Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 grudnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2025 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa S. K., A. K.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) z siedzibą w W.

o ustalenie

1.  ustala, że umowa kredytu hipotecznego (...) nr (...) (...), zawarta w dniu 15 lutego 2011 roku, pomiędzy powodami (...)
w K. jest nieważna;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.800 złotych ( jedenaście tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

SSO Wojciech Hajduk

Sygn. akt I C 107/25

UZASADNIENIE

Powodowie S. K. i A. K. wnieśli o zasądzenie od pozwanego Syndyka masy upadłości (...) w W. ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego (...) nr (...) (...) indeksowany do waluty Euro, zawartej w dniu 15.02.2011 r. pomiędzy powodami a pozwanym (...) w W.. Wnieśli również o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 150 % wraz z należnymi odsetkami.

Na uzasadnienie żądania wskazali, że w umowie zawarte są klauzule abuzywne, których wyeliminowanie skutkuje nieważnością całej umowy. Wskazali, że zobowiązanie od początku było zobowiązaniem, które strona pozwana indeksowała według ustalonego przez siebie wzorca, skutkiem tego pozwany uzyskał możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania powoda poprzez arbitralne wyznaczenie kursu po jakim przeliczenie jest dokonywane. Umowa kredytu pozostawia pozwanemu bankowi całkowitą swobodę określenia kursu EURO, względem którego kredyt był waloryzowany. Powodowie zarzucili abuzywność pkt 3 CSU, §3ust12 COU, §4ust5 COU, które zawierały mechanizm indeksacyjny. Wg powodów umowa nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co powoduje, że jest sprzeczna z art. 353 ^{( 1)}kc i 358 ^{( 1)} kc. Podnieśli, iż stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności.

Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 11 kpc w zw. z art. 1145 pr.up. wobec przejściowego braku drogi sądowej, ewentualnie zawieszenie postępowania z urzędu na podstawie art. 174§ 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 pr. up. i art. 145 w zw. z art. 263 pr. up. lub na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 Kpc w zw. z art. 236 w zw. z art. 96 pr. up. Wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów na swoją rzecz. Zaprzeczył, aby umowa zawierała klauzule niedozwolone lub aby była nieważna. Zaprzeczył również, aby bank naruszył spoczywający na nim obowiązek informacyjny i aby miał możliwość dowolnego kształtowania wysokości kursów waluty, a umowa była sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego. Zaprzeczył także, aby powód nie został należycie poinformowany o zasadach funkcjonowania kredytu i związanym z nim ryzykiem, ani aby nie miał wpływu na wybór rodzaju kredytu i treść umowy. Jednocześnie wskazał, że dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, ogłosił upadłość (...) z siedzibą w W..

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 15 lutego 2011 roku, pomiędzy stronami zawarta została umowa kredytu hipotecznego (...) nr (...) (...), indeksowanego do waluty Euro. Na mocy tej umowy bank zobowiązał się do udzielenia powodowi kredytu w kwocie 581.916,98 zł, indeksowanego kursem EURO na warunkach określonych w umowie. Przy założeniu, że uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzenia umowy równowartość kredytu wynosiłaby 158.694,53 Euro, z zastrzeżeniem iż rzeczywista równowartość kredytu zostanie określona po wypłacie kredytu lub jego ostatniej transzy. Spłata kredytu miała nastąpić w 360 równych ratach kapitałowo – odsetkowych (dowód: umowa kredytu k.35-40v). Uruchomienie kredytu nastąpiło w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w części szczególnej umowy, zgodnie z kursem kupna dewiz obowiązującym w banku w dniu uruchomienia (§3 ust. 12 część ogólna umowy,k.236v). W myśl § 4 ust. 2 części ogólnej umowy kredytobiorca zobowiązał się dokonać w okresie objętym umową wszelkich spłat w złotych polskich na rachunek kredytu, o którym mowa w ust. 1 Szczegółowe zasady prowadzenia rachunku kredytu. Wysokość zobowiązania będzie ustalona jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej (EURO), po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w ‘Bankowej Tabeli Kursów dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych”( § 4 ust. 5 część ogólna umowy k. 37).

Do zawarcia umowy doszło gdy powodowie poszukiwali środków na sfinansowanie zakupu nieruchomości mieszkalnej. Formalności zostały przeprowadzone w oddziale banku w K.. W czasie rozmów powodowie dowiedzieli się, że dla nich najkorzystniejszy jest kredyt indeksowany do EURO. Nie poinformowano ich, że spłata kredytu może nastąpić w walucie obcej. Nie przekazano im szczegółowej informacji o długoterminowym, poważnym ryzyku kursowym i wpływie wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, np. nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany. Nie wiedzieli, że bank samodzielnie ustala kursy walut obcych. Poinformowano powodów, że wszystkie rozliczenia będą dokonywane w PLN. Z umową zapoznali się przed jej podpisaniem [zeznania powoda k-344-345, zeznania powódki k-345]. Pismem z 17.05.2023 roku powodowie powołali się na abuzywność postanowień umownych ustanawiających mechanizm indeksacji kwoty kredytu i rat (reklamacja z dnia 17.05.2023 r. k. 46-48, odpowiedź na reklamację z dnia 4.06.2023 roku, k.49).

Dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, ogłosił upadłość (...) z siedzibą w W. (dowód: fakt notoryjny wynikający z obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych)

Powyższe ustalenia poczyniono w oparciu o powołane dokumenty i zeznania powodów.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Rozważania sądu zacząć należy od podkreślenia, że wbrew zarzutom pozwanego powodowie mają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu, że nie istnieje umowny stosunek prawny, wobec nieważności umowy kredytu. Takie ustalenie może chronić przed dalszymi nieuzasadnionymi roszczeniami pozwanego wywodzonymi z zapisów tej umowy i trwałe usunąć wiążący strony wieloletni stosunek prawny, jak również uzyskać zwolnienie od obciążenia hipotecznego. Interes istnieje pomimo ogłoszenia upadłości (...) (...). Jedynie w zakresie żądania zapłaty nie może toczyć się postępowanie w czasie trwającego postępowania upadłościowego, albowiem wierzytelności taka podlega zgłoszeniu do masy upadłości ( uchwała Sądu najwyższego z dnia 19 września 2024 roku IIICZP 5/24 .)

W niniejszym postepowaniu mamy do czynienia z żądaniem ustalenia nieważności umowy kredytowej.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy o kredyty indeksowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353 ¹ kc.

Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385 ¹ §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385 ¹ §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385 ¹§1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385 ¹ §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa : w §3ust12 COU, §4ust5 COU uzależnia warunki waloryzacji świadczenia od kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia.

Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron, na skutek której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku. Jest to nie do zaakceptowania w świetle art. 385 ¹kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego.

Co prawda od przed 24 stycznia 2009 r., obowiązuje regulacja art. 358 § 2 k.c., który przewiduje, że wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej. W świetle art. 385 ¹ §1kc w zw. z art. 58§1kc jeżeli zapisy umowy o klauzuli indeksacyjnej uznać za nieobowiązujące, to wchodzi w jej miejsce regulacja ustawowa. Jednakże w niniejszej sprawie nie będzie miało to znaczenia dla oceny ważności umowy.

Przede wszystkim należy wskazać, że bank nie wypełnił obowiązku informacyjnego. Nie było wystarczające określenie w umowie, że kredytobiorca jest świadomy ryzyka kursowego i akceptuje je (§2ust. 2 umowy). Naruszono obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów o ryzykach związanych z wyrażeniem świadczenia w walucie obcej. Bank powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nieodbiegających w wysokości od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych, ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

W wyroku z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 TSUE przedstawił wskazówki odnośnie do oceny abuzywności postanowień umownych, odwołał się do art. 4 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., który nakazuje badać abuzywność w kontekście wszystkich okoliczności, które zachodziły przy zawieraniu umowy z konsumentem. TSUE uczynił przy tym rozróżnienie w ocenie standardów informacyjnych, dostosowując je do stopnia świadomości konkretnego konsumenta. Wyraźnie wskazał np., że innego rodzaju standardy winny być stosowane do osób zarabiających w walucie obcej, a inne dla osób zarabiających w walucie polskiej. Podyktowane jest to oczekiwaniem, że konsument zostanie uświadomiony o możliwych trudnościach wynikających z konieczności spłaty zobowiązania walutowego, gdy sam zarabia w złotych. Te same uwagi można odnieść także i do innych, indywidualnych przymiotów konsumenta. W niniejszej sprawie obowiązek informacyjny banku nie został w żadnym zakresie spełniony.

Powoduje to, że umowa stron nie wiąże jako sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego, dobrymi obyczajami i naruszała w ten sposób ich interes jako konsumentów. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 16.04.2025. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385 ¹ §1kc i naruszenie obowiązku informacyjnego, żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na okres 360, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość, a stanowisko pozwanego potwierdza, że rozstrzygnięcia żądania o zapłatę nie daje takiej pewności.

W związku z powyższym a mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że umowa kredytu hipotecznego (...) nr(...) (...), zawarta w dniu 15 lutego 2011 roku, pomiędzy powodami (...) w K. jest nieważna.

W pkt 2 na zasadzie art. 98 kpc zasądzono koszty postępowania w postaci wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki.