Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 grudnia 2025 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 grudnia 2025 roku w W.

sprawy P. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o rentę socjalną

na skutek odwołania P. C.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 21 czerwca 2024 roku, znak: (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje P. C. rentę socjalną na okres od 1 marca 2024 roku do 30 września 2027 roku.

UZASADNIENIE

P. C. w dniu 17 lipca 2024r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 21 czerwca 2024r., znak: (...), odmawiającej przyznania renty socjalnej. Wskazał, że od około dwudziestu lat z powodu chorób psychicznych pozostaje pod opieką lekarza psychiatry. Nadto ma cukrzycę typu II, nadciśnienie i otyłość, której nie może się pozbyć ze względu na przyjmowane leki. W 2013r. zdiagnozowano u niego Zespół (...) i orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności. Od 2013r. jest też pod opieką Fundacji (...). Brał udział w wielu projektach i stażach organizowanych przez (...), nigdy jednak nie przyjęto go do żadnej pracy. Niejednokrotnie sam próbował podjąć pracę, lecz po kilku dniach występowały u niego objawy lęku i paniki. Od około 2 lat bez pomocy osób bliskich nie jest w stanie jeździć komunikacją miejską. Nie może również pracować zdalnie, gdyż ma trudności ze skupieniem. Systematycznie zgłasza się do poradni zdrowia psychicznego. Brał udział w terapiach, które niewiele mu pomogły, gdyż jeśli w czasie leczenia udało się wyciszyć jakieś objawy choroby, to w ich miejsce pojawiały się inne dolegliwości, wymagające następnego leczenia. Koszty leków wynoszą około 800 zł miesięcznie, jeśli są refundowane. W związku z tym, nie mając renty, ubezpieczony wskazał, że nie ma środków na leczenie. Obecnie jest na utrzymaniu rodziców, którzy są w wieku przedemerytalnym i oboje przyjmują leki na różne schorzenia. Nadto jego mama również jest pod opieką psychiatry (odwołanie z dnia 17 lipca 2024r., k. 4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania, a uzasadniając przedstawione stanowisko wskazał, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy, co zostało potwierdzone przez komisję lekarską, która wydała orzeczenie w dniu 20 czerwca 2024r. W oparciu o powyższe orzeczenie organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił ubezpieczonemu prawa do renty socjalnej (odpowiedź na odwołanie z dnia 13 sierpnia 2024r., k. 6 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

P. C., urodzony (...), od dnia 31 października 2013r. pobierał rentę socjalną. Świadczenie ostatnio zostało mu przyznane do dnia 29 lutego 2024r. (decyzja ZUS z dnia 14 stycznia 2014r., k. 15 a.r.; decyzja ZUS z dnia 16 grudnia 2014r., k. 41 a.r.; decyzja ZUS z dnia 5 marca 2018r., k. 72 a.r.; decyzja ZUS z dnia 22 czerwca 2021r., nienumerowane karty a.r.). W dniu 26 marca 2024r. złożył wniosek o przyznanie renty socjalnej na dalszy okres. Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 10 kwietnia 2024r., a następnie Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia 20 czerwca 2024r., orzekli, że badany nie jest całkowicie niezdolny do pracy. W oparciu o powyższe organ rentowy wydał decyzję z dnia 21 czerwca 2024 roku, znak: (...), w której odmówił prawa do renty socjalnej (wniosek z dnia 26 marca 2024r., orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 10 kwietnia 2024r., orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 20 czerwca 2024r., decyzja ZUS z dnia 21 czerwca 2024r., nienumerowane karty a.r.).

Ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, a Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego psychiatry celem ustalenia, czy odwołujący się jest całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej oraz czy jest to niezdolność trwała czy okresowa, a jeżeli okresowa, to na jaki okres oraz czy naruszenie sprawności organizmu powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia bądź w trakcie studiów doktoranckich lub aspiratury naukowej (postanowienie z dnia 27 września 2024r., k. 8 a.s.).

W opinii z dnia 14 maja 2025r. biegła sądowa M. L. wskazała, że rozpoznała u ubezpieczonego całościowe zaburzenie rozwojowe, mieszane zaburzenie lękowe i zaburzenia depresyjne. Zdaniem biegłej, ubezpieczony jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, niezdolność całkowita powstała przed ukończeniem 18-roku życia. Ma charakter okresowy do listopada 2027r., ale rokowanie co do poprawy jest niepewne. Biegła podkreśliła, że ubezpieczony jest osobą niesamodzielną, ma znaczne trudności w kontaktach społecznych, impulsy samobójcze, obniżony nastrój, sztywność myślenia i działania (opinia biegłego sądowego z dnia 14 maja 2025r., k. 42-47 a.s.).

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2025r. – z uwagi na zastrzeżenia zgłoszone przez organ rentowy - Sąd dopuścił dowód z opinii kolejnego biegłego sądowego psychiatry na takie same okoliczności, jak w postanowieniu z dnia 27 września 2024r. (postanowienie z dnia 6 czerwca 2025r., k. 58 a.s.).

W opinii z dnia 6 października 2025r. biegły sądowy J. U. wskazał, że po zapoznaniu się z aktami sprawy i osobistym badaniu stwierdził, że P. C. nie jest upośledzony umysłowo, ani chory psychicznie (w sensie psychozy endogennej). Nie ujawnia też istotnych diagnostycznie dysfunkcji (...). P. C. cierpi natomiast na całościowe zaburzenia rozwojowe o obrazie zespołu (...), które współistnieją u niego z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi, zaburzeniami depresyjnymi i lękowymi oraz nastawieniami ksobnymi. Dalej biegły wskazał, że z dokumentacji medycznej wynika, że ubezpieczony rozpoczął ambulatoryjne leczenie psychiatryczne w PZP w L. i po pierwszych badaniach (na skutek zgłaszanych skarg) rozpoznano u niego schizofrenię paranoidalną. W kolejnych latach leczenia, w wyniku przeprowadzonych dodatkowych badań diagnostycznych (badanie psychologiczne z kwietnia 2013r.), postawiono u niego rozpoznanie zespołu (...), zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, zaburzeń depresyjnych, lękowych i nastawień ksobnych. Z racji dyskomfortu psychicznego przeżywanego w związku ze stwierdzonymi schorzeniami ubezpieczony kilkukrotnie podejmował próby samobójcze i był z tego powodu jeden raz hospitalizowany w całodobowym oddziale psychiatrycznym. Był też leczony w dziennym oddziale psychiatrycznym, z niewielką poprawą w związku z małą podatnością stwierdzonych zaburzeń na farmakoterapię i oddziaływania psychoterapeutyczne. Aktualnie dalej leczy się regularnie w PZP (...) (...)w W. z niewielką poprawą, choć w kuracji stosowana jest politerapia kilkoma farmaceutykami, dodatkowo często modyfikowana.

Biegły podkreślił, że podczas aktualnego badania ubezpieczony był spokojny, dostosowany i w nieznacznie obniżonym nastroju. Wypowiedziami i zachowaniem potwierdzał symptomy całościowych zaburzeń rozwojowych o obrazie zespołu (...) oraz zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, zaburzeń depresyjnych, lękowych oraz nastawień ksobnych. Nie ujawniał natomiast zaburzeń psychotycznych. WW. zaburzenia, w ocenie biegłego, dezorganizują całościowo funkcjonowanie we wszystkich sferach życia, sprowadzając (ze względu na nasilenie objawów) całkowitą niezdolność do pracy ze względu na stan psychiczny, która rozpoczęła się wraz z początkiem leczenia psychiatrycznego (2007r.), trwa nieprzerwanie nadal i przewidywana jest na dwa lata od daty badania biegłego, tj. do końca września 2027 roku (opinia biegłego sądowego z dnia 14 listopada 2025r., k. 95-98 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, w tym dokumentację medyczną P. C. konieczną w procesie opiniowania przez biegłych sądowych oraz dokumenty obrazujące przebieg postępowania przed organem rentowym. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich treść oraz forma nie budziła zastrzeżeń.

Dodatkowo Sąd oparł ustalenia na opiniach sporządzonych przez biegłych sądowych z zakresu psychiatrii M. L. oraz J. U., które w taki sam sposób opisują stan ubezpieczonego oraz zawierają jednakową ocenę.

Organ rentowy zgłosił zastrzeżenia do opinii psychiatry M. L. i kwestionował ustalenia dotyczące istnienia całkowitej niezdolności do pracy, wskazując że ubezpieczony nie spełnia warunków do orzeczenia niezdolności do pracy w takim stopniu – jest sprawny fizycznie, w dobrym rzeczowym kontakcie, może wykonywać proste prace przy komputerze lub proste prace fizyczne. Sąd, wobec zgłaszanych przez organ wątpliwości, dopuścił dowód z opinii psychiatry J. U.. Do opinii sporządzonej przez tego biegłego, która potwierdziła słuszność stanowiska biegłej sądowej M. L., organ rentowy nie zgłosił już uwag.

Prezentowane przez biegłych z zakresu psychiatrii wnioski, dotyczące całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczonego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, są zbieżne oraz mają charakter stanowczy i jednoznaczny, a poza tym zostały należycie i przekonująco uzasadnione. Wskazane opinie zostały sporządzone w sposób rzetelny i fachowy, z uwzględnieniem dostępnej w sprawie dokumentacji medycznej ubezpieczonego. Uwzględniając powołane okoliczności, Sąd zaaprobował opinie biegłych psychiatrów, z tym że w zakresie daty końcowej, do której powinna być orzeczona całkowita niezdolność do pracy, podzielił stanowisko wynikające z niekwestionowanej przez strony opinii biegłego J. U.. Ten biegły wskazał, że schorzenia psychiczne rozpoznane u ubezpieczonego powodują całkowitą niezdolność do pracy do końca września 2027r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie P. C. podlegało uwzględnieniu.

Warunki przyznania prawa do renty socjalnej zostały określone w ustawie z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 2194). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1. przed ukończeniem 18 roku życia,

2. w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia,

3. w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1 przysługuje renta socjalna stała, jeżeli całkowita niezdolność do pracy ma charakter trwały lub renta socjalna okresowa, jeżeli niezdolność do pracy ma charakter okresowy.

Przepis art. 15 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej zawiera odesłanie ustawowe do niektórych przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 504 – dalej również jako ustawa emerytalna), z zaznaczeniem, że przepisy te stosuje się odpowiednio. Odesłanie to obejmuje między innymi art. 12 ustawy emerytalnej, który zawiera definicję niezdolności do pracy. Zgodnie z treścią tego przepisu niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, natomiast osobą częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Przy ocenie stopnia i trwałości tej niezdolności oraz rokowania, co do jej odzyskania uwzględnia się zarówno stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, jak i możliwość wykonywania pracy dotychczasowej lub podjęcia innej oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne ubezpieczonego (art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej) (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2004 roku, II UK 222/03). Wskazać również należy, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2000r., II UKN 134/00; z dnia 7 września 1979r., II URN 111/79; z dnia 8 grudnia 2000r., II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002 Nr 15, poz. 369; z dnia 3 kwietnia 2003r., II UK 206/02, M.P.Pr. - wkł. 2004 Nr 3, poz. 13; z dnia 7 października 2003r., II UK 79/03, OSNP 2004 Nr 13, poz. 234; z dnia 13 października 2009r., II UK 106/09, LEX nr 558589; z dnia 4 lipca 2013r., II UK 403/12, LEX nr 1350309). Konieczność odniesienia się do normalnych (typowych) warunków pracy można uznać za pogląd utrwalony także w piśmiennictwie (por. T. Bińczycka-Majewska: Wokół projektu zmian prawa rentowego, PiZS 1995 nr 5, s. 3; W. Koczur: Orzekanie o niezdolności do pracy dla celów rentowych (w:) B.M. Ćwiertniak (red.), Prawo pracy, ubezpieczenia społeczne, polityka społeczna. Wybrane zagadnienia, Opole 1998 s. 385; H. Pławucka: Niezdolność do pracy w przepisach prawa emerytalno-rentowego, PiZS 1998, nr 1, s. 4).

W analizowanej sprawie biegli sądowi z dziedziny psychiatrii, których opinie Sąd uwzględnił, oceniając jako rzetelne i wyczerpujące, zgodnie wskazali, że P. C. cierpi na całościowe zaburzenia rozwojowe o obrazie zespołu (...), które współistnieją u niego z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi, zaburzeniami depresyjnymi i lękowymi oraz nastawieniami ksobnymi. Biegli nie mieli żadnych wątpliwości odnośnie tego, że całkowita niezdolność do pracy ma związek z naruszeniem sprawności organizmu, które powstało w czasie nauki, przed ukończeniem 18 roku życia. Jeśli chodzi zaś o okres, do kiedy powinna być orzeczona całkowita niezdolność do pracy, to Sąd uwzględnił niekwestionowaną przez strony opinię biegłego J. U., z której wynika, że ubezpieczony jest całkowicie niezdolny do pracy do 30 września 2027 roku.

Dodatkowo w przedmiotowej sprawie istotne było i to, że P. C. rentę socjalną pobierał od 2013r. W roku 2024, kiedy ZUS odmówił przyznania mu tego świadczenia na kolejny okres, stan jego zdrowia oraz sposób funkcjonowania nie zmieniły się, co potwierdzili biegli sądowi. Nie było więc przesłanek do tego, by ocenę orzeczniczą, jeśli chodzi o stopień niezdolności do pracy, zmienić. Dokonanej zmiany w 2024r. organ rentowy nie uzasadnił, nie wyjaśnił na czym polegała poprawa stanu zdrowia ubezpieczonego. Zdaniem biegłych takiej poprawy nie można stwierdzić, co wskazuje na konieczność orzeczenia w dalszym ciągu całkowitej niezdolności do pracy P. C..

W związku z powyższym na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 2 k.p.c. decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 21 czerwca 2024 roku, znak: (...), została zmieniona w ten sposób, że Sąd przyznał ubezpieczonemu prawo do renty socjalnej na okres od 1 marca 2024 roku do 30 września 2017 roku.