Pełny tekst orzeczenia

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 30 grudnia 2024 roku skierowanym przeciwko W. K., powód (...) Bank (...) Spółka Akcyjna
w W. wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwot 205.208,28 zł oraz 234,65 CHF wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 8 listopada 2024 roku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanemu, ewentualnie kwoty 205.737,09 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 8 listopada 2024 roku do dnia zapłaty. Dodatkowo powód wniósł o zwrot na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego ustalonych według norm prawem przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w sprawie do dnia zapłaty.

Jako podstawę żądania powód w treści uzasadnienia wskazał fakt dochodzenia przez kredytobiorcę, w toku postępowania cywilnego prowadzonego z jego powództwa, ustalenia nieistnienia umowy kredytu zawartej przez strony.

(pozew, k.4-11)

Odpis pozwu doręczony został pozwanemu z dniem 28 lutego 2025 roku.

(epo, k.66)

W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie powództwa w zakresie ponad kwotę 180.011,27 zł oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego ustalonych według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, powiększonych o kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa udzielonego w sprawie.

W treści pisma pozwany podniósł zarzut potrącenia przysługującej mu względem banku wierzytelności co do kwoty 25.197,01 zł stanowiącej pozostałą do rozliczenia sumę nienależnie pobranych przez bank świadczeń z tytułu rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od dnia 31 maja 2022 roku do dnia 31 lipca 2023 roku z wierzytelnością banku o zwrot kwoty 205.208,28 zł oraz zarzut zatrzymania świadczenia spełnionego przez powoda na jego rzecz (tj. kwoty 180.011,27 zł) stanowiącej część wypłaconego kapitału kredytu, do czasu zaofiarowania przez bank świadczenia w wysokości 101.957,30 zł oraz 35.227,54 CHF tytułem kwoty nienależnie uiszczonej przez pozwanego na rzecz banku w wykonaniu umowy do dnia 25 kwietnia 2022 roku.

(odpowiedź na pozew, k.67-73)

W piśmie z dnia 11 sierpnia 2025 roku pozwany złożył oświadczenie o potrąceniu przysługujących mu świadczeń w kwocie 5.764,33 zł z roszczeniem banku o pozostałą do zwrotu kwotę kapitału w wysokości 180.011,27 zł.

(pismo, k.123-125)

Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2025 roku Sąd zawiesił postępowanie w sprawie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy toczącej się pomiędzy stronami przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi (sygn. akt I ACa 3503/23).

Podjęcie postępowania miało miejsce postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2025 roku.

(postanowienie, k.120 i 141)

W piśmie z dnia 17 grudnia 2025 roku powód dokonał modyfikacji powództwa cofając roszczenie ponad kwotę 21.242,51 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 29 lipca 2025 roku do dnia zapłaty, z uwagi na spełnienie przez pozwanego świadczenia po wytoczeniu powództwa.

(pismo, k.152-153)

Pismem datowanym na dzień 29 grudnia 2025 roku pozwany wniósł o zasądzenie na jego rzecz od powoda na podstawie przepisu 203 §2 i 3 kpc kosztów postępowania w zakresie cofniętego powództwa, z uwzględnieniem kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa udzielonego w sprawie.

(pismo, k.154)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Strony dnia 4 października 2007 roku zawarły umowę kredytu mieszkaniowego „własny kąt hipoteczny” oznaczoną nr (...).

Kredyt miał charakter denominowany, opiewał na kwotę 78.216,89 CHF. Wskazano, iż w przypadku finansowania zobowiązań w kraju wypłata kredytu następować będzie w walucie polskiej, według kursu kupna dla dewiz obowiązującego w tabeli kursowej banku w dniu realizacji zlecenia płatniczego (§5 ust. 3-4 Umowy).

Środki z kredytu przeznaczone były na budowę domu mieszkalnego oraz pokrycie kosztów ubezpieczenia od ryzyka utraty stałego źródła dochodu.

Spłata zobowiązania następować miała w miesięcznych ratach.

Zgodnie z zapisem §10 ust 1 Umowy bank zastrzegł sobie prowizję za udzielenie kredytu w wysokości 234,65 CHF, która to miała zostać potrącona z kwoty kredytu w dniu jego wypłaty.

(umowa kredytu, k.15-17)

Aneksem z dnia 25 lipca 2008 roku strony dokonały podwyższenia kwoty kredytu
o 17.532,02 CHF, przeznaczoną na koszty pokrycia budowy domu i potrzeby własne.

W §1 pkt 5 aneksu wskazano, iż kredytobiorca zobowiązany jest do zapłaty prowizji od udzielonego podwyższenia kapitału kredytu w wysokości 2%, tj. kwoty 350,64 CHF.

(aneks, k.18)

Kredyt wypłacony został w 5. transzach i opiewał łącznie na kwotę 205.208,28 zł.

(zaświadczenie, k.19)

Bank pobrał z udostępnionego kredytu kwotę 234,65 CHF tytułem prowizji za jego udzielenie oraz 4.695,66 zł tytułem refinansowania składki ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy.

(zaświadczenie, k.76-84)

W piśmie z dnia 18 września 2024 roku, wobec kwestionowania przez pozwanego skuteczności zawartej przez strony umowy, bank wezwał go do zapłaty na jego rzecz kwot 205.208,28 zł oraz 234,65 CHF tytułem rozliczenia w zakresie wypłaconego przez bank kapitału kredytu, płatne w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia pisma.

Pismo to doręczone zostało W. K. z dniem 8 października 2024 roku.

(wezwanie do zapłaty, k.26-27, epo k.29)

W odpowiedzi z dnia 23 stycznia 2025 roku pozwany odmówił spełnienia świadczenia kwestionując je zarówno co do istoty jak i samej wysokości, nadto wezwał bank do zapłaty na jego rzecz kwoty 101.957,30 zł i 35.227,54 CHF – tytułem zwrotu kwot objętych postępowaniem toczącym się między stronami przed SO w Łodzi oraz 5.770 CHF – tytułem zwrotu świadczeń nieobjętych ww. postępowaniem.

(pismo pozwanego, k.89)

W datowanym na dzień 11 marca 2025 roku piśmie pozwany skierował do banku oświadczenie o potrąceniu przysługujących mu wierzytelności w wysokości 25.197,01 zł
z wierzytelnością banku o zwrot kwoty 205.208,88 zł jako kapitału udostępnionego pozwanemu kredytu oraz oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania świadczenia banku o zwrot kwoty 180.011,27 zł stanowiącej część wypłaconego kapitału kredytu, do czasu zaoferowania porwanemu zwrotu należnego mu świadczenia w kwocie 101.957,30 zł oraz 35.227,54 CHF tytułem kwot uiszczonych na rzecz banku w wykonaniu umowy.

Pismo doręczone zostało powodowi z dniem 18 marca 2025 roku

(oświadczenie o potrąceniu, k.91-92, epo k.104)

Między stronami toczył się proces z powództwa W. K., w którym wniósł on o ustalenie nieważności ww. umowy kredytu ze względu na abuzywność jej postanowień.

Wyrokiem z dnia 11 września 2023 roku Sąd Okręgowy w Łodzi ( sygn. akt I C 848/22) ustalił nieważność ww. umowy kredytu oraz zasądził od (...) w W. na rzecz W. K. kwotę 101.957,30 zł oraz 35.227,54 CHF z odsetkami ustawowymi.

Od powyższego orzeczenia bank złożył apelację, która to wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 maja 2025 roku została oddalona ( sygn. akt I ACa 3503/23).

Wskazane postępowanie sądowe obejmowało rozliczenie z tytułu wpłat przekazanych przez kredytobiorcę na rzecz banku w okresie od dnia 5 listopada 2007 roku do 25 kwietnia 2022 roku.

(wyrok SO w Łodzi, k.94-100, wyrok SA w Łodzi k.132)

Bank przekazał na rzecz pozwanego środki zgodnie z treścią ww. orzeczenia.

(bezsporne)

W okresie nieobjętym roszczeniem w sprawie z powództwa kredytobiorcy (tj. po dniu 25 kwietnia 2022 roku), pozwany przekazał na rzecz banku kwotę 5.770 CHF.

(zaświadczenie, k. 86-88)

W piśmie z dnia 14 lipca 2025 roku pozwany wezwał bank do zapłaty na jego rzecz dodatkowo kwot 4.695,66 zł oraz 234,65 CHF tytułem pozostałych do rozliczenia świadczeń poczynionych przez niego w wykonaniu umowy na rzecz banku, nieobjętych w rozstrzygnięciu sądowym – płatne w terminie 3 dni.

Wezwanie stronie powodowej doręczone zostało z dniem 21 lipca 2025 roku.

(pismo, k.133, epo k.135)

Pismem z dnia 24 lipca 2025 roku pozwany ponownie złożył wobec banku oświadczenie o potrąceniu przysługującej mu wierzytelności o zwrot kwot 4.695,66 zł oraz 234,65 CHF z wierzytelnością powoda o zwrot pozostałego wypłaconego kapitału kredytu
w kwocie 180.011,27 zł.

Pismo to doręczone zostało powodowi z dniem 31 lipca 2025 roku.

(oświadczenie o potrąceniu, k.136, epo k.139)

Tytułem rozliczenia umowy pozwany w dniu 25 lipca 2025 roku przekazał na rzecz powoda kwotę 174.246,94 zł.

(potwierdzenie przelewu, k.140)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o załączone do akt sprawy dokumenty, których to wiarygodność nie była w toku postępowania przez strony kwestionowana.

Sąd zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie niesporne było, że strony zawarły umowę kredytu denominowanego kursem waluty szwajcarskiej, o treści wyżej wskazanej. Na jej podstawie bank udostępnił stronie pozwanej kapitał w łącznej kwocie 205.208,28 zł oraz kwotę 234,65 CHF, która to kwota pobrana została na poczet prowizji za udzielenie kredytu. Poza sporem pozostawała okoliczność, że prawomocnym wyrokiem sądowym ustalano nieważność wskazanej umowy kredytu łączącej strony, a zatem i łączącego strony stosunku prawnego. Tym samym, przedmiotem sporu nie było to, że wyżej opisana umowa kredytu stała się ostatecznie nieważna.

Wobec cofnięcia pozwu w części co do kwoty 183.965,77 zł oraz 234,65 CHF w pkt. 1. wyroku Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie
w sprawie w tej części. Oświadczenie powoda o częściowym cofnięciu powództwa było prawnie skuteczne. W związku z cofnięciem powództwa w części w pkt. 4. w wyroku Sąd na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a w zw. z art. 79 ust. 3 u.k.s.c. zwrócił powodowi kwotę 4.570 zł tytułem połowy opłaty sądowej, pomniejszonej o kwotę 30 zł opłaty minimalnej.

Tym samym, podlegające ostatecznie (tj. po częściowym cofnięciu powództwa) rozpoznaniu przez Sąd roszczenie strony powodowej dotyczyło zasądzenia kwoty 21.242,51 zł.

Co do zasadności wzajemnych rozliczeń po upadku umowy strony nie pozostawały
w sporze – zaktualizował się obowiązek wzajemnego rozliczenia w oparciu o art. 405 w zw. art. 410 k.c. tego, co strony świadczyły sobie nawzajem. Jeśli w wyniku zawarcia umowy każda ze stron spełniła świadczenie na rzecz drugiej strony, to w przypadku nieważności umowy, także w przypadku przyjęcia jej upadku wobec braku możliwości jej utrzymania po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, każda z nich ma własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia – bank o zwrot kwoty przekazanego kredytu, a kredytobiorca o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytowej.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana podniosła zarzut potrącenia wzajemnych wierzytelności stron.

Zgodnie z art. 499 k.c., potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Z art. 499 k.c. wynika, iż potrącenie dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie, które ma charakter prawnokształtujący, gdyż bez niego – mimo zaistnienia ustawowych przesłanek potrącenia – nie dojdzie do wzajemnego umorzenia wierzytelności. Forma dla oświadczenia
(o charakterze materialnym) nie została narzucona przez ustawodawcę.

Zarzut potrącenia jest zaś czynnością procesową dokonywaną w trakcie trwającego postępowania, do której legitymowany jest pozwany. W zarzucie potrącenia mamy do czynienia z dwoma niezależnymi oświadczeniami o zupełnie innych skutkach. Jednym z oświadczeń, które tkwi w czynności procesowej jest oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu, a drugim jest natomiast procesowe powołanie się na czynność materialnoprawną, której celem jest umorzenie wierzytelności. Oświadczenie o potrąceniu jest czynnością materialnoprawną powodującą – w razie wystąpienia przesłanek określonych w art. 498 § 1 k.c. – odpowiednie umorzenie wzajemnych wierzytelności, natomiast zarzut potrącenia jest czynnością procesową, polegającą na żądaniu oddalenie powództwa w całości lub w części z powołaniem się na okoliczność, że roszczenie wygasło wskutek potrącenia.

W niniejszej sprawie pozwany w piśmie procesowym z dnia 11 sierpnia 2025 roku złożył zarzut potrącenia przysługującego mu roszczenia o zwrot kwoty 5.764,33 zł, który to skutkował ustaleniem pozostającej do rozliczenia kwoty kapitału na 174.246,94 zł (180011,27-5.764,33 = 174.246,94). Kwota ta 25 lipca 2025 roku została przez pozwanego przekazana na rzecz powoda, co doprowadziło do zaspokojenia roszczenia strony powodowej w całości.

Przedstawione przez pozwanego do potrącenia kwoty stanowiły roszczenie o zwrot kredytowanych opłat z tytułu prowizji za udzielenie kredytu i refinansowania składki ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy. Kwoty te zostały wliczone do kwoty kredytu, nie zostały kredytobiorcy udostępnione, pobrane bowiem zostały bezpośrednio podczas jego uruchomienia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą TSUE (m.in. wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21), w przypadku uznania umowy za nieważną, bank ma obowiązek zwrócić konsumentowi wszystkie wpłacone środki. Obejmuje to nie tylko raty kapitałowo-odsetkowe, ale także opłaty okołokredytowe, takie jak prowizje oraz składki na ubezpieczenia (np. ubezpieczenie niskiego wkładu własnego czy na życie), jeśli były one częścią nieważnej umowy.

Sąd uwzględnił zarzut potrącenia i w tych okolicznościach powództwo podlegało oddaleniu - na jego skutek doszło bowiem do umorzenia roszczenia materialnoprawnego powoda. Powód nie wyjaśnił jak wyliczył ostatecznie dochodzoną kwotę 21.242,51 złotych .

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 § 1 k.p.c. (stosownie do wyniku sprawy, uznając pozwanego za zwycięzcę w 89%), zasądzając od pozwanego na rzecz powodowego banku kwotę 13.550 zł. Suma kosztów powstałych po stronie powodowej wynosiła 16.562 zł, w tym: 10.800 zł – koszty zastępstwa procesowego, 17 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 5.745 zł – pobrana opłata sądowa od pozwu. Łączna wysokość poniesionych przez strony kosztów wynosiła 27.379 zł. Biorąc pod uwagę wynik postępowania powodowi należny był zwrot zatem kwoty 13.550 zł (11% z 27.379 = 3.011,69; 16.562-3.011,69 =13.550,31 zł). O odsetkach od tych kosztów orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Odnosząc się do wniosku pozwanego o zasądzenie na jego rzecz kosztów w zakresie cofniętego powództwa w oparciu o przepis art. 203 §2 i 3 kpc, Sąd nie znalazł podstaw do uznania zasadności takiego rozstrzygnięcia. Spełnienie roszczenia po wniesieniu pozwu co do zasady obciąża pozwanego kosztami procesu, ponieważ jest traktowany jako strona przegrywająca. Cofnięcie pozwu z powodu spełnienia świadczenia przez dłużnika (pozwanego) oznacza, że powoda traktuje się jako wygranego – doszło bowiem do zaspokojenia roszczenia zgodnie z żądaniem pozwu, co jednocześnie skutkuje niemożliwością obciążenia powoda kosztami procesu, bowiem pozwany swoją zwłoką w spełnieniu świadczenia dał powodowi podstawy do wytoczenia powództwa – tak. m.in. orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 21.07.1951 r., sygn. akt C 593/51.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji.