zeznaniach świadków i dowodach z dokumentów. Sąd nie miał powodów, by poddawać w wątpliwość to, co zeznała odwołująca się. Zdaniem Sądu w sposób wiarygodny, spójny i logiczny przedstawiła okoliczności nawiązania stosunku pracy, akcentując, że sporna umowa nie była pierwszą umową jaką zawarła z J. O. oraz zaznaczając, że w czasie zawarcie pierwszej z umów była dla niego osobą całkowicie obcą. Ponadto, także przedstawiona przez O. O. charakterystyka obowiązków służbowych wynikających ze spornej umowy korespondowała z zeznaniami świadków.

Odnosząc się do oceny dowodów z dokumentów, które zgromadzone zostały na okoliczność świadczenia pracy przez odwołującą się – a które organ rentowy kwestionował, wskazując, że nie ma powodów by uznać, że zostały one wytworzone właśnie przez O. O., Sąd chce wskazać, że nie ma także podstaw, by twierdzić przeciwnie, jak czyni to organ rentowy. Sporządzanie dokumentów ofertowych było jednym z podstawowych obowiązków służbowych ubezpieczonej – co wynika z jej zeznań i zeznań wszystkich przesłuchanych osób, dlatego nie ma podstaw, by negować to, że odwołująca się je sporządziła. Twierdzenia organu rentowego w tym zakresie są gołosłowne i organ rentowy nie udowodnił, że dokumenty te nie pochodzą od O. O..

Tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy uznał Sąd za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie O. O. w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, zasługuje na uwzględnienie i powoduje zmianę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt.1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku
o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz 1009 ze zm.) obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym - podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami
w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.

O uznaniu stosunku łączącego strony za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. O tym, że strony zawarły umowę o pracę nie decyduje zatem samo formalne jej spisanie, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy. Jedną z najważniejszych cech pracy świadczonej w ramach stosunku pracy jest podporządkowanie pracownika.

Najistotniejszymi elementami stosunku pracy są: dobrowolność zobowiązania, obowiązek pracownika świadczenia pracy osobiście, w sposób ciągły, podporządkowany poleceniom pracodawcy, który jest obowiązany do wynagrodzenia pracownika za świadczoną na jego rzecz pracę, ponoszenie ryzyka gospodarczego, produkcyjnego i osobowego przez pracodawcę, staranne działanie w procesie pracy.

Stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest faktycznie realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 stycznia 2006 r. III AUa 433/2005, Wspólnota (...)).

Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika faktycznie świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok SN z 18 października 2005 r. o II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że odwołująca zawarła z płatnikiem składek w dniu 1 marca 2023 r, umowę o pracę. Ważność tej umowy została przez organ rentowy niesłusznie zakwestionowana. Niewątpliwie bowiem umowa o pracę nie została zawarta dla pozoru, jest ważna i nie ma do niej zastosowania przepis art. 83 k.c. oraz nie jest ona także sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i nie zmierza do obejścia prawa w świetle art. 58 k.c.

W myśl art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. § 2. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Z kolei, zgodnie z treścią art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem.

Nie można zgodzić się z organem rentowym, że zawarcie spornej umowy o pracę miało na celu obejścia przepisów ustawy, gdyż osiągnięcie wskazanych przez organ rentowy celów jest zgodne z ustawą. Nawiązanie stosunku pracy powoduje konsekwencje prawne nie tylko w sferze prawa pracy, ale i w innych dziedzinach prawa. Jednym z takich skutków jest prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na wypadek ziszczenia się określonych w ustawie warunków. Skutek ten po ich spełnieniu powstaje z mocy prawa. Nie można zatem wiązać zawarcia umowy o pracę, choćby zmierzała wyłącznie do uzyskania świadczeń ubezpieczeniowych, z zamiarem obejścia prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2005 r. II UK 320/04, opubl: OSNAPiUS rok 2006, Nr. 7-8, poz. 122). Cel w postaci objęcia ubezpieczeniem społecznym i uzyskania z niego świadczeń nie jest sprzeczny z ustawą ani nie zmierza do jej obejścia, a przeciwnie - co zostało już wcześniej powiedziane - jest konsekwencją uzyskania statusu pracownika.

Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że nie skutkuje w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego tylko taka umowa o pracę, która nie wiąże się z faktycznym wykonywaniem tej umowy, a zgłoszenie do ubezpieczenia następuje tylko pod pozorem istnienia tytułu ubezpieczenia w postaci zatrudnienia. Chodzi tu zatem o "fikcyjne" zawarcie umowy, gdzie następuje zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego jako pracownika osoby, która w rzeczywistości pracy nie świadczyła (wyrok Sądu Najwyższego z 16 marca 1999r. II UKN 512/98, OSNAPiUS rok 2000, Nr. 9, poz. 36; wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2001 r. II UKN 244/00, OSNAPiUS rok 2002, Nr. 20, poz. 496; wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1996 r. II UKN 32/96, OSNAPiUS rok 1997, Nr. 15, poz. 275; wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2005 r. II UK 320/04, OSNAPiUS rok 2006, Nr. 7-8, poz. 122; wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2005 r. II UK 320/04, OSNAPiUS rok 2006, Nr. 7-8, poz. 122; wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2005 r. II UK 141/04, OSNAPiUS rok 2005, Nr. 15, poz. 235, str. 712).

W świetle poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych nie można mówić o pozorności oświadczeń woli w zawarciu umowy o pracę. Postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że O. O. faktycznie świadczyła pracę, pracodawca – świadczenie to przyjmował, płacąc umówione wynagrodzenie.

Ustawodawca nie ukształtował nigdzie zakazu zatrudniania kobiet w ciąży. Przeciwnie wręcz, to odmowa zatrudnienia kobiety tylko z tej przyczyny, że jest w ciąży, byłaby uznana za dyskryminację ze względu na płeć na podstawie art. 18 3a § 1 i art. 18 3b § 1 pkt 1 KP (por. wyrok SN z 11.01.2006 r., II UK 51/05, (...) Nr (...), s. 34).

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że odwołująca się chciała kontynuować zatrudnienie pomimo ciąży i liczyła, że będzie to możliwe, ponieważ w czasie poprzedniej prawidłowo przebiegającej ciąży pracowała do 7 jej miesiąca. Nadto sam pracodawca nie miał zastrzeżeń co do tego, że stan O. O. mógłby wpłynąć na jej zaangażowanie w pracę, oceniał ją jako pracownika wyróżniającego się pracowitością i profesjonalizmem. To okoliczności losowe – konieczność zapewnienia prawidłowego przebiegu ciąży z przyczyn medycznym spowodowały – że O. O., wbrew swojej woli, nie mogła świadczyć pracy,

W realiach sprawy nie ma także podstaw, by oceniać za organem rentowym, że odwołująca, nie mając wcześniej tytułu do ubezpieczenia zawarła umowę o pracę z dnia 1 marca 2023 r., tylko po to by uzyskać świadczenia przysługujące ubezpieczonym i wykorzystała do tego z J. O. stosunek powinowactwa. Organ rentowy nie ma racji bowiem O. O. wcześniej było zatrudniona już na podstawie umów o pracę i z tego tytułu odprowadzała składki do ZUS, zatem partycypowała w finansowaniu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy nie wziął pod uwagę tego, że O. O. od wielu lat współpracowała z J. O. a pierwsza umowa o pracę, którą poprzedzała umowa o dzieło, została zawarta w 2018 r. Odwołująca się i pracodawca wyjaśnili, że zawarcie umowy w 2023 r. było konsekwencją zmiany formy prowadzenia działalności gospodarczej ze spółki z o.o. na spółkę komandytową, co generowało konieczność zawarcia nowej umowy z prawidłowym oznaczeniem strony pracodawcy. Z zeznań odwołującej się wynika, że do nawiązania współpracy z J. O. w formie umowy o pracę doszło w 2018 r. na długo przed tym, gdy O. O. stała się jego synową. Wówczas była dla niego całkowicie obcą osobą. Z kolei z zeznań J. O. wynika, że O. O. swoim zaangażowaniem w pracę zaskarbiła sobie jego poważanie jako pracownik i to determinowało chęć dalszego zatrudnienia jej, a nie łączące ich powiązania rodzinne. Nadto J. O. wprost wskazywał, że z jednej strony doceniał pracowitość O. O., jednocześnie z uwagi na swój perfekcjonizm, pomimo że widział wysoką jakość opracowanych przez synową projektów, to jednak zawsze zwracał je do korekty, zgodnej z jego uwagami. Odwołująca się z kolei akcentowała, że teść wymagał od niej więcej niż od innych pracowników, właśnie z uwagi na łączącą ich relację rodzinną.

W świetle tych ustaleń, zdaniem Sądu nie znajdują słuszności zapatrywania organu rentowego, co do tego, że łączące strony umowy powiązania rodzinne determinowały fakt zawarcia umowy o pracę. O. O. od początku współpracy, sięgającej wiele lat zanim doszło do zawarcia spornej umowy, była profesjonalnym, szanowanym przez pracodawcę pracownikiem, który chciał mieć ją w swoim zespole w nowej spółce. Nie można zatem uznać, że J. O. zatrudnił synową tylko, po to by zapewnić jej możliwość korzystania ze świadczeń z FUS. Z zawarciem spornej umowy łączył się zatem po stronie pracodawcy i pracownika zamiar faktycznego jej realizowania. Nawet jeżeli zamiarowi temu towarzyszyła jednocześnie chęć uzyskania tytułu ubezpieczeń społecznych do świadczeń związanych z chorobą w okresie ciąży i z macierzyństwem, to nie można stawiać wniosków o nieważności takiej umowy czy jej pozorności z tego powodu, o ile rzeczywiście była wykonywana. Nie jest objęte zakazem prawnym zawieranie umów o pracę w celu osiągnięcia skutku w postaci objęcia pracownika ubezpieczeniem społecznym, ani też skutek w postaci objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym nie jest zakazany przez prawo, ale właśnie odwrotnie – następczym skutkiem rzeczywistego podjęcia pracy w ramach stosunku pracy jest nakaz obowiązkowego ubezpieczenia pracownika co wprost wynika z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust.1 pkt 1, art. 12 ust.1 , art. 13 pkt 1 ustawy systemowej). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lutego 2006 roku, w sprawie III UK 156/05, Lex 272549, stwierdził, że samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem. Samo także dążenie kobiety ciężarnej do uzyskania ochrony ubezpieczeniowej nie jest sprzeczne z prawem, ale przeciwnie – jest to zachowanie rozsądne i uzasadnione zarówno z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia (wyrok Sadu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 roku, III UK 89/05).

Wobec udowodnienia w toku postępowania sądowego zgodnego zamiaru realizacji stosunku pracy przez obie strony umowy oraz faktycznego świadczenia pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. przez O. O., kwestią drugorzędną pozostaje wtórna motywacja w postaci dążenia do zapewnienia zabezpieczenia z FUS. Z całą mocą podkreślić należy, że z ani samego faktu zawarcia umowy o pracę przez kobietę w ciąży, ani z tego, że w stosunkowo niedługim czasie od zawarcia takiej umowy pracownik zaczyna korzystać ze zwolnień lekarskich nie można wywodzić pozorności takiej umowy.

Pozorność powinna być wykazana przez organ rentowy stosownymi dowodami i nie może opierać się jedynie na przypuszczeniach opartych na koincydencji zdarzeń, tj. zawarciu umowy przez kobietę w ciąży i szybko zaistniałej niezdolności do pracy. Dodać należy, że co prawda na mocy art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i przebiegu ubezpieczeń, a zatem ma prawo do kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umów o pracę, jako że rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, jednakże w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy np. w wyroku z 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78, w którym stwierdził, iż na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli.

Zdaniem Sądu Okręgowego, organ rentowy w żaden sposób nie udowodnił,
że zakwestionowana przez niego umowa o pracę miała charakter pozorny, czy była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie tylko potwierdził fakt wykonywania przez ubezpieczoną pracy na rzecz płatnika, ale wykluczył pozorny charakter zatrudnienia. Najistotniejsze na gruncie sprawy jest to, że odwołująca się faktycznie wykonywała pracę na rzecz płatnika składek po podpisaniu umowy o pracę, a jej podporządkowanie pracodawcy było takim, o jakim mowa w art. 22 k.p., gdyż związana była przy wykonywaniu zatrudnienia regułami funkcjonowania zakładu pracy. O. O. jako koordynator projektów, opracowywała projekty do przetargów – miała w tym pewną dowolność, ponieważ była to praca twórcza, ale ostatecznie nadzorował je i akceptował J. O.. Ponadto odwołująca wykonywała pracę w miejscu określonym w umowie o pracę, tj. biurze przy pl. (...) w W., a także odbywała wyjazdy zagraniczne celem organizowania stoisk promocyjnych na targach sprzedażowych, co było ścisłe związane z przedmiotem działalności pracodawcy. Pracodawca przyjmował o O. O. świadczoną na jego rzecz pracę i wypłacał jej za to umówione wynagrodzenie. Pracodawca wykazał także realny powód zatrudnienia O. O.. Posiadała kwalifikacje adekwatne do potrzeb stanowiska, które objęła – znała kilka języków obcych, co w sytuacji potrzeby organizacji targów za granicą jest niecenionym atutem, miała wieloletnie doświadczenie przy organizacji wydarzeń promocyjnych, które nabyła w toku wcześniejszej współpracy z tym samym pracodawcą i to właśnie zadecydowało, że pracodawca mógł mieć przekonanie, że O. O. powierzoną jej pracę będzie wykonywała rzetelnie.

Nie tylko strony spornej umowy, ale wszyscy świadkowie potwierdzili, że O. O. rzeczywiście podjęła zatrudnienie u płatnika i wykonywała powierzone jej obowiązki koordynatora projektu. Świadkami byli nie tylko teściowie odwołującej się J. i Filipina O., którzy zreferowali okoliczności związane z początkiem nawiązania współpracy przed kilkoma laty i wskazywali na jej kompetencje adekwatne do ich potrzeb. Także inni pracownicy spółki – osoby obce dla odwołującej się, znające ją jedynie na stopie służbowej, dokładnie opisali czym zajmowała się w pracy, potwierdzili, że brała udział w wyjazdach służbowych w związku z organizacją targów – a wiedzę o tym powzięli, ponieważ razem z nią w tych targach uczestniczyli. Potwierdzają to liczne zdjęcia, na których widać O. O. w pracy na wyjazdach służbowych, gdy stoi przy stoiskach promocyjnych lub fotografuje się pośród innych uczestników targów przy logo organizatora. Zdjęcia te pochodzą co prawda z okresu wcześniejszej współpracy niż okres, który jest sporny w związku z zawartą w dniu 1 marca 2023 r. umową o pracę. Sąd jednak uwzględnił te dowody na okoliczność, wieloletniej współpracy O. O. z J. O. i jej dużego doświadczenia w zakresie zgodnym z profilem prowadzonej przez niego działalności, a to było zasadniczym powodem, z którego J. O. chciał mieć odwołującą się jako pracownika w nowej spółce.

W ocenie Sądu Okręgowego w tym stanie rzeczy w przedmiotowej sprawie ponad wszelką wątpliwość ustalono, że odwołująca się w spornym okresie słusznie została zgłoszona przez płatnika składek do ubezpieczeń, posiadała status pracownika, a zawartą umowę o pracę faktycznie realizowała, a wynagrodzenie było adekwatne do kwalifikacji i zakresu obowiązków.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, iż decyzja organu rentowego wydana została w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, który nie znajduje odzwierciedlenia w dowodach.

Mając na względzie wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu (...) (...)Oddział w W. z dnia 11 sierpnia 2023 r. nr (...)- (...)-D w ten sposób, że stwierdził, iż O. O. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. sp. k. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1 marca 2023 r.

Z uwagi na wynik postępowania Sąd o kosztach procesu orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądzając od ZUS (...) Oddział w W. na rzecz O. O. jako strony wygrywającej niniejsze postępowanie w całości 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego od organu rentowego.

Kontakt: saos_malpka_saos_kropka_org_kropka_pl | Wersja SAOS: 0.9.13