Pełny tekst orzeczenia

Przewodniczący:

SSO Anita Kowalczyk- Makuła (spr.)

Sędziowie:

SO Dariusz Półtorak

SS Karol Troć

Protokolant:

st. sekr. sąd. Anna Sieczkiewicz

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II Ka 616/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Sokołowie Podlaskim z dnia 10 czerwca 2025 r. w sprawie II K 468/24

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1.

1. zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu przez Sąd I instancji, że oskarżony dopuścił się zarzucanego w sprawie czynu z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną wynikającą z kierowanych do niego gróźb matki oskarżonego K. W.;

2. zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 233 §1a k.k., poprzez zastosowanie rzeczonego przepisu w sytuacji, gdy oskarżony dopuścił się zarzucanego w sprawie czynu z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną, tj. zachowanie Sądu wbrew uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r. I KZP 5/21, której nadano moc zasady prawnej.

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wniesiona w sprawie apelacja obrońcy oskarżonego okazała się co do istoty słuszna , skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku i uniewinnieniem P. W. od zarzucanego mu czynu z art. 233 § 1a k.k.

Na wstępie należy zauważyć, że skarżący formułując pierwszy z zarzutów błędnie wskazał, jakoby opisany fakt został przez Sąd I instancji przyjęty, podczas gdy w uzasadnieniu do zaskarżonego wyroku Sąd wymienił go w rubryce przynależnej faktom nieudowodnionym, przy czym z ogólnego kontekstu apelacji wynika, że to właśnie nieuznanie przez Sąd tego faktu, zdaniem obrońcy przyczyniło się do przypisania oskarżonemu sprawstwa zarzucanego mu czynu. Zauważyć ponadto trzeba, że we wstępnej części apelacji skarżący nie podniósł zarzutu nawiązującego do błędnej oceny materiału dowodowego, podczas gdy w dalszej części apelacji odwołuje się już do tej kategorii uchybień, wywodząc z nich poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Niemniej jednak, opisane niejasności w złożonym środku odwoławczym nie wpłynęły na jego ogólną merytorykę i możliwość rzetelnego rozpoznania przez Sąd II Instancji.

Dokonując rozważań na temat zasadności apelacji, w pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że w sprawie został bezspornie ustalony stan faktyczny w zakresie, w jakim świadczył o tym, że oskarżony składając zeznania w sprawie RSD-95/23 Komendy Powiatowej Policji w S., będąc wcześniej należycie pouczony m.in. o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań oraz zatajanie prawdy i o możliwości powoływania się na treść 183 § 1 k.p.k., zeznał nieprawdę, że nie wiedział kto w okresie grudzień 2022 – styczeń 2023 prowadził należącą do K. W. stację paliw w K., czy prowadził ją w tym czasie A. W. i czy stacja była w tym czasie otwarta czy zamknięta. Ustalenia takie można było poczynić na podstawie wyjaśnień oskarżonego, bowiem przyznał się on do tak sformułowanej wypowiedzi, wynika to również z obiektywnego materiału dowodowego, zwłaszcza kserokopii protokołu przesłuchania oskarżonego w roli świadka z dnia 20 lipca 2023 r., we wspomnianym postępowaniu RSD-95/23, przy czym ustalenie, że wypowiedź była nieprawdziwa, wynika także m.in. z odpisu protokołu rozprawy głównej z dnia 23 lipca 2024 r. w postępowaniu II K 18/24 przed Sądem Rejonowym w Sokołowie Podlaskim, czy nagrania z monitoringu i nie było to kwestionowane przez strony. Kwestią sporną okazało się niewątpliwie ustalenie pobudek takiego działania oskarżonego, przy czym Sąd Rejonowy powołując się na wskazane w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku dowody uznał, że oskarżony uczynił to z powodu obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jego ojcu A. W., podczas gdy wyjaśniając w postępowaniu niniejszym w toku postępowania sądowego oskarżony wskazał, że kierował się przy tym obawami przed narażeniem się swojej matce K. W., skonfliktowanej z mężem, a ojcem oskarżonego A. W., mogącym skutkować wyrzuceniem oskarżonego z domu, zaprzestaniem finansowania go i oskarżeniem go o kradzież pieniędzy w kwocie 120 000 zł. Uwzględniając wersję przedstawianą przez oskarżonego, z uwagi na przywoływaną przez skarżącego treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r. w sprawie I KZP 5/21, mającej moc zasady prawnej, według obrońcy zachowanie oskarżonego należałoby poczytywać za usprawiedliwione i tym samym wymagające jego uniewinnienia, bowiem zeznawanie nieprawdy we wskazywanym postępowaniu przygotowawczym, było realizowaniem gwarantowanego mu prawa do obrony.

Zdaniem Sądu Okręgowego, ustalenia poczynione przez Sąd meriti w opisywanym powyżej zakresie są chybione i wynikają z błędnie ocenionego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań K. W.. W obu przypadkach nie można było w sposób pozbawiony zasadnych wątpliwości poczynić ustaleń co do wiarygodności złożonych depozycji w omawianej części, a dotyczącej gróźb, jakie miałyby być kierowane wobec oskarżonego przez K. W. w razie składania przez niego zeznań na jej niekorzyść, jak również uznania, że składanie fałszywych zeznań przez oskarżonego miałoby wyłącznie chronić A. W.. Zauważyć należy, że K. W. winy w inkryminowanym zdarzeniu dopatruje się w zachowaniu A. W., który według niej miał nakłaniać oskarżonego do zeznawania, czy ogólnie rzecz ujmując, postępowania zgodnie z jego wolą, jednocześnie przeciwko matce. Tak negatywne nacechowanie wypowiedzi przeciwko A. W., z powodu wzajemnego konfliktu, nie świadczą o tym, że K. W. miała dostateczne rozeznanie w zaistniałej sytuacji i możliwości obiektywnej oceny motywów działania P. W.. Ponadto, w tym kontekście o nieracjonalności takiego stanu rzeczy świadczy także to, że A. W. w postępowaniu prowadzonym przeciwko niemu w ogóle nie zaprzeczał, że pod nieobecność K. W. zarządzał należącą do niej stacją paliw, toteż trudno dopatrzeć się związku przyczynowo-skutkowego i logiki w postępowaniu oskarżonego, w sytuacji gdyby zeznając nieprawdę chciałby próbować jedynie chronić swojego ojca.

W oderwaniu od rozważań co do tego czy groźby wobec oskarżonego ze strony K. W. w ogóle padły, zauważyć ponad wszelką wątpliwość należało, że nawet jeśli oskarżony powoływał się na nie jedynie po to, aby uwiarygodnić swoją wersję co do obaw o konsekwencje prawne wobec niego za pomoc ojcu w prowadzeniu stacji paliw wbrew woli K. W., to w kontekście prowadzonego postępowania przeciwko ojcu i silnego konfliktu pomiędzy rodzicami oskarżonego, w którym oskarżony opowiadał się po stronie ojca, obawy oskarżonego były jak najbardziej uzasadnione. Zwrócić uwagę należy na treść wypowiedzi oskarżonego, będącej przedmiotem niniejszego postępowania, w której oskarżony w pierwszej kolejności zaprzeczył, że to on w okresie pobytu K. W. w szpitalu miał przebywać na stacji paliw w K., a dopiero później wskazywał na niewiedzę odnośnie ówczesnego funkcjonowania stacji paliw i udziału w tym A. W.. Nawet jeśli postawa oskarżonego była w pewnej mierze podyktowana tym, że nie chciał narazić się ojcu za zeznawanie na jego niekorzyść, jak również matce, niezależnie czy groźby wobec oskarżonego byłyby w ogóle przez nią wypowiadane, to oskarżony miał należyte rozeznanie co do konfliktu pomiędzy rodzicami, a przede wszystkim prowadzonego postępowania karnego przeciwko ojcu w zakresie, w jakim oskarżony sam mógłby odpowiadać w przypadku przyznania się do swojej wówczas obecności na stacji paliw i pomocy ojcu.

Nawiązując do wykazywanych niejasności pamiętać należy o treści art. 5 § 2 k.p.k., która wskazuje na to, że ustalenia niekorzystne dla oskarżonego wymagają udowodnienia, jako że on sam korzysta z domniemania niewinności (art. 5 § 1 k.p.k.), a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na jego korzyść (art. 5 § 2 k.p.k.). Z tych względów wydanie wyroku uniewinniającego jest konieczne nie tylko wówczas, gdy wykazano niewinność oskarżonego, lecz również wtedy, gdy nie udowodniono mu że jest winny popełnienia zarzuconego mu przestępstwa. W tym ostatnim wypadku wystarczy zatem, że twierdzenia oskarżonego, negującego tezy aktu oskarżenia, zostaną uprawdopodobnione. Co więcej, wyrok uniewinniający musi zapaść jednak również i w takiej sytuacji, gdy wykazywana przez oskarżonego teza jest wprawdzie nieuprawdopodobniona, ale też nie zdołano udowodnić mu sprawstwa i winy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2008 r. V KK 267/08). Jednakże jak już wcześniej wspomniano, już z samego faktu prowadzenia postępowania karnego wobec A. W. i opowiadania się oskarżonego po jego stronie w konflikcie pomiędzy rodzicami, obawy oskarżonego z uwagi na jego współuczestnictwo w faktycznym zarządzaniu stacją paliw należało poczytywać jako uzasadnione.

Uzasadniając słuszność sformułowanych zarzutów, skarżący przywołuje treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r. w sprawie I KZP 5/21, w której to Sąd przyjął stanowisko, że nie popełnia przestępstwa z art. 233 § 1a k.k. świadek składający fałszywe zeznanie z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną, jeśli - realizując prawo do obrony - zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, nie wyczerpując jednocześnie swoim zachowaniem znamion czynu zabronionego określonego w innym przepisie ustawy. Skarżący podkreślił wagę tego orzeczenia wskazując, że uchwale nadano moc zasady prawnej.

Odnosząc się na marginesie do tego argumentu podkreślić trzeba, że formalnie uchwały Sądu Najwyższego mające moc zasady prawnej wiążą tylko składy Sądu Najwyższego. Nie mogą one orzekać sprzecznie z taką zasadą prawną, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego lub też Sąd Najwyższy, w specjalnej przewidzianej do tego procedurze, odstąpi od danej zasady prawnej. Uchwały mające moc zasad prawnych wiążą wszystkie składy Sądu Najwyższego, niezależnie od ich rangi. Oznacza to, że uchwała składu siedmiu sędziów, mająca moc zasady prawnej, wiąże nawet pełny skład Sądu Najwyższego. Nie oznacza to, że nie można od takiej zasady odstąpić, ale trzeba to zrobić zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 88 ustawy o SN ( K. Szczucki [w:] Ustawa o Sądzie Najwyższym. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, art. 87). W kontekście tego uznać zatem należy, że sądy powszechne w sposób formalny nie są co do zasady związane uchwałami Sądu Najwyższego, co nie oznacza, iż nie mają one realnego wpływu na orzecznictwo sądów powszechnych. Zawierają one bowiem zawsze określoną wykładnię danej normy prawnej popartą szeroką argumentacją i autorytetem Sądu Najwyższego. Niezastosowanie się do takiej uchwały wymaga zatem przedstawienia pogłębionej kontrargumentacji, która może się okazać niewystarczająca w razie kontroli kasacyjnej (zażaleniowej) danego rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 października 2017 r. III AUa 234/17).

Sąd Okręgowy w składzie orzekającym, uznając je za słuszne, aprobuje przedstawione w uchwale stanowisko, podkreślając przy tym adekwatność do niniejszego postępowania, bowiem oskarżony zeznając nieprawdę, swoim zachowaniem nie wyczerpał znamion innych czynów zabronionych, ponieważ w istocie zasłaniał się niepamięcią i niewiedzą, nie kierując fałszywych oskarżeń wobec nikogo innego. Zauważyć przy tym należy, że przedstawione w uchwale stanowisko jest powszechne zarówno w doktrynie, jak i judykaturze. Dla przykładu wskazać można wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2023 r. w sprawie I KK 505/22, w którym to Sąd stwierdził, że nie jest możliwe pociągnięcie do odpowiedzialności karnej osoby, która składając zeznania zeznaje nieprawdę albo zataja prawdę ze względu na obawę narażenia się na odpowiedzialność karną. W zakresie podmiotów mogących podlegać odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. nie mieścił się i nie mieści sprawca czynu zabronionego przesłuchiwany w charakterze świadka i zeznający w zakresie własnej odpowiedzialności. Sam fakt wprowadzenia nowego art. 233 § 1a k.k. nie zmienił aktualności oraz trafności tego stanowiska. Nie jest bowiem możliwe odczytywanie normy z art. 233 § 1a k.k. abstrahując od konstytucyjnego standardu prawa do obrony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2023 r. I KK 505/22). Jak już rozważono we wcześniejszych akapitach, zeznania oskarżonego dotyczyły przede wszystkim jego własnej odpowiedzialności karnej, a jego obawy o możliwości bycia do niej pociągniętym były uzasadnione, co w myśl przytaczanego przez skarżącego w apelacji stanowiska Sądu Najwyższego, przedstawionego w postanowieniu z dnia 26 lipca 2023 r. w sprawie II KK 254/23, należało uznać za wystarczające i skutkujące orzeczeniem wyroku uniewinniającego oskarżonego P. W., od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Wniosek

Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego.

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Podniesione w sprawie zarzuty skutkowały uwzględnieniem wniosku o zmianę wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, o czym szerzej wypowiedziano się przy ich omówieniu.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Wyrok Sądu Rejonowego w Sokołowie Podlaskim z dnia 10 czerwca 2025 r. w sprawie II K 468/24 poprzez uniewinnienie oskarżonego P. W. od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Zwięźle o powodach zmiany

Apelację obrońcy jako zasadną należało uwzględnić i przychylić się do wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu.

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II, III.

Z uwagi na uniewinnienie oskarżonego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k. stwierdził, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.

Ponadto, mając na względzie art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego P. W. kwotę 840 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postepowanie odwoławcze, zgodnie ze stawką wynikającą z § 11 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

7.  PODPISY

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok w całości

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana