Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 5 grudnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący sędzia Marcin Polit

Protokolant Kajetan Michałowski

po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa T. B. i M. B.

przeciwko Towarzystwu (...) w W.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) w W.na rzecz:

1.  powoda T. B. kwotę 40 000 (czterdzieści tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 maja 2018 roku do dnia zapłaty,

2.  powoda M. B. kwotę 130 000 (sto trzydzieści tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 maja 2018 roku do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałej części;

III.  znosi wzajemnie koszty procesu między powodem T. B. a pozwanym Towarzystwem (...) w W.;

IV.  zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) w W. na rzecz powoda M. B. kwotę 6 167 (sześć tysięcy sto sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

V.  nakazuje pobranie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych:

1.  od powoda T. B., wyłącznie z roszczenia zasądzonego na jego rzecz w pkt. I ppkt. 1 niniejszego orzeczenia, kwoty 2 126,89 zł (dwa tysiące sto dwadzieścia sześć złotych i osiemdziesiąt dziewięć groszy),

2.  od pozwanego Towarzystwa (...) w W. kwoty 8 927,47 zł (osiem tysięcy dziewięćset dwadzieścia siedem złotych i czterdzieści siedem groszy).

Sygn. akt I C 1760/21

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym do tut. Sądu w dniu 14 maja 2021 roku (data stempla pocztowego – k. 235) powodowie T. B. (małoletni, zastępowany przez przedstawicieli ustawowych – matkę K. B. i ojca M. B.) oraz M. B. wnieśli o zasądzenie od pozwanego Towarzystwa (...) w J. (dalej: (...)) na rzecz:

1.  powoda T. B. – kwoty 75 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 maja 2018 roku do dnia zapłaty;

2.  powoda M. B. – kwoty 130 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 17 maja 2018 roku do dnia zapłaty;

Ponadto strona powodowa wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu pozwu strona powodowa wskazała, że na skutek zaistniałego w dniu 22 sierpnia 2015 roku wypadku drogowego (zderzenia z innym pojazdem, kierowanym przez osobę w stanie nietrzeźwości) zmarł P. B. – ojciec powoda M. B. i dziadek powoda T. B.. Powodowie swoich roszczeń dochodzą zatem od pozwanego – jako zakładu ubezpieczeń, w którym sprawca wypadku był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej – na podstawie art. 446§4 k.c. oraz art. 817§1 k.c., tj. dochodzą zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w postaci zerwania więzi rodzinnych, utraty bliskiego członka rodziny (ojca, dziadka), traumy, a w przypadku M. B. krzywda polegała również na nagłej konieczności wzięcia odpowiedzialności za wszystkich bliskich, którzy również ucierpieli w wypadku (pozew – k. 3-19).

W odpowiedzi na pozew z dnia 20 maja 2022 roku pozwany TUW wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego obliczonego według norm przepisanych. Pozwany wskazał, że nie kwestionuje swojej odpowiedzialności za skutki zdarzenia z dnia 22 sierpnia 2015 roku, jednak zakwestionował wysokość roszczeń powodów, istnienie krzywdy T. B. związanej ze śmiercią P. B.uzasadniającej przyznanie zadośćuczynienia, datę wymagalności roszczeń powodów oraz zakres krzywdy M. B. – w jego ocenie dochodzone pozwem kwoty są rażąco niewspółmierne do rozmiaru krzywdy udowodnionej przez powodów (odpowiedź na pozew, kk. 275-284).

W dalszym toku postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

P. B. był ojcem M. B. (urodzonego w (...) roku) oraz dziadkiem T. B. (urodzonego w dniu (...) roku). W dniu 22 sierpnia 2015 roku na trasie M.-M. doszło do wypadku drogowego, w którym P. M.umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa sprowadzając katastrofę w ruchu lądowym w ten sposób, że będąc w stanie nietrzeźwości (mają co najmniej 1,1 promila alkoholu we krwi) kierował samochodem marki W. (...) o nr rej (...) i na łuku drogi, jadąc z nadmierną prędkością, w pewnym momencie zjechał na prawe pobocze, stracił panowanie nad pojazdem, a następnie zjechał na lewy pas jezdni uderzając swoim pojazdem w lewą stronę jadącego prawidłowo z przeciwnego kierunku samochodu marki G. (...) o nr rej. (...), w wyniku czego kierowca tego pojazdu P. B. poniósł śmierć na miejscu, zaś pasażerowie w tym pojeździe doznali obrażeń ciała: A. X. (3) w postaci złamania obu kości przedramienia lewego ze skróceniem kości promieniowej; M. B. w postaci urazu nerki lewej z oderwaniem szypuły nerki, rozerwania krezki jelita cienkiego, krwiaka śródmiąższowego śledziony, wstrząsu krwotocznego oraz złamania żebra 12 po stronie lewej; D. B. w postaci wstrząśnienia mózgu.

Wyrokiem z dnia 31 marca 2016 roku w sprawie o sygn. III K 46/16 Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział III Karny uznał P. M.za winnego popełnienia czynu w postaci sprowadzenia katastrofy lądowej jw., tj. przestępstwa z art. 173§3 k.k. i art. 178a§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. i wymierzył mu karę 7 lat pozbawienia wolności (pkt 1 wyroku), orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze (pkt 2), orzekł środek karny w postaci świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości 5 000 zł (pkt 3) i na podstawie art. 46§2 k.k. orzekł na rzecz pokrzywdzonych D. B., M. B. i M. B. nawiązkę w kwocie po 20 000 zł (pkt 4) (kopia wyroku z 31.03.2016 w sprawie III K 46/16 – kk. 24-25; kopia opinii sądowo-lekarskiej – kk. 53-56; fotografie – kk. 27-54; kopia odpisu skróconego aktu zgonu P. B. – k. 57; kopia odpisu skróconego aktu urodzenia T. B. – k. 156).

W dniu 22 sierpnia 2015 roku, kiedy wydarzył się opisany wypadek, P. B. wraz z żoną D. B. oraz synami M.i M. jechali na odbywający się w B.XII Międzynarodowy Zlot (...). Na zlocie P. B. był umówiony z pilotem wojskowym z P., który miał mu pomóc w uzyskaniu licencji pilota (zeznania świadek D. C.na piśmie – k. 378).

Pojazd kierowany przezP. M.objęty był polisą OC wystawioną przez (...) (informacja z UFG – k. 58).

Pismami z dnia 15 stycznia 2018 roku oraz z dnia 9 kwietnia 2018 roku pełnomocnik T. B. i M. B. zgłosił do (...) roszczenie o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w kwocie 75 000 zł na rzecz T. B. oraz w kwocie 150 000 zł na rzecz M. B. (pismo z 15.01.2018 – kk. 115-119; pismo z 9.04.2018 – kk. 100-104). (...) zarejestrował szkody pod nr (...) oraz (...) (pisma (...) z 19.04.2018 – k. 144, k. 146).

(...) decyzją z dnia 9 maja 2018 roku odmówił przyznania zadośćuczynienia na rzecz T. B., uznając, że „brak jest podstaw do zaliczenia T. B. (wnuk zmarłego) do członków najbliższej rodziny tragicznie zmarłego E. X. (1)”. (...) stwierdził, że nie można uznać, iż małoletni w chwili śmierci dziadka wnuczek mógłby odczuwać jakiekolwiek emocje związane ze śmiercią swojego dziadka – żałobę, ból, cierpienie, poczucie krzywdy, osamotnienie (decyzja z 9.05.2019 – k. 147)

Decyzją z dnia 10 maja 2018 roku (...) przyznał A. X. (5) zadośćuczynienie w kwocie 20 000 zł. W uzasadnieniu ubezpieczyciel wskazał, że przyznana kwota w jego ocenie jest adekwatna do doznanej krzywdy (decyzja z 10.05.2018 – kk. 191-192).

Pełnomocnik T. B. i M. B. skierował do ubezpieczyciela reklamacje na ww. decyzje w trybie ustawy o rozpatrywaniu reklamacji podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym, proponując ubezpieczycielowi w ramach polubownego załatwienia sprawy, kwotę 65 000 zł na rzecz T. B. oraz 120 000 zł na rzecz M. B. (reklamacje – kk. 150-155, k. 194-200).

(...) pismem z dnia 19 lipca 2018 roku stwierdził, że nie znajduje podstaw do zmiany uprzednio zajętego stanowiska w przedmiocie zadośćuczynienia na rzecz T. B., uznając, że w jego ocenie pomiędzy małoletnim a zmarłym istniała wyłącznie więź biologiczna, nie spełniająca relacji rodzinnej i emocjonalnej (pismo z 19.07.2018 – kk. 157-158).

Również pismem z dnia 19 lipca 2018 roku (...) stwierdził, że nie znajduje podstaw do zmiany uprzednio zajętego stanowiska w przedmiocie zadośćuczynienia na rzecz M. B. (pismo z 19.07.2018 – kk. 210-211).

Jednak decyzją z dnia 20 lipca 2018 roku (...) przyznał na rzecz M. B. kwotę 8 339,53 zł tytułem odszkodowania za koszty pogrzebu (decyzja z 20.07.2018 – k. 212).

Pełnomocnik T. B. i M. B. skierował pismo datowane na dzień 6 marca 2019 roku, w których podniósł, że przyznane przez ubezpieczyciela kwoty na rzecz poszkodowanych są rażąco zaniżone i nie rekompensują doznanych przez nich krzywd. Ponownie w ramach chęci ostatecznego rozwiązania sprawy na etapie przedsądowym wniósł o wypłatę kwoty 120 000 zł na rzecz M. B. tytułem zadośćuczynienia za doznaną szkodę niemajątkową, zaś na rzecz T. B. – kwoty 50 000 zł (kk. 159-175).

(...) pismem z dnia 20 marca 2019 roku poinformował, że brak jest podstaw do zmiany uprzednio zajętego stanowiska w przedmiocie zadośćuczynienia na rzecz T. B. (pismo z 20.03.2019 – k. 188-189), podobnie jak w przypadku M. B., co zostało zakomunikowane pismem z dnia 22 marca 2019 roku (pismo z 22.03.2019 – k. 214).

Wypadek i śmierć P. B. wpłynęły na stan psychiczny małoletniego T. B., jako wnuka zmarłego, w postaci poczucia żalu, krzywdy, straty. Uczucia te są aktualnie bardziej obecne w obszarze emocjonalnym niż wcześniej, z uwagi na stopień rozumienia znaczenia nieodwracalnej straty, jaką jest śmierć – rozmiar krzywdy u małoletniego jest bardziej zrozumiały i uświadamiany ze względu na rozwój myślenia logicznego. Jednocześnie nie ujawnia zakłóceń w codziennym funkcjonowaniu – śmierć dziadka nie zaburzyła jego prawidłowego funkcjonowania, a żałoba została przeżyta i przepracowana prawidłowo, ze wsparciem rodziców i osób bliskich. Śmierć dziadka wpłynęła na postawy małoletniego odnoszące się do kwestii utraty relacji z bliskimi osobami w przyszłości, małoletni artykułuje obawy i lęk związany z obecnością osób znaczących i możliwością ich straty.

Relacje między małoletnim T. B., a dziadkiem, były zażyłe, oparte na normalnych więzach rodzinnych „wnuk-dziadek”, zabawach, rozwijaniu zainteresowań. Relacje mają charakter odtwórczy, ale też budowane są na podstawie wspomnień własnych, które dotyczą głównie stanów emocjonalnych: poczucie bezpieczeństwa, miłości, radości (T. B. pamięta, że był przytulany, noszony „na barana”, łaskotany, uczony jazdy na rowerku). Biorąc pod uwagę wiek T. B. w dacie śmierci, mógł on odczuwać nagłą stratę w sferze emocjonalnej, nastąpiła utrata poczucia bezpieczeństwa i stabilności, odczucia występowały w obszarze emocji, a nie poznawczym, ze względu na cechy rozwojowe małoletniego (z relacji rodziców wynika, że bardzo tęsknił za dziadkiem, nie rozumiał, dlaczego nie wraca i dlaczego tak długo go nie ma). Aktualnie T. B. ze względu na poziom rozwoju poznawczego i myślenia przyczynowo-skutkowego, rozumie nieodwracalność straty, ma poczucie żalu. Swoje emocje manifestuje wzruszeniem smutkiem, obniżeniem nastroju. Utrata dziadka jest dla niego – jako małoletniego – tym bardziej dotkliwa, że zmarły był dla niego jedynym dostępnym dziadkiem. Zmiany spowodowane utratą dziadka przejawiają się w organizacji dnia (utrata kontaktów, brak wspólnego spędzania czasu), w zaspokajaniu potrzeb emocjonalnych i społecznych (brak nabywania nowych doświadczeń) (opinia biegłego psychologa – k. 453-454).

M. B.w chwili śmierci ojca miał (...) lat. Wypadek i śmierć ojca wpłynęły na jego stan psychiczny, wywołując poczucie żalu, krzywdy, straty, obniżenie nastroju, zaburzenia snu, trudności z koncentracją uwagi oraz w bezpośrednim następstwie poczucie utraty sensu życia, brak motywacji do życia. Miał on silne, zażyłe relacje z ojcem w sferze osobistej, zawodowej, zainteresowań i pasji, na płaszczyźnie opieki, wychowania, wsparcia w sytuacjach osobistych i zawodowych, uczestnictwa w uroczystościach rodzinnych, świętach, spotkaniach towarzyskich. Traumatyczność zdarzenia pogłębiał fakt jego nagłości, nieprzewidywalności oraz zbieżność dat śmierci i urodzin M. B., co dodatkowo będzie czynnikiem traumatyzującym wydarzenie jego urodzin w przyszłości. Śmierć ojca dodatkowo spowodowała konieczność zmiany planów zawodowych i przeorganizowania tej sfery życia z uwagi na utratę osoby mentora w sytuacjach związanych z czynnościami zawodowymi. Wystąpiła także konieczność przeorganizowania życia rodzinnego i związana z tym zadaniowa reakcja na sytuację stresową i działanie. M. B. czuł się odpowiedziany za członków rodziny, w tym za stan emocjonalny młodszego z braci, stąd blokował własne emocje, organizował życie rodzinne, niejako przejmując rolę ojca, troszczył się o dobrostan psychiczny rodziny i wypełniał zwiększone obowiązki zawodowe.

Okres żałoby trwał ok. 1 roku. Aktualnie śmierć ojca nie wpływa zakłócająco i dezorganizująco na życie M. B. w codziennym funkcjonowaniu – przebył on żałobę w sposób niepowikłany – jednak nada pozostaje poczucie krzywdy, żalu i trwałej straty (opinia biegłego psychologa – kk. 460-463; opinia uzupełniająca – k. 485).

M. B. jest mechanikiem samochodowym. Pasję do motoryzacji na płaszczyźnie zawodowej oraz hobbystycznej dzielił z ojcem P. B. który uczył syna fachu. M. B. był bardzo zżyty z ojcem, który zawsze służył synowi pomocą i radą. Wraz ze swoim synem B. często odwiedzał ojca, jak tylko pozwalał na to czas. Tworzyli oni normalną, kochającą się rodzinę. Po śmierci P. B. M. B. musiał przejąć w całości zarządzanie firmą ojca, kosztem prowadzenia swojej własnej działalności, a także sprawami rodzinnymi, opiekowaniem się matką i braćmi również poszkodowanymi w wypadku.

P. B. w dacie śmierci miał(...)lata. Bardzo lubił bawić się z wnuczkiem (który w dniu wypadku miał (...)roku), uczył jeździć na rowerku, czasami odbierał z przedszkola. Był jedynym dziadkiem jakiego poznał T. B., gdyż z dziadkiem ze strony matki nie miał żadnych kontaktów z uwagi na rozwód rodziców żony M. B.– K. B.(zeznania świadek K. B.– protokół kk. 339-342; zeznania świadek D. C.na piśmie – kk. 375-377, kk. 378-381; zeznania świadka M. B. na piśmie – kk. 384-385, kk. 386-387; zeznania świadka M. B. na piśmie – kk. 392-394; zeznania powoda M. B. – protokół kk. 400-401v.; fotografie – kk. 59-88).

M. B. poniósł koszty pogrzebu P. B. oraz to na nim spoczywał ciężar odpowiedzialności dotyczący organizacji pogrzebu (faktury VAT – kk. 91-99).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wymienionych wyżej dokumentów zgromadzonych w aktach przedmiotowej sprawy, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron procesu, a Sąd nie znalazł podstaw, aby powziąć wątpliwość wobec któregokolwiek z dokumentów. Zeznania powoda M. B., a także wymienionych świadków Sąd uznał za wiarygodne, spójne i nie pozostające wobec siebie w sprzeczności. Okoliczności przytaczane przez świadków i powoda wzajemnie się uzupełniały, jak również znalazły potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Sąd oparł się także na opiniach biegłej z zakresu psychologii na okoliczność ustalenia konsekwencji tragicznej śmierci P. B. dla zdrowia psychicznego powodów. Opinie te nie budziły zastrzeżeń co do ogólnych, mających znaczenie dla przedmiotu sprawy wniosków i wszelkie wątpliwości stron w ocenie Sądu zostały wyjaśnione w ramach opinii uzupełniającej.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo o zadośćuczynienie zasługiwało na uwzględnienie w całości w zakresie roszczenia M. B., a w części w zakresie roszczenia T. B..

Dostrzec należy, iż zarówno na etapie postępowania likwidacyjnego, jak w postępowaniu sądowym, pozwany nie kwestionował roszczenia powoda M. B. o zadośćuczynienie co do istoty, a jedynie co do wysokości, podnosząc, iż w jego ocenie wypłacona powodowi kwota 20 000 zł jest adekwatna do rozmiaru cierpień powoda oraz nie prowadzi do jego wzbogacenia. W zakresie roszczenia T. B. zakwestionował je w całości, kwestionując w ogóle istnienie krzywdy T. B. z uwagi na jego wiek.

Biorąc pod uwagę ustalenia stanu faktycznego nie budzi wątpliwości, że wyłącznie odpowiedzialnym za spowodowanie wypadku z dnia 22 sierpnia 2015 roku był kierująca samochodem osobowym marki W. (...) P. M. Pojazd kierowany przez P. M. objęty był polisą OC wystawioną przez (...). Tym samym odpowiedzialność pozwanego (wynikająca z art. 822 i nast. k.c.) nie budziła wątpliwości Sądu.

Powodowie oparli swoje roszczenie o zadośćuczynienie na treści art. 446§4 k.c. Na gruncie tego przepisu Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Do kategorii szkody niemajątkowej (krzywdy) wywołanej naruszeniem dobra osobistego w postaci zerwania więzi rodzinnych zalicza się w szczególności takie uszczerbki niemajątkowe wywołane śmiercią osoby najbliższej, jak: wstrząs psychiczny, cierpienia psychiczne, spadek sił życiowych, przyspieszenie rozwoju choroby, uczucie smutku, tęsknoty, żalu, poczucie osamotnienia, utrata wsparcia, rady, towarzystwa, niemożność odnalezienia się w nowej sytuacji, zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu rodziny, zachwianie poczucia bezpieczeństwa. Doniosłe prawnie są przede wszystkim takie okoliczności, jak stopień bliskości osoby uprawnionej względem zmarłego, wiek uprawnionego, intensywność więzi między nim a zmarłym, skala bólu i cierpień przeżywanych przez uprawnionego, stopień negatywnego wpływu śmierci osoby najbliższej na życie uprawnionego (zob. np. wyroki SN z 17.04.2015 r., III CSK 173/14, LEX nr 1745796; z 1.06.2017 r., I CSK 595/16, LEX nr 2323652; wyrok SA w Gdańsku z 11.12.2018 r., V ACa 207/18, LEX nr 2680554)

Konstrukcja prawna zadośćuczynienia przyznawanego na podstawie art. 446§4 zakłada rekompensatę za krzywdę wywołaną nieodwracalną utratą osoby bliskiej, z którą łączyły stronę dochodzącą takiego zadośćuczynienia więzi rodzinne. Podstawową funkcją zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę jest przy tym funkcja kompensacyjna. Zadośćuczynienie ma wynagrodzić doznaną krzywdę, a zatem wszelkie ujemne uczucia, cierpienia i przeżycia psychiczne związane z utratą bliskiej osoby, które nie dają się w prosty sposób przeliczyć na wartości pieniężne, ma kompensować ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej oraz przedwczesną utratę członka rodziny (zob. wyrok SN z 27.11.2014 r., IV CSK 112/14, LEX nr 1604651; zob. także uzasadnienie wyroku SN z 16.04.2015 r., I CSK 434/14, LEX nr 1712803; L. Jantowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 446).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że niewątpliwie doszło do naruszenia dobra osobistego powodów obejmującego prawo do życia w pełnej rodzinie, oparcia w osobie bliskiej, posiadania więzi psychicznej z ojcem i dziadkiem, która została zniweczona nagłym zdarzeniem – tragicznym wypadkiem, za którego skutki odpowiedzialność ponosi pozwany ubezpieczyciel. Jedynym możliwym do zastosowania środkiem rekompensaty za krzywdę wywołaną takim zdarzeniem jest przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego.

Utrata bliskiej osoby, zwłaszcza członka rodziny, zawsze jest wyjątkowo bolesnym wydarzeniem, powodującym cierpienie u osoby, którą bezpośrednio ona dotknęła. Utrata ojca i dziadka, z którym to powodowie pozostawali w silnych, zażyłych relacjach, tworząc normalną, kochającą się rodzinę, niewątpliwie stanowiła ogromną tragedię i doprowadziła do zmiany dotychczasowego życia powodów. Dla M. B. ojciec był mentorem, który zaraził go pasją do motoryzacji i stanowił dla niego życiowe oparcie. Śmierć ojca była dla niego nie tylko psychicznym ciosem, powodującym niewątpliwie poczucie żalu, krzywdy i straty, ale również miała swoje konsekwencje w codziennym funkcjonowaniu – musiał on bowiem przeorganizować swoje życie, przejmując odpowiedzialność za pozostałych członków rodziny, jak również za prowadzenie firmy zmarłego ojca. Był on również odpowiedzialny za całą organizację pogrzebu. Z kolej między zmarłym a powodem T. B. występowała normalna, ciepła relacja „dziadek-wnuk”, stosowna do wieku powoda (w momencie śmierci dziadka miał on 4,5 roku), zaś zdarzenie z dnia 22 sierpnia 2015 roku spowodowało stratę jedynego dziadka, z którym miał kontakt. Nie bez znaczenia pozostawały okoliczności wypadku. Zmarły wraz z żoną oraz dziećmi – M.i M.(braćmi M. B.) wybierali się na zlot (...). Miał to być zatem rekreacyjny czas spędzany w rodzinnym gronie, który jednak zakończył się tragedią. To wszystko świadczy niewątpliwie o istnieniu krzywdy po stronie powodów.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r. (sygn. IV CSK 386/18, OSG 2020 nr 1, poz. 1, str. 3), wysokość zadośćuczynienia musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną adekwatną do warunków gospodarki rynkowej. Kompensacyjna funkcja zadośćuczynienia oznacza, że przyznana suma pieniężna ma stanowić przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej, wynagradzać doznane cierpienia fizyczne i psychiczne oraz ułatwiać przezwyciężenie ujemnych przeżyć. Jakkolwiek nie może naprawić krzywdy już doznanej, to w braku lepszego środka powinna dać pokrzywdzonemu rodzaj satysfakcji oraz umożliwiać zaspokojenie pragnień wykraczających poza zaspokojenie zwykłych potrzeb życiowych.

Orzekając o wysokości zadośćuczynienia należnego powodowi M. B. Sąd posiłkował się dorobkiem orzecznictwa w podobnych sprawach, w szczególności wyrokami: Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 1.02.2023 r. (sygn. V ACa 463/22, LEX nr 3507523) czy z dnia 30.12.2020 r. (sygn. VI ACa 250/19, LEX nr 3244571). W szczególności w sprawie V ACa 463/22 rozpoznający apelację Sąd Apelacyjny zaakceptował ocenę Sądu Okręgowego w zakresie tego, iż tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku śmierci ojca zasadnym jest zasądzenie na rzecz córki zmarłego kwoty 150 000 zł. Sąd uznał, że zasadne jest przyznanie M. B. właśnie kwoty 150 000 zł. Jednocześnie zaś biorąc pod uwagę już wypłaconą przez pozwanego kwotę 20 000 zł, należało zasądzić brakującą różnicę w wysokości 130 000 zł. W konsekwencji roszczenie główne powoda M. B. podlegało uwzględnieniu w całości.

