Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt I C 933/23

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk

Protokolant: starszy sekretarz sadowy Ewa Kocielnik

po rozpoznaniu w dniu 27 października 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa T. P. (1), M. P., S. P.

przeciwko Syndyk Masy Upadłości (...) Bank S.A. z siedzibą w W. - M. K.

o ustalenie

oddala powództwo.

Sygn. akt I C 933/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 24 listopada 2025 r.

Pozwem z dnia 27 stycznia 2020 r. (data prezentaty) skierowanym przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej z siedzibą w W., T. P. (1), M. P. oraz S. P. wnieśli o:

1.  stwierdzenie, że Umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. zawarta pomiędzy powodami a pozwanym jest nieważna;

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów małżonków T. P. (1) i M. P. łącznie (ewentualnie solidarnie) oraz na rzecz S. P. solidarnie kwoty 137 058,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wskazanego w wezwaniu do zapłaty, tj. dnia 13 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Ewentualnie, powodowie wnieśli o:

3.  unieważnienie Umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. zawartej pomiędzy powodami a pozwanym;

4.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów małżonków T. P. (1) i M. P. łącznie (ewentualnie solidarnie) oraz na rzecz S. P. solidarnie kwoty 137 058,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wskazanego w wezwaniu do zapłaty, tj. dnia 13 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Ewentualnie, powodowie wnieśli o:

5.  ustalenie, że postanowienia Umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. zawartej pomiędzy powodami a pozwanym są bezskuteczne wobec powodów w zakresie Umowy: § 3 ust. 7 lit. e), § 3 ust. 8 oraz § 4 ust. 4, § 8 (w części dodanej § 1 ust. 8 Aneksu nr 1 z dnia 13 sierpnia 2009 r.) oraz w zakresie Regulaminu kredytowania hipotecznego: § 11 ust. 7, § 12 ust. 7, § 13 ust. 6 ppkt 6.1., 6.2., 6.3. oraz ust. 8, § 14 ust. 5, § 20 lit. B.1 ust. 3;

6.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów małżonków T. P. (1) i M. P. łącznie (ewentualnie solidarnie) oraz na rzecz S. P. solidarnie kwoty 50 525,54 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wskazanego w wezwaniu do zapłaty, tj. dnia 13 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Powodowie wnieśli również o zasądzenie kosztów procesu według przedłożonego na rozprawie spisu kosztów, względnie wobec jego braku według norm prawem przepisanych (pozew o stwierdzenie nieważności umowy kredytu frankowego i o zapłatę – k. 3-32).

W odpowiedzi na pozew z dnia 12 marca 2020 r. (data stempla pocztowego) (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podniósł także zarzut przedawnienia roszczeń powodów (odpowiedź na pozew – k. 149-180).

W piśmie z dnia 5 maja 2020 r. (data stempla pocztowego) powodowie zwrócili się o zabezpieczenie roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy kredytu poprzez unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania poprzez:

i)  wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powodów spłaty rat kredytu w wysokości i terminach określonych Umową kredytu w okresie od dnia 6 maja 2020 r. do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie,

ii)  zakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu Umowy kredytu w okresie od dnia 6 maja 2020 r. do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postepowanie w sprawie,

(...))  zakazanie pozwanemu przekazywania informacji o niespłaceniu rat kredytu określonych Umową do Biura Informacji Kredytowej oraz Systemu Bankowy Rejestr (wniosek o wydanie postanowienia zabezpieczającego – k. 301-305).

Postanowieniem z dnia 13 maja 2020 r. Sąd oddalił ww. wniosek (postanowienie z dnia 13 maja 2020 r., sygn. akt I C 164/20 – k. 320).

W dalszym toku postępowania strona powodowa, pismem z dnia 3 grudnia 2021 r., dokonała modyfikacji powództwa początkowo cofając żądanie ewentualne zawarte w pkt 3 i 4 pozwu oraz wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu w postaci oświadczenia S. P. z dnia 3 grudnia 2021 r. na fakt braku partycypacji w kosztach spornej Umowy.

Następnie zmienili pkt 1 i 2 oraz 5 i 6 pozwu wnosząc o:

1.  ustalenie, że Umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. zawarta pomiędzy powodami a pozwanym jest nieważna ex tunc;

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów pozostających w małżeńskiej wspólności majątkowej T. P. (1) i M. P. łącznie 137 058,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wskazanego w wezwaniu do zapłaty, tj. dnia 13 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Ewentualnie, powodowie wnieśli o:

3.  ustalenie, że postanowienia Umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. zawartej pomiędzy powodami a pozwanym są bezskuteczne wobec powodów w zakresie Umowy: § 3 ust. 7 lit. e), § 3 ust. 8 oraz § 4 ust. 4, § 8 (w części dodanej § 1 ust. 8 Aneksu nr 1 z dnia 13 sierpnia 2009 r.) oraz w zakresie Regulaminu kredytowania hipotecznego: § 11 ust. 7, § 12 ust. 7, § 13 ust. 6 ppkt 6.1., 6.2., 6.3. oraz ust. 8, § 14 ust. 5, § 20 lit. B.1 ust. 3;

4.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów pozostających w małżeńskiej wspólności majątkowej T. P. (1) i M. P. łącznie kwoty 50 525,54 zł (pismo procesowe wraz ze zmianą żądania pozwu – k. 405-407).

W odpowiedzi na powyższą modyfikację powództwa pozwany, w piśmie z dnia 5 stycznia 2022 r. (data nadania w UP), wniósł o oddalenie powództwa w całości, w tym także w zmodyfikowanym zakresie oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych (pismo procesowe pozwanego – odpowiedź na modyfikację powództwa – k. 417-423v).

Pismem z dnia 27 października 2022 r. (data stempla pocztowego) powodowie ponownie wnieśli o udzielenie zabezpieczenia roszczenia głównego o ustalenie poprzez:

i.  wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powodów spłat rat kredytu w wysokości i terminach określonych Umową kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. w okresie od dnia wydania postanowienia o zabezpieczeniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie;

ii.  zakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu Umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. w okresie od dnia wydania postanowienia o zabezpieczeniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie;

(...).  zakazanie pozwanemu przekazywania informacji o niespłacaniu rat kredytu określonych Umową kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. do Biura Informacji Kredytowej oraz Systemu Bankowy Rejestr (wniosek powodów o zabezpieczenie roszczenia niepieniężnego – k. 456-462).

Postanowieniem z dnia 2 listopada 2022 r. Sąd odrzucił ww. wniosek, jako niedopuszczalny stosownie do art. 135 ust. 4 Ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 793).

Zażalenie powodów na powyższe rozstrzygnięcie wywiedzione w dniu 29 grudnia 2022 r. (data stempla pocztowego) zostało zaś oddalone postanowieniem tut. Sądu Apelacyjnego z dnia 10 stycznia 2023 r. (postanowienie z dnia 2 listopada 2022 r., sygn. akt I C 164/20 – k. 521; zażalenie uprawnionych – k. 533-536; postanowienie z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt I Cz 5/23 – k. 540).

Sąd postanowieniem z dnia 11 września 2023 r. – sprostowanym w dniu 17 października 2023 r. – postanowił w punkcie 1. – zawiesić postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. ze skutkiem od dnia 20 lipca 2023 r.; 2. – wezwać do udziału w postępowaniu syndyka masy upadłości pozwanego (...) Bank S.A. z siedzibą w W.; 3. – podjąć postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego oraz 4. – zawiesić postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt (...) toczącego się przed Sądem Rejonowym dla m. st. Warszawy (wniosek powodów o zawieszenie postępowania w związku z ogłoszoną upadłością pozwanego – k. 547-550v; postanowienie z dnia 11 września 2023 r., sygn. akt I C 164/20 – k. 558; postanowienie z dnia 17 października 2023 r. – k. 566).

Powyższe orzeczenie – w zakresie pkt 4. – w dniu 10 listopada 2023 r. (data stempla pocztowego) zaskarżyli powodowie (zażalenie powodów – k. 576-579v).

Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie punktu 4 (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt VI ACz 1479/23 – k. 618).

Do czasu zamknięcie rozprawy w dniu 27 października 2025 r. strony swoje stanowiska procesowe (protokół z rozprawy z dnia 27 października 2025 r. – k. 657-658).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

T. P. (1) oraz M. P., którzy ówcześnie mieszkali u rodziny (siostry powoda) poszukiwali środków na sfinansowanie zakupu pierwszego mieszkania. Byli tuż po studiach, powódka nie pracowała, a powód rozpoczął praktyki w kancelarii. Poprosili więc o wsparcie matkę powoda – S. P.. Poszukując najkorzystniejszej oferty T. P. (1) oraz S. P. udali się do poleconego przez znajomych doradcy finansowego z (...), który – wobec nieposiadania przez powodów zdolności kredytowej w PLN – przedstawił im ofertę kredytu waloryzowanego kursem CHF. Była to jedyna oferta kredytowa dostępna dla powodów, a dodatkowo oferta posiadająca najkorzystniejsze warunki. Powodowie wspólnie uczestniczyli w spotkaniach poprzedzających zawarcie spornej Umowy, przed której podpisaniem jedynie T. P. (1) zapoznał się z jej treścią. S. U. nie czytała ufając synowi.

(dowód: zeznania powoda T. P. (1) złożone na rozprawie w dniu 3 grudnia 2021 r. – k. 402v-405v; zeznania powódki M. P. złożone na rozprawie w dniu 3 grudnia 2021 r. – k. 406; zeznania powódki S. P. złożone na rozprawie w dniu 3 grudnia 2021 r. – k. 406)

W dniu 17 marca 2008 r. (data złożenia podpisów) T. P. (1) oraz S. P., za pośrednictwem doradcy finansowego (...), złożyli do (...) Banku S.A. (poprzednika prawnego (...) Banku) wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego na łączną kwotę 327 820,00 zł na zakup nieruchomości z rynku pierwotnego, w walucie CHF, z okresem kredytowania wynoszącym 360 miesięcy.

(dowód: wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego z dnia 17 marca 2008 r. – k. 208-213)

W dniu 14 kwietnia 2008 r. w stosunku do T. P. (1) oraz S. P. została podjęta pozytywna decyzja kredytowa na łączną kwotę 280 000,00 zł przy zawnioskowanych 327 820,00 zł.

(dowód: decyzja kredytu hipotecznego z dnia 14 kwietnia 2008 r. – k. 215-216)

W dniu 21 maja 2008 r. (data złożenia podpisów przez kredytobiorców, k. 41, 196) T. P. (1) i S. P. zawarli z (...) Bank S.A. w W. – Oddziałem Specjalistycznym (...) Umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF (dalej: Umowa).

Stosownie do § 1 Umowy określenia użyte w Umowie mają znaczenie nadane im w „Regulaminie Kredytowania (...) SA w W. – Oddział (...)," (zwanym dalej Regulaminem), stanowiącym załącznik do niniejszej Umowy i będącym jej integralną częścią.

Zgodnie z § 2 ust. 1-3 Umowy Bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 280 000,00 zł indeksowanego kursem CIIF na warunkach określonych w niniejszej Umowie Kredytu oraz Regulaminie na zakup nieruchomości na rynku pierwotnym w wysokości 280 000,00 zł na rachunek Dewelopera wskazany w „Dyspozycji Uruchomienia Środków”, zgodnie z „Harmonogramem Wypłaty Transz" z zastrzeżeniem, iż kredytobiorca zobowiązany jest do uregulowania ewentualnych niedopłat powstałych w wyniku naliczenia przez Dewelopera odsetek za zwłokę w zapłacie ceny, bądź podwyższenia ceny zakupu; wszelkie wpłaty dokonywane przez kredytobiorcę nieuwzględnione w niniejszej Umowie kredytobiorca rozliczy samodzielnie z Deweloperem, chyba że na bazie przedłożonych dowodów wpłat Bank postanowi inaczej – rozbicie kwot częściowych na konta nie wymagało Aneksu do Umowy. Okres kredytowania wynosił 600 miesięcy w tym okres karencji w spłacie kapitału do dnia wypłaty ostatniej transzy kredytu przedłużony o 12 miesięcy dodatkowej karencji. W okresie karencji kredytobiorca obowiązany był do comiesięcznej spłaty odsetek.

Na podstawie § 3 ust. 1 oraz 8 kredyt miał zostać uruchomiony bezgotówkowo w transzach na rachunki podmiotów wskazanych każdorazowo w „Dyspozycji Uruchomienia Środków", o ile nie było to sprzeczne z postanowieniami Umowy Kredytu oraz z „Harmonogramem Wypłaty Transz", stanowiącym integralną część niniejszej Umowy. Uruchomienie kredytu nastąpić miało w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w Umowie Kredytu zgodnie z kursem kupna dewiz obowiązującym w Banku w dniu uruchomienia.

Spłata następować miała w 600 miesięcznych ratach zgodnie z Harmonogramem Spłat, który miał zostać wysłany do Kredytobiorcy listem poleconym w terminie do 14 dni roboczych od dnia uruchomienia środków. Po zakończeniu okresu karencji w spłacie kapitału, spłata miała następować w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu niniejszej Umowy miała być dokonywana w złotych na rachunek Kredytu, o którym mowa w § 3 ust. 2. Szczegółowe zasady prowadzenia rachunku zawierał „Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków bankowych dla osób fizycznych w (...) Bank S.A." O dotrzymaniu terminu spłaty kredytu decydowała data wpływu środków na rachunek Banku. Metodę i terminy ustalania kursu wymiany walut (na podstawie którego wyliczane były raty spłaty i bieżące saldo zadłużenia) oraz warunki aktualizacji Harmonogramu Spłat określał Regulamin (§ 4 ust. 1-4 Umowy).

Stosownie do § 5 ust. 1-3 Umowy oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia Umowy wynosiło 5,91% w skali roku, na które składały się suma obowiązującej stawki referencyjnej 3M LIBOR dla CHF (która na dzień sporządzenia niniejszej Umowy Kredytu wynosiła 2,71%) i stałej marży Banku, która wynosiła 3,20%, z zastrzeżeniem ust. 2 Po ustanowieniu docelowego zabezpieczenia spłaty kredytu w postaci prawomocnego wpisu hipoteki, o której mowa w §7 ust. 1 pkt. a), marża Banku, o której mowa w ust. 1 miała zostać obniżona o 1 punkt procentowy i miała wynosić 1,20%. Pozostałe zasady zmiany oprocentowania (na podstawie którego wyliczane były raty spłaty i bieżące saldo zadłużenia), w szczególności wynikające ze zmian stawki referencyjnej, oraz odsetki karne określał § 8 Regulaminu.

Zgodnie z § 6 ust. 3-5 Umowy całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia Umowy Kredytu wynosił 943 970,24 PLN (podana kwota nie uwzględniała ryzyka kursowego). Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 5,93%. Ostateczna wysokość całkowitego kosztu kredytu określona w ust. 3 uzależniona była od zmian poziomu oprocentowania kredytu w całym okresie kredytowania.

Na podstawie § 7 ust. 1 Umowy docelowym zabezpieczeniem spłaty kredytu były hipoteka kaucyjna do kwoty 476 000,00 zł na zabezpieczenie kapitału, odsetek oraz innych kosztów i należności ubocznych od kredytu ustanowiona na rzecz Banku na pierwszym miejscu w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości; cesja praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości, o której mowa powyżej na kwotę nie niższą niż 327 820,00 zł zgodnie z Umową Cesji Praw z Polisy Ubezpieczeniowej nr (...); oświadczenie kredytobiorcy o poddaniu się egzekucji do kwoty 560 000,00 zł; weksel własny „in blanco" wraz z deklaracją wekslową wystawiony przez kredytobiorcę dla Banku.

W § 10 ust. 2 pkt c Umowy kredytobiorca oświadczył, iż

- otrzymał Regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte (w szczególności zapisy dotyczące warunków i konsekwencji zmiany waluty kredytu, sposobów i terminów ustalania stopy procentowej i oprocentowania kredytu, metody i terminów ustalania kursu wymiany walut, metody ustalania wysokości rat opłaty oraz warunków aktualizacji Harmonogramu Spłat);

- otrzymał informację o terminie i sposobie wykonania uprawnienia do odstąpienia od Umowy Kredytu;

- jest świadomy ryzyka związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko;

- jest świadomy ryzyka związanego ze zmianą stopy procentowej (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko;

- został poinformowany o obowiązku zapłaty podatku od ustanowienia hipoteki i spowoduje iż osoba uprawniona do nieruchomości dokona opłaty podatku od czynności cywilnoprawnych związanych z ustanowieniem hipoteki oraz złoży deklaracje w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w wyznaczonym do tego terminie.

Zgodnie z § 12 ust. 5 Umowy Umowa podlegała indywidualnym negocjacjom z Kredytobiorcą.

W § 13 Umowy określono, że załączniki w postaci: Regulamin Kredytowania Hipotecznego (...) S.A. w W. - Oddział (...); (...) Bank S.A. w W. - Oddział (...); Dyspozycja Uruchomienia Środków; Oświadczenia o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej; Harmonogram Wypłaty Transz, stanowią integralną część niniejszej Umowy Kredytu.

Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 1.3 Regulaminu kredytowania hipotecznego (...) Bank S.A. w W. – Oddział (...) (dalej: Regulamin) oprocentowanie zmienne stanowiło sumę marży kredytowej i stawki referencyjnej dla danej waluty kredytu: LIBOR 3M dla innych walut dla kredytu (pożyczki) udzielonego w PLN indeksowanego do innej waluty niż EUR.

Stosownie do § 8 ust. 2-5 Regulaminu kredyt był oprocentowany wg zmiennej stopy procentowej z uwzględnieniem stałej marży Banku określonej w dniu podjęcia decyzji kredytowej, chyba że Umowa Kredytu przewidywała inaczej. Stawki referencyjne obliczane były do dwóch miejsc po przecinku jako średnia z stawek WIBOR 3M/LIBOR 3M/EURIBOR 3M z pierwszych pięciu dni roboczych miesiąca poprzedzającego 3-miesięczny okres obowiązywania stawek. Stawki referencyjne ulegały zmianie w okresach 3-miesięcznych pod warunkiem zmiany o przynajmniej 10 punktów bazowych w stosunku do stawki referencyjnej poprzednio obowiązującej dla danej waluty. Nowe stawki obowiązują od 9 dnia najbliższego miesiąca będącego początkiem nowego kwartału rozliczeniowego (kwartały rozliczeniowe nie pokrywały się z kalendarzowymi). O zmianie wysokości oprocentowania oraz nowym Harmonogramie Spłat Bank miał informować kredytobiorcę listem zwykłym (na życzenie kredytobiorcy także drogą elektroniczną).

Na podstawie § 12 ust. 1 Regulaminu przed uruchomieniem kredytu Bank otworzyć miał rachunek kredytowy dedykowany do spłaty kredytu. Rachunek prowadzony był w PLN.

W § 12 ust. 6-7 Regulaminu określono, że spłata kredytu następować miała zgodnie z Harmonogramem Spłat stanowiącym załącznik do Umowy Kredytu. Pierwszy harmonogram na okres 12 miesięcy miał zostać wysłany do Kredytobiorcy listem poleconym (na życzenie także drogą elektroniczną) w terminie 14 dni roboczych od dnia uruchomienia środków. Kolejne harmonogramy na okres 12 miesięcy miały być wysyłane listem zwykłym. W przypadku kredytu denominowanych kursem waluty obcej Harmonogram Spłat kredytu był wyrażony w walucie kredytu. Kwota raty spłaty obliczana była według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów z dnia spłaty.

(dowód: umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF – k. 38-41, 190-196; Regulamin kredytowania hipotecznego (...) Bank S.A. w W. – Oddział (...) k. 42v-45; 198-203)

Wraz z podpisaniem Umowy T. P. (1) oraz S. P. podpisali również oświadczenie o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej, w którym potwierdzili, iż zapoznali się z pojęciami ryzyka walutowego i ryzyka stopy procentowej, jak również z symulacjami modelowymi wariantów spłat kredytu dla różnych poziomów kursów walut i/lub stopy procentowej. Potwierdzili także, że są świadomi faktu, że uruchomienie kredytu i spłata rat kredytowych następuje według kursu kupna i sprzedaży waluty obcej, do której denominowany jest kredyt i akceptują, iż w związku z tym miesięczne raty kredytu powiększone są o tzw. spread (różnicę pomiędzy kursem kupna i sprzedaży walut). Spread ten może być zmienny w zależności od warunków rynkowych i polityki Banku. Możliwe są odchylenia stosowanego przez (...) Bank SA. kursu kupna i sprzedaży o, odpowiednio, do 5% od kursu rynkowego wymiany walut. Nadto, oświadczyli, iż świadomi są, iż kursy mogą zmieniać się codziennie i zapoznali się z poziomami kursów kupna i sprzedaży walut stosowanych przez (...) Bank S.A. na dzień otrzymania Umowy Kredytowej, przedstawionymi w tabeli.

Przyznali, że przedstawiono im ofertę kredytu hipotecznego (...) Bank S.A. w W. - Oddział (...) w złotych polskich, oraz że wybrali kredyt indeksowany kursem waluty obcej, będąc uprzednio poinformowanymi o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej. A także, że w przypadku kredytów indeksowanych kursem waluty obcej ponosić będą ryzyko kursowe, co oznacza, że zarówno rata kredytu, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu - przeliczona na PLN na dany dzień – podlegać będzie ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty i rzeczywiste koszty obsługi długu mogą się finalnie okazać znacząco wyższe od wcześniej założonych.

Potwierdzili, że wybierając zadłużenie w walucie obcej skorzystali z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i płacić będą miesięcznie niższą ratę kredytu, co wynika ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych, które są podstawą do ustalenia oprocentowania kredytu.

(dowód: oświadczenie o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej – k. 48-49, 295-297)

Tego samego dnia T. P. (1) oraz S. P. złożyli dyspozycję uruchomienia I transzy kredytu proponując, jako datę jego wypłaty dzień 15 czerwca 2008 r.

Pierwsza transza kredytu została wypłacona w dniu 16 czerwca 2008 r. w kwocie 139 870,00 zł i stanowiła równowartość kwoty 70 170,07 CHF przy zastosowaniu kursu 1,9933.

Druga transza kredytu została wypłacona w dniu 3 grudnia 2008 r. w kwocie 140 130,00 zł i stanowiła równowartość kwoty 58 769,50 CHF przy zastosowaniu kursu 2,3844.

(dowód: dyspozycja uruchomienia środków – k. 47; zaświadczenie z dnia 28 października 2019 r. – k. 85)

Aneksem nr 1 do Umowy sporządzonym w dniu 13 sierpnia 2009 r. i podpisanym w dniu 29 września 2009 r. m.in. zmieniono rodzaj kredytu z Kredytu indeksowanego do waluty CHF na Kredyt walutowy w walucie CHF. Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu Umowy miała być dokonywana w walucie CHF z Rachunku Kredytu. W dniu zapadalności raty Bank miał zarachować środki znajdujące się na Rachunku w PLN na spłatę kredytu stosując do wyliczenia należnej raty wyrażonej w CHF średni kurs NBP z godziny 12:00 z dnia wymagalności raty, w taki sposób, że środki znajdujące się na rachunku w PLN, po przeliczeniu na CHF przy zastosowaniu ww. średniego kursu NBP, Bank miał przelewać na Rachunek Kredytu. m.in. umożliwiono kredytobiorcom spłaty kredytu w walucie, w której był on indeksowany – CHF.

(dowód: Aneks nr 1 do Umowy – k. 112-113)

Aneksem do Umowy sporządzonym dnia 10 marca 2010 r. i podpisanym w dniu 16 kwietnia 2010 r. do długu dołączyła M. P., która za zgodą pozwanego Banku dołączyła do praw i obowiązków wynikających ze spornej Umowy. Tym samym zmieniono treść komparycji Umowy kredytobiorcami określając S. P., T. P. (1) oraz M. P.. Dodatkowo, zmieniono zapisy dot. ustanowionych zabezpieczeń spłaty kredytu w postaci hipoteki zwykłej i hipoteki kaucyjnej.

(dowód: Aneks do Umowy – k. 114-115v)

Powodowie w dalszym czasie zobowiązani są do spłacania należności z tytułu spornej Umowy, przy czym wszystkie dotychczasowe spłaty dokonywane były wyłącznie w PLN, od początku przez T. P. (1) oraz M. P.. S. P. nie partycypowała w kosztach zawartej Umowy. T. P. (1) oraz M. P. nie mieszkają już w kredytowanej nieruchomości, którą użyczają. Na przełomie 2014 i 2015 r. dokonali zakupu nowego mieszkania. Zakup ten sfinansowali częściowo ze środków własnych, a częściowo ze środków pozyskanych z kredytu w EURO.

(dowód: zeznania powoda T. P. (1) złożone na rozprawie w dniu 3 grudnia 2021 r. – k. 402v-405v; oświadczenie S. P. – k. 408)

W dniu 12 grudnia 2019 r. (data odbioru pisma przez Bank) powodowie wezwali pozwany Bank do zapłaty kwoty 137 058,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po doręczeniu wezwania, w nieprzekraczalnym terminie 5 dni od otrzymania pisma. W wezwaniu tym powodowie powołali się na abuzywność klauzul zawartych w Umowie i Regulaminie kredytowania hipotecznego.

W odpowiedzi z dnia 13 stycznia 2020 r. Bank zaprzeczył abuzywności klauzul umownych nie wyrażając przy tym zgody na zmianę dotychczasowych zasad obsługi zobowiązania.

(dowód: wezwanie do zapłaty – k. 116-117; odpowiedź Banku – k. 119)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę dokumentom wymienionym w stanie faktycznym, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do podważenia ich wiarygodności bądź zawartej w nich treści z urzędu.

Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się również częściowo na dowodzie z przesłuchania powoda T. P. (2) w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. W ocenie Sądu zeznania powoda dotyczące niespełnienia w sposób należyty obowiązków informacyjnych przez pracowników pozwanego Banku, w tym braku należytego poinformowania powodów o ryzyku walutowym, sposobie ustalania kursów przez Bank itd. nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zebrane w sprawie dowody i ustalony stan faktyczny wskazują, że w chwili zawierania Umowy kredytu powodowie zostali należycie poinformowani i posiadali pełną świadomość ryzyka walutowego oraz warunków oferowanego kredytu indeksowanego. Powodowie w oparciu o otrzymane dane i posiadaną wiedzę dokonali własnej analizy opłacalności produktów bankowych i zdecydowali się na skorzystanie z ówcześnie jedynego dostępnego dla nich kredytu waloryzowanego walutą CHF.

Podstawą ustaleń faktycznych w cząstkowym zakresie były także zeznania powódki M. P. oraz powódki S. P. . Ich zeznania polegały bowiem co do zasady na potwierdzeniu słów odpowiednio męża i syna.

Sąd ustalając stan faktyczny nie oparł się na złożonych na piśmie zeznaniach świadka R. D. (k. 380-381), bowiem o ile przedstawił on posiadaną przez siebie wiedzę dotyczącą realizacji umów kredytowych indeksowanych w CHF zawieranych w pozwanym Banku, opisał stosowane w nim procedury to nie udzielił informacji kluczowych z punktu widzenia istoty sporu, a mianowicie w zakresie prawidłowości pouczenia powodów o ryzyku kursowym, kursie waluty, spreadzie oraz kosztach kredytu, bowiem nie brał bezpośredniego udziału w udzielaniu kredytów. Za nieprzydatne Sąd uznał również złożone na piśmie zeznania świadka M. N. (k. 385-389), która co prawda brała udział w procesie udzielania konsumentom kredytów, jednakże nie pamiętał szczegółów związanych z zawarciem omawianej Umowy.

Sąd nie poczynił ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe, niewymienione a przedłożone przez strony dokumenty, pisemne analizy ekonomiczne i raporty, pisma, ekspertyzy, artykuły i inne, które stanowiły dokumenty prywatne przedstawiające stanowiska stron je składających do akt sprawy, nie zawierały natomiast wiążącej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wykładni przepisów prawa, dotyczyły kwestii niezwiązanych z tą konkretną Umową kredytową, a zatem nie stanowiły w niniejszej sprawie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia (art. 227 k.p.c.). Sąd potraktował je jedynie jako wyraz poglądów wzmacniających argumentację stron postępowania – podobnie jak dołączone orzecznictwo sądów.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo, jako bezzasadne podlegało oddaleniu.

Strona powodowa domagała się w niniejszym postępowaniu ustalenia, że Umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. zawarta pomiędzy powodami a pozwanym jest nieważna ex tunc oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów pozostających w małżeńskiej wspólności majątkowej T. P. (1) i M. P. łącznie 137 058,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wskazanego w wezwaniu do zapłaty, tj. dnia 13 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Ewentualnie, wniosła o ustalenie, że postanowienia Umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 kwietnia 2008 r. zawartej pomiędzy powodami a pozwanym są bezskuteczne wobec powodów w zakresie Umowy: § 3 ust. 7 lit. e), § 3 ust. 8 oraz § 4 ust. 4, § 8 (w części dodanej § 1 ust. 8 Aneksu nr 1 z dnia 13 sierpnia 2009 r.) oraz w zakresie Regulaminu kredytowania hipotecznego: § 11 ust. 7, § 12 ust. 7, § 13 ust. 6 ppkt 6.1., 6.2., 6.3. oraz ust. 8, § 14 ust. 5, § 20 lit. B.1 ust. 3 oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów pozostających w małżeńskiej wspólności majątkowej T. P. (1) i M. P. łącznie kwoty 50 525,54 zł.

Sąd w niniejszej sprawie zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., podejmując postępowanie z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego jedynie w zakresie powództwa o ustalenie nieważności Umowy kredytowej (postanowienie z dnia 11 września 2023 r., sygn. akt I C 164/20 – k. 558; postanowienie z dnia 17 października 2023 r. – k. 566; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt VI ACz 1479/23 – k. 618). Co oczywiste postępowanie to mogło zostać podjęte jedynie w zakresie roszczenia głównego o ustalenie. Dopiero bowiem po przesądzeniu o bezzasadności żądania głównego o zapłatę będzie podstawa do oceny roszczenia ewentualnego o ustalenie (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r., III CZP 70/20) i podjęcia zawieszonego postępowania przy uwzględnieniu poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2024 r. (III CZP 5/24).

Zgodnie z przepisem art. 317 § 1 k.p.c. sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre z żądań pozwu.

W ocenie Sądu powództwo T. P. (1), M. P. oraz S. P. skierowane przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą w W., a następnie Syndykowi Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. w zakresie żądania głównego o ustalenie nieważności Umowy nadawało się do rozstrzygnięcia, wobec czego zasadnym było rozstrzygnięcie o tej części powództwa w wyroku częściowym.

Mając powyższe na uwadze, w następstwie dotychczas przeprowadzonego postępowania, Sąd doszedł do przekonania, iż powództwo w ww. zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Analizę powództwa o ustalenie rozpocząć należy od przywołania podstawy dochodzonego przez powodów roszczenia, a więc art. 189 k.p.c. Stosownie do wymienionego przepisu powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 6 k.c. strona powodowa powinna wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego. Sąd z urzędu bada interes prawny będący materialno-prawną przesłanką powództwa o ustalenie, a ustalenie jego braku skutkuje oddaleniem powództwa wprost bez analizy żądania strony powodowej.

Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. występuje wówczas, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa; niepewność ta powinna być obiektywna, tj. zachodzić według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywna, tj. według odczucia powodów. Interes ten należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 r., sygn. akt III CRN 57/87, OSNPG 1987, Nr 7, poz. 27). Skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga wykazania, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie ryzyko naruszenia w przyszłości praw powodów. W przypadku, gdy dojdzie już do naruszenia prawa, w związku z którym stronie służy dalej idące roszczenie np. o świadczenie (danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie), wyłączona jest możliwość skutecznego wystąpienia z powództwem o ustalenie, skoro sfera podlegająca ochronie jest w takiej sytuacji szersza, a rozstrzygnięcie o różnicy zdań w stanowiskach stron nabiera charakteru przesłankowego. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2002 r. sygn. akt: II CKN 919/99 (LEX nr 54376), które Sąd Okręgowy w całości podziela.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że strona powodowa ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. W przedmiotowej sprawie, oceniając interes prawny w powództwie o ustalenie, szczególną uwagę zwrócić należy na fakt, iż stronę powodową oraz pozwany Bank nadal łączy przedmiotowa Umowa kredytu, jak również brak spłaty całości zadłużenia wygenerowanego w oparciu o zawartą między stronami Umowę. W tej sytuacji nie sposób jest przyjąć, że powodom, w tym M. P., która przystąpiła do Umowy dopiero w 2010 r., aktualnie służy dalej idące roszczenie, w szczególności o przyszłe należności przysługujące Bankowi, które mogliby oni uiścić na podstawie nieważnej – w ich ocenie – Umowy. Biorąc pod uwagę podnoszone przez stronę powodową twierdzenia o nieważności Umowy, uznać należy, że niepewność sytuacji prawnej powodów została wykazana w sposób uzasadniający rozpoznanie sprawy merytorycznie w zakresie powództwa o ustalenie.

Przechodząc do oceny powództwa – w ww. zakresie, wskazać należy na art. 58 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest również wskazanie przepisów regulujących umowę kredytu bankowego, tj. art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: prawo bankowe). Zgodnie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, w brzemieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 wskazanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

W treści art. 69 ust. 2 prawa bankowego wskazano zatem, jakie niezbędne postanowienia powinny być zawsze ujawnione w umowie bankowej. Nie wszystkie z tych elementów stanowią essentialia negotii umowy kredytowej. Elementów konstrukcyjnych tej umowy poszukiwać należy w art. 69 ust. 1 prawa bankowego.

W ocenie Sądu, przedmiotowa Umowa, stanowiący jej integralną część Regulamin, jak również zawarte przez strony postępowania aneksy do Umowy zgodne są z art. 69 ustawy prawo bankowe i spełniają wszystkie wymogi zawarte w przytoczonym artykule, nie są próbą obejścia przepisów prawa bankowego, jak również nie wypaczają natury umowy kredytu. W przedmiotowej Umowie kwotę udzielonego kredytu ustalono na kwotę 280 000,00 zł indeksowaną kursem CHF (§ 2 ust. 1 Umowy, k. 38, 190). Strona powodowa nie wnosiła przy tym, aby kwotę kredytu wypłacono we franku szwajcarskim. Zdaniem Sądu odpowiadają prawu również postanowienia Umowy oraz Regulaminu odnoszące się do oprocentowania kredytu, w tym wysokość oprocentowania kredytu oraz warunki jego zmiany (§ 5 Umowy, k. 39, 192; § 8 Regulaminu, k. 43,199-199v). Zauważyć też należy, że w dacie podpisania Umowy przepisy prawa bankowego nie przewidywały obowiązku zawarcia w umowie postanowień określających mechanizm tworzenia tabel kursowych, kursów walut, czy też umożliwiających stronie wpływanie na ww. elementy. Zawarcia w Umowie takich postanowień nie domagali się również powodowie.

Umowa kredytu waloryzowanego mieści się, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 1 k.c. w zw. z art. 69 ustawy Prawo bankowe). Umowa ta nie jest zatem sprzeczna z art. 358 1 § 2 k.c. wedle którego strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Natomiast § 3 tego przepisu stanowi podstawę sądowej waloryzacji świadczeń. Należy wyjaśnić, że przepis art. 69 Prawa bankowego nie należy do przepisów określających w sposób sztywny wysokości świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawie art. 358 1 § 2 k.c. Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. Tym samym należy zaznaczyć, że zasada nominalizmu zawarta w artykule 358 1 k.c., znajduje rozszerzenie w ustępie 2 wspomnianego artykułu, umożliwiającego waloryzację w drodze umowy (wyrok Sądu Najwyższy z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14).

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 r. (sygn. V CSK 445/14, Lex nr 1751291), który to pogląd Sąd Okręgowy podziela i odnosi do przedmiotowej sprawy, potwierdził, że dopuszczalne jest ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że strony ustalą w umowie inną walutę zobowiązania i inną walutę wykonania zobowiązania. Wspomniany powyżej art. 69 Prawa bankowego statuuje, że waluty samego kredytu oraz waluta jego spłaty nie muszą być tożsame. Tym samym, dopuszczalne jest tworzenie umów realizujących essentialia negotii umowy kredytu przy założeniu spłaty wierzytelności w walucie obcej.

Biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa) ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waloryzacji tego kredytu (wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 429/11, Legalis nr 526856). Podkreślenia wymaga więc, że istotną konsekwencją umowy kredytu jest brak pewności w zakresie ostatecznego całkowitego jego kosztu zarówno ze strony banku, jak i kredytobiorcy. Dotyczy to także kredytów wyrażonych w PLN, nieindeksowanych do waluty obcej, szczególnie w przypadku zastosowania zmiennego oprocentowania kredytu, zależnego od szeregu czynników, na które kredytobiorca także nie ma wpływu. W przypadku wzrostu oprocentowania w okresie kredytowania, tak samo jak w przypadku zmian na rynku walutowym, które mogą dotykać CHF, kwota wierzytelności wobec banku może ulegać zmianie, jednak nawet wówczas będzie to jedno i to samo zobowiązanie z tego samego tytułu, bez cech innych stosunków zobowiązaniowych. Zjawisko to nie stanowi naruszenia ustawy Prawo bankowe, ani Kodeksu cywilnego w zakresie prawa zobowiązań. Brak ekwiwalentności świadczeń jest więc pozorny, z uwagi na konieczność zachowania wzajemnej wartości waluty PLN i CHF. Nie można oczekiwać od banku (który jako spółka prawa handlowego prowadzi nastawioną na zysk działalność gospodarczą) udzielania kredytów bez umożliwienia mu osiągnięcia korzyści z umowy kredytu, bo tylko wówczas nie dochodziłoby do rozbieżności pomiędzy udzielonym kredytem, a zobowiązaniem do zwrotu wykorzystanego kredytu. Kredytobiorca, niedysponujący własnymi środkami pieniężnymi oraz taki kredytobiorca, który nie zamierza zaangażować posiadanych przez siebie środków finansowych, musi skorzystać z finansowego wsparcia ze strony banku, dla którego umowa kredytu jest źródłem przychodu, tym samym dochodzi do naruszenia równowagi między stroną konsumencką a spółką prawa bankowego. Nie jest to jednak równoznaczne z nieważnością umowy kredytu, ponieważ wykorzystanie mechanizmu waloryzacji nie narusza natury kredytu, gdyż zapewnia kredytodawcy zarobek w zamian za udzielenie kredytu.

W sprawie bezsporne jest, że powodowie zawarli przedmiotową Umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22 1 k.c. Środki uzyskane ze spornej Umowy zostały bowiem przeznaczone na sfinansowanie zakupu nieruchomości mającej służyć T. P. (1) i M. P. do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Zgodnie z przywołanym przepisem, konsumentem można być wyłącznie w zakresie czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z własną działalnością gospodarczą lub zawodową. Decyduje więc brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, a nie to, czy taka działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczy brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta (K. Osajda (red.), P. Miklaszewicz, Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 20, 2018, Legalis).

Zawarcie umowy jako konsument nie oznacza jednak „gwarancji satysfakcji”, tj. że umowa – w szczególności taka, która wiąże się z ryzykiem i uzależniona jest od czynników zewnętrznych, niezależnych od stron – będzie ostatecznie zawsze dla konsumenta korzystna. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. (sygn. III C 275/15, (...). 2016 nr 10, str. 3) „działanie Państwa w zakresie ochrony konsumentów winno bowiem ograniczać się do ochrony przed działaniami podstępnymi bądź nieuczciwymi, nie mogą oni natomiast oczekiwać, że państwo ochroni ich przed wszelkimi negatywnymi konsekwencjami podejmowanych przez nich decyzji gospodarczych”, który to pogląd Sąd w tym składzie w pełni podziela. Podkreślić należy, że zawarcie umowy w charakterze konsumenta nie oznacza zwolnienia konsumenta z obowiązku dokonania przy zawieraniu umowy oceny rozmiaru zaciąganego zobowiązania i związanych z nim ryzyk. Jednocześnie żadne przepisy nie zabraniają konsumentom zawierania umów wiążących się z ryzykiem, jeżeli są oni gotowi je ponieść. Od konsumenta, należycie dbającego o własne interesy, należy oczekiwać aktywności i dążenia do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości czy wszelkich niezrozumiałych kwestii szczególnie w kontekście umowy, która stanowi dla niego zobowiązanie. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 października 2016 r. „w relacjach cywilnoprawnych nie jest dopuszczalne faworyzowanie żadnej ze stron, choćby była konsumentem, kosztem praw profesjonalisty. Trzeba też uwzględnić stale podnoszący się poziom wykształcenia, wiedzy, doświadczenia i świadomości prawnej ogółu społeczeństwa, w tym konsumentów, coraz lepiej przygotowanych do asertywnego uczestnictwa w obrocie prawnym” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 5 października 2016 r., sygn. I ACa 47/16, Legalis nr 1533035). W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyznania stronie powodowej uprzywilejowanej pozycji, w której byłaby zwolniona z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści zawieranej umowy i od odpowiedzialności za jej skutki.

Oceny wymaga więc czy przed zawarciem przedmiotowej Umowy powodowie zostali w sposób należyty poinformowani o treści umowy o kredyt hipoteczny waloryzowany do waluty obcej i związanych z jej zawarciem ryzykach.

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie – w szczególności treści Umowy (k. 38-41, 190-196) oraz Oświadczenia o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej (k. 48-49, 295-297) wynika, że powodowie zostali poinformowani m.in. o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej, a przede wszystkim o ryzyku kursowym i tabelach kursowych . Strona powodowa nie wykazała, aby pozwany Bank nie wypełnił względem powodów ciążącego na nim obowiązku informacyjnego zarówno w zakresie spornej Umowy, jak i później zawartych Aneksów. W ocenie Sądu kredytobiorcy, jak również M. P., która przystąpiła do Umowy po dwóch latach jej trwania, i która uczestniczyła we wszystkich spotkaniach, posiadali pełną i niezbędną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, jak również mieli świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Powodowie zostali też poinformowani, iż uruchomienie kredytu i spłata rat kredytowych następuje według kursu kupna i sprzedaży waluty obcej, do której waloryzowany jest kredyt. Powyższe wynika przede wszystkim z postanowień Umowy i Regulaminu .

Podnoszone przez stronę powodową zarzuty dotyczące Umowy o kredyt hipoteczny waloryzowanej do waluty CHF wynikają, w ocenie Sądu, ze wzrostu kursu franka szwajcarskiego, na który pozwany bank nie miał żadnego wpływu i z którego to wzrostu nie odniósł żadnej korzyści. Wzrost kursu CHF wynikał bowiem z działań Centralnego Banku Szwajcarii, który w 2011 r. i 2015 r. doprowadził do uwolnienia sztywnego kursu CHF do innych walut. Zmiana kursu waluty, obiektywnie niekorzystna dla kredytobiorcy, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że zawarta przez powodów Umowa jest nieważna.

Zdaniem Sądu, na ważność umowy kredytu nie wpływa fakt, że waloryzacja kredytu jest dokonywana jednostronnie przez Bank w oparciu o kurs waluty u niego obowiązujący. Powodowie zdecydowali się na wybór jedynego dostępnego dla nich kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, a Bank spełnił względem nich wszelkie wymagane w dacie zawierania Umowy oraz aneksu obowiązki informacyjne. Wskazać należy, że trudno jest oczekiwać od banku, by na chwilę zawierania umowy kredytu przedstawiał kredytobiorcy np. symulacje kredytu, w których kurs waluty rośnie o 100 lub 200%. Wystarczające jest, w ocenie Sądu, aby bank poinformował kredytobiorcę o ryzyku kursowym. Ostatecznie każdy kredytobiorca ryzyko to oceni inaczej. Na kredytobiorcy „odważnym”, „ryzykancie” nawet informacja o ryzyku wzrostu kursu waluty o 200% nie zrobi wrażenia, zaś inaczej zareaguje kredytobiorca „ostrożny” i „zapobiegliwy”. Sąd przyjął zatem, że strona powodowa posiadała pełną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, to znaczy, że wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu (koszt kredytu), przeliczona na złotówki na dany dzień, podlega ciągłym wahaniom zgodnie z prawami rynków walutowych, w zależności od aktualnego kursu PLN i CHF, jak również miała świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Nie ma też wątpliwości, że wybierając zadłużenie w CHF, powodowie skorzystali, z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i tym samym z miesięcznie niższej raty kredytu.

Uznać również należy, iż dopuszczalne było zawarcie z Bankiem umowy o kredyt waloryzowany do waluty obcej. Przedmiotowa Umowa, stanowiący jej integralną część Regulamin jak również zawarte później Aneksy nie mogły być zatem uznane za bezwzględnie nieważne w związku z art. 58 k.c., gdyż nie naruszają przepisów prawa, ani nie zmierzają do obejścia ustawy, jak również nie są sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Stosownie do treści art. 354 k.c., dłużnik powinien wykonywać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w odpowiadający tym zwyczajom. Zdaniem Sądu jest niewątpliwe, że powodowie świadomie dokonali wyboru kredytu waloryzowanego i jego warunków, które to w chwili zawierania Umowy były dla nich korzystne. Dopiero, gdy wahania rynku walutowego doprowadziły do znaczącego wzrostu kwoty rat kredytu ocenili, że kredyt nie był dla nich korzystny, a ryzyko, o którym zostali poinformowani, faktycznie było znaczące. Nie stanowiło to jednak wyniku naruszenia dobrych obyczajów przy zawieraniu Umowy kredytu przez pozwanego. Bezsprzecznie ryzyko jest wpisane w tego rodzaju transakcje z uwagi na wahania kursów walut, co jednak nie daje podstaw do uznania postanowień umownych jako naruszających dobre obyczaje czy uzasadnione interesy strony.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że wywiedzione przez powodów roszczenie o ustalenie nieważności spornej Umowy ze względu na jego bezzasadność nie mogło zostać uwzględnione.

Dodatkowo, Sąd pragnie zauważyć, iż orzeczenia w zakresie kosztów procesu nie wydano wobec dyspozycji zawartej w art. 108 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Wobec tego, że wyrok częściowy nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w instancji, w wyroku tym nie zamieszcza się orzeczenia o kosztach. Kompleksowe rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nastąpi zatem w wyroku końcowym, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego dotyczącego nierozstrzygniętej części żądania o zapłatę oraz żądania o ustalenie.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak na wstępie.

Kontakt: saos_malpka_saos_kropka_org_kropka_pl | Wersja SAOS: 0.9.13