Z kolei w zakresie powództwa T. B. Sąd posiłkował się wyrokami: Sądu Okręgowego w Krakowie z 27.02.2020 r. (II Ca 1191/19, LEX nr 3263130), Sądu Okręgowego w Łodzi z 16.05.2018 r. (III Ca 291/18, LEX nr 2544177), SR w Łodzi z 27.02.2019 r. (I C 290/18, LEX nr 2699240), Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 13.03.2018 r. (I C 932/17, LEX nr 2470056). W szczególności w sprawie I C 932/17 Sąd Okręgowy przyznał na rzecz wnuczki zmarłego kwotę 30 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku śmierci dziadka, przy czym należy zauważyć, że w chwili śmierci dziadka miała ona zaledwie (...) lata. W uzasadnieniu wyroku z 13.03.2018 r. Sąd podkreślił, że choć krzywda powódki – wnuczki zmarłego, będąca wynikiem utraty dziadka w dacie zdarzenia jeszcze nie występowała, gdyż nie jest ona w pełni uświadomiona z uwagi na wczesny etap rozwoju emocjonalnego, to szkoda ta dopiero ujawni się z upływem lat wraz z uświadomieniem przez dziecko braku dziadka i dorastaniem bez niego. Dlatego też w odniesieniu do powódki przyznane zadośćuczynienie rekompensować ma przede wszystkim cierpienia psychiczne, które dopiero wystąpią w przyszłości. Biorąc pod uwagę, że w niniejszej sprawie T. B. w chwili śmierci dziadka miał 4,5 roku i posiada już pewne wspomnienia związane z dziadkiem, w ocenie Sądu zasadne jest przyznanie na jego rzecz kwoty 40 000 zł. Jednocześnie w żaden sposób nie można przychylić się do stanowiska pozwanego, jakoby pomiędzy małoletnim powodem a zmarłym istniała wyłącznie więź biologiczna, nie spełniająca relacji rodzinnej i emocjonalnej. W ocenie pozwanego nie można uznać, by małoletni w chwili śmierci dziadka wnuczek mógłby odczuwać jakiekolwiek emocje związane ze śmiercią swojego dziadka – żałobę, ból, cierpienie, poczucie krzywdy, osamotnienie. Są to twierdzenia całkowicie bezpodstawne. Jak wynika wprost z opinii biegłego psychologa, kilkuletnie dziecko rzeczywiście nie jest w stanie przeżywać żałoby w sposób świadomy z tego względu, że pojęcie śmierci jest dla niego abstrakcyjne i niezrozumiałe, ale nie oznacza to, że nie jest w stanie odczuwać straty na płaszczyźnie emocjonalnej. Powód posiada wspomnienia związane z dziadkiem i niewątpliwie odczuł on nagłą stratę, nie rozumiał, dlaczego dziadek nie wraca i dlaczego tak długo go nie ma, jak również odbierał bodźce od otoczenia, dorosłych domowników, którzy tą żałobę przeżywali, z kolei wraz z dorastaniem, rozwojem myślenia logicznego, rozmiar krzywdy jest dla niego bardziej zrozumiały i uświadamiany. Dla Sądu jest to całkowicie zrozumiałe i uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia we wskazanym wymiarze.

W przedmiocie odsetek od tych kwot Sąd orzekł na podstawie art. 481§1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 817§1-2 k.c. i art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2013 roku, poz. 392 t.j. ze zm.). Zadośćuczynienie za krzywdę wyrządzoną czynem niedozwolonym staje się wymagalne po wezwaniu zobowiązanego przez pokrzywdzonego do spełnienia świadczenia. Jeżeli zatem zobowiązany nie zapłaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub w terminie ustalonym zgodnie z art. 455 k.c., uprawniony nie ma możliwości czerpania korzyści z zadośćuczynienia, jakie należy mu się już w tym terminie, a zatem odsetki ustawowe winny się mu należeć od tego właśnie terminu. Z tą chwilą ubezpieczyciel popada bowiem w opóźnienie, zaś po stronie pokrzywdzonego powstaje na podstawie art. 481§1 k.c. roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 16 grudnia 2011 roku V CSK 38/11, LEX nr 1129170, 18 lutego 2010 roku II CSK 434/09, LEX nr 602683, 29 sierpnia 2013 roku, I CSk 667/12, LEX nr 1391106, wyroki Sądów Apelacyjnych: w Białymstoku z dnia 11 grudnia 2013 roku, I ACa 584/13, LEX nr 1409085, 17 maja 2013 roku, I ACa 153/13, LEX nr 1321902, Lublinie z dnia 25 marca 2014 roku I ACa 808/13, LEX nr 1444787, 27 lutego 2014 roku, I ACa 762/13, LEX nr 1438105, 30 października 2013 roku I ACa 452/13, LEX nr 1402938, w Rzeszowie z dnia 29 sierpnia 2013 roku, I ACa 203/13, LEX nr 1396899, 6 czerwca 2013 roku, I ACa 120/13, LEX nr 1369368, w Łodzi z dnia 28 stycznia 2014 roku I ACa 947/13, LEX nr 1425483, 16 października 2013 roku I ACa 503/13, LEX nr 1383503). Powodowie żądali odsetek ustawowych za opóźnienie od dochodzonych kwot od dnia 17 maja 2018 roku, wskazując, że dniem wymagalności roszczenia był 30. dzień liczony od dnia otrzymania przez pozwanego zgłoszenia dochodzonych przez powodów roszczeń (pismo z dnia 9 kwietnia 2018 roku), tj. dzień 16 maja 2018. Przepis art. 14 ust. 1 z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych (…) stanowi, że zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Podobne uregulowanie co do terminu wypłaty świadczenia zawiera również art. 817§1 k.c. stanowiący, że ubezpieczyciel jest obowiązany do wypłacenia świadczenia w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. Z powołanych przepisów wynika zatem, że zasadą jest, iż zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Ubezpieczyciel - jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy rzeczoznawców - obowiązany jest w związku z tym do sprawnego ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czyli do samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości szkody (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 grudnia 2011 roku, V CSK 38/11, LEX nr 1129170). W konsekwencji odsetki podlegały zasądzeniu za okres zgodnie z żądaniem pozwu.

Mając na uwadze powyższe rozważania, należało zasądzić na rzecz powodów kwoty pieniężne we wskazanym wyżej zakresie, zaś oddaleniu podlegało roszczenie T. B. w zakresie ponad uwzględnione, o czym orzeczono jak w pkt I-II wyroku.

W niniejszej sprawie zachodzi współuczestnictwo formalne – na gruncie orzecznictwa i doktryny zostało bowiem rozstrzygnięte, że współuczestnictwo materialne nie występuje po stronie powodów dochodzących roszczeń z art. 446 k.c. związanych ze śmiercią osoby bliskiej. Dochodzone przez nich prawa nie są wspólne w rozumieniu art. 72§1 pkt 1 k.p.c. – żądania nie mają tej samej podstawy prawnej, skoro każde z nich jest niezależne i samodzielne. Nie można również przyjąć, że opierają się na wspólnej podstawie faktycznej, skoro przesłanki żądań z art. 446 k.c. podlegają odrębnej analizie względem każdego z uprawnionych (postanowienie SN z 2.10.2008 r., II CZ 71/08, LEX nr 1583213; K. Weitz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyd. VI, red. T. Ereciński, Warszawa 2023, art. 72). Tym samym w przedmiocie kosztów procesu należało orzec osobno w odniesieniu do każdego z powodów.

W przedmiocie kosztów procesu w zakresie powództwa T. B., jako że powództwo zostało uwzględnione w wymiarze 53,3%, a zatem nieco ponad połowę, Sąd uznał, że w oparciu o art. 100 k.p.c. zasadnym będzie zniesienie wzajemnie kosztów procesu, o czym orzeczono w punkcie III sentencji wyroku.

O kosztach procesu w zakresie powództwa M. B. Sąd rozstrzygnął jak w pkt IV wyroku na podstawie art. 98§1, §1 ^{( 1)} k.p.c. i art. 99 k.p.c. jako że powód wygrał proces w całości i uzasadnionym jest zasądzenie na jego rzecz od strony przegrywającej całości poniesionych kosztów, na które to składały się kwoty: 500 zł tytułem uiszczonej opłaty od pozwu, tj. w części, w jakiej powód nie został zwolniony (postanowienie z 6.10.2021 - k. 254), 5 400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (zgodnie z §2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 250 zł tytułem przypadającej na powoda części uiszczonej zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego. Łącznie stanowi to kwotę 6 167 zł.

W przedmiocie nakazania pobrania od strony pozwanej nieuiszczonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98§1 i art. 100 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c., zgodnie z wynikiem sprawy. Na koszty te złożyły się nieuiszczona opłata od pozwu, z której powód T. B. został zwolniony w całości w wysokości 3 750 zł, nieuiszczona część opłaty od pozwu, z której M. B. został zwolniony, tj. 6 500 zł, oraz koszty wynagrodzenia biegłego pokryte tymczasowo ze Skarbu Państwa w wysokości łącznej 1 608,72 zł (postanowienia: k. 466, k. 490).

Obowiązek poniesienia opłaty od pozwu T. B. należało rozłożyć stosunkowo do wyniku sprawy, tj. w zakresie 47,7% po stronie powoda T. B. (1 751,25 zł), zaś w zakresie 53,3% po stronie pozwanej (1 998,75 zł). Obowiązek poniesienia opłaty od pozwu M. B. w całości zaś pozostaje po stronie pozwanego. Z kolei w zakresie kosztów sądowych w postaci wynagrodzenia biegłego należało uznać, że T. B. obowiązany jest ponieść 47,7% przypadającej mu połowy tych kosztów (47,7% x 804,36), tj. kwotę 375,64 zł, zaś pozwany pozostałą część, tj. 1 233,08 zł. W konsekwencji koszty sądowe należne od powoda T. B. wynoszą 2 126,89 zł (przy czym po myśli art. 113 ust. 2 pkt 1 u.k.s.c. wyłącznie z roszczenia zasądzonego na jego rzecz w pkt I ppkt 1 niniejszego orzeczenia) zaś od pozwanego 8 927,47 zł i tak też orzeczono w punkcie V sentencji wyroku.