Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2026r.

Sąd Okręgowy w S. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Piotr Witkowski
Protokolant:	Małgorzata Przyborowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026r. w S.

sprawy E. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.

o wysokość świadczenia

w związku z odwołaniem E. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O.

z dnia (...). znak (...)

zmienia zaskarżoną decyzję i ustala wysokość emerytury E. S.
(o jakiej mowa w art. 24 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach
i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych – tekst jednolity tj. Dz. U. z 2025 roku, poz. 1749) od (...)., przyjmując, że podstawa obliczenia emerytury nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur przysługujących za okres przed (...), w wysokości przed obliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zobowiązuje organ rentowy do wypłaty podwyższonego świadczenia emerytalnego od (...) roku z ustawowymi odsetkami.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w O. decyzją z dnia (...) odmówił Ł. B. prawa do ponownego ustalenia wysokości emerytury.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 114 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze zm.) prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość.

W związku z tym, że nie zaszły przesłanki zmiany decyzji określone w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, a w szczególności nie przedłożono nowych dowodów ani nie ujawniono nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji przyznającej emeryturę powszechną, brak jest możliwości ponownego przeliczenia świadczenia.

W odwołaniu od tej decyzji Ł. B. zarzuciła jej:

1.  naruszenie art. 24 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze zm.) poprzez ponowne przyjęcie do obliczenia jej emerytury powszechnej podstawy wymiaru pomniejszonej o sumę pobranych przez nią wcześniejszych emerytur za okres od (...) do (...), mimo że jako kobieta urodzona w (...). przeszła na emeryturę powszechną w marcu (...). nie powinna mieć pomniejszanej podstawy wymiaru świadczenia, co wynika jednoznacznie z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6.03.2019r., sygn. P 4/16;

2.  naruszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6.03.2019r. (P 20/16) poprzez jego pominięcie i przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do zmiany decyzji (TK stwierdził, że pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury powszechnej kobietom z rocznika 1953 o sumę pobranych wcześniej emerytur jest niezgodne z Konstytucją RP);

3.  błędne zastosowanie art. 114 ustawy emerytalnej, polegające na uznaniu, że nie zaszły nowe okoliczności, podczas gdy nową i kluczową okolicznością jest właśnie wyrok TK z 6.03.2019r., P 20/16;

4.  naruszenie art. 2 i art. 32 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie kobiet z rocznika 1953 oraz brak realizacji obowiązków wynikających z wyroku TK.

Wniosła o:

1.  uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS z dnia(...);

2.  ustalenie jej emerytury powszechnej od dnia (...). bez pomniejszania podstawy wymiaru o sumę wcześniejszych emerytur;

3.  wypłatę wyrównania zaległych świadczeń od dnia (...). do dnia faktycznego przeliczenia;

4.  zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od każdej niewypłaconej w terminie części świadczenia.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

W uzasadnieniu wskazał, że Ł. B. decyzją z dnia (...). została przyznana emerytura od dnia (...) na podstawie ustawy Karta Nauczyciela. Kolejną decyzją z dnia (...) przyznano jej emeryturę na podstawie art. 46 w zw. z art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od dnia (...)., tj. po osiągnięciu wieku 55 lat, od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Dotychczas wypłacana emerytura została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne.

Wniosek o emeryturę powszechną Ł. B. złożyła w dniu (...). Zgodnie z decyzją z dnia (...). prawo do emerytury powszechnej zostało przyznane od dnia (...). Emerytura została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podstawa obliczenia świadczenia została pomniejszona o kwotę wcześniej pobranych emerytur. Emerytura powszechna, jako świadczenie mniej korzystne, została zawieszona.

W dniu (...). została z urzędu wydana decyzja (...) o ponownym ustaleniu wysokości emerytury powszechnej w związku z ustawą z dnia (...). o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 1222).

Organ rentowy ponownie ustalił wysokość emerytury powszechnej od dnia (...), tj. od dnia, od którego byłaby podjęta wypłata świadczenia. Podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwoty pobranych wcześniej emerytur za okres od (...). do (...). Wysokość emerytury została ustalona od podstawy obliczenia niepomniejszonej o kwoty pobranych wcześniej emerytur od (...). Emerytura powszechna okazała się świadczeniem nadal mniej korzystnym od emerytury przyznanej decyzją z dnia 22.04.2008r.

Decyzją z dnia (...). wydał na podstawie art. 194i i 194j wprowadzonych do ustawy o emeryturach i rentach z FUS ustawą zmieniającą z dnia (...)

W związku natomiast z tym, że w sprawie nie zostały przedłożone nowe dowody ani nie ujawniono nowych okoliczności w związku z prawomocną decyzją z dnia (...). organ rentowy odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury w związku ze złożonym wnioskiem o jej przeliczenie z dnia (...)

Zgodnie mianowicie z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Sąd Okręgowy w S. ustalił i zważył, co następuje:

Odwołanie należało uznać za uzasadnione.

W sprawie mianowicie za słuszne należało uznać stanowisko odwołującej się, że winien wobec niej być zastosowany stan rzeczy wynikający z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sprowadza się to zaś do tego, że nie może być wobec niej zastosowany przepis art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, który mówi o pomniejszeniu podstawy obliczenia emerytury w wieku powszechnym o kwotę pobranych wcześniej emerytur przed dniem 1.01.2013r. Taki natomiast wobec odwołującej się został zastosowany w decyzji z dnia 17.04.2013r. przyznającej emeryturę od dnia 1.03.2013r. na podstawie ustawy o emeryturach i rentach FUS po osiągnięciu przez nią powszechnego wieku emerytalnego 60 lat z dniem 1.01.2013r. Nie powinien zaś wobec odwołującej się być zastosowany art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, gdyż jest on niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Tak należy uważać dlatego, że Trybunał Konstytucyjny dwukrotnie zakwestionował jego niezgodność z Konstytucją, a mianowicie w wyroku z dnia 06.03.2019r., P 20/16 i z dnia 04.06.2024r., SK 140/20. Owszem, należy zgodzić się z organem rentowym, że orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Orzeczenie Trybunału dotyczące ustawy ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału jest natomiast dzień ogłoszenia tego orzeczenia w postaci elektronicznej na stronie internetowej organu wydającego dziennik urzędowy. Wyrok jednak Trybunału Konstytucyjnego z 6.03.2019r. P 20/16 został opublikowany (ogłoszony) w Dzienniku Ustaw, zaś istota merytoryczna zakwestionowanego art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej jest tożsama, co w wyroku z dnia 4.06.2024r. SK 140/20. Wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6.03.2019r. dotyczył rozstrzygnięcia o jednostkowej sprawie, to nie może to stać na przeszkodzie dla oceny zaistniałego stanu prawnego w niniejszej sprawie. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23.02.2025r. w sprawie III USK 127/22, odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić w przypadku, gdy sąd rozpoznający nie ma wątpliwości co do niezgodności przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty, czyli zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu. Tym bardziej tak należy uważać, gdy sposób rozumienia ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji w jednostkowej sprawie sąd może odmówić stosowania przepisu ustawy lub rozporządzenia, jeżeli stwierdzi jego sprzeczność z prawem hierarchicznie wyższym. Nie narusza to przy tym kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, który ma inny przedmiot orzekania (art. 188 Konstytucji) (wyrok Sądu Najwyższego z 4.07.2012r., III PK 87/11). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym.

W związku z tym Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że nie opublikowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024r., SK 140/20 w Dzienniku Ustaw, nie może powodować, że nie można uznać, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny. Jak wszakże z obu powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego wynika, przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP – w zakresie, w jakim dotyczy osób, nabywających prawo do emerytury przed 1.01.2013r. Wynika to z tego, do czego Sąd w niniejszej sprawie w pełni przychyla się, iż osoby te przechodząc na wcześniejszą emeryturę przed 1.01.2013r. nie mogły przewidzieć swojej późniejszej gorszej sytuacji prawnej. Trybunał podkreślił mianowicie w swoich wyrokach, że w kontekście art. 67 ust. 1 Konstytucji i art. 2 Konstytucji, należy mieć na uwadze zasadę ochrony zaufania jednostek do państwa i stanowionego przez nie prawa. Wskazał, że stanowione przepisy muszą pozwalać na oszacowanie wartości danego świadczenia w dniu złożenia wniosku o jego przyznanie oraz że wartości te nie zmienią się później na niekorzyść, w sposób, którego ani nie przewidywali, ani nie mogli przewidzieć, dokładając należytej staranności. Należy bowiem tak stanowić prawo, aby nie stawało się swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane pod rządami obowiązującego prawa i wszelkie związane z nim następstwa będą także i później uznane przez porządek prawny.

Trzeba tu też powołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.01.2025. III USKP 121/23 stwierdzający, że wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6.03.2019r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 11) standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego.

Mając więc na uwadze powyższe, nie można było odwołującej się podstawę wymiaru emerytury w decyzji ją przyznającej w wieku powszechnym z dnia (...) pomniejszyć o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Należy jednoznacznie wskazać, że nie można zgodzić się z poglądem, iż w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu przez Trybunał Konstytucyjny włączonym skutkiem takiego orzeczenia jest wznowienie postępowania w trybie art. 145 kpa w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Strona ma bowiem prawo realizować swoje uprawnienia w możliwie szerokim zakresie, dopuszczalnym przepisami prawa, a organ rentowny ma administracyjny obowiązek stworzyć ku temu warunki. Nie zachodzą żadne przeszkody prawne, by strona w sytuacji zmiany interpretacji prawa, wykorzystując przesłankę błędu organu, wniosła o ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej.

Takie stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Białymstoku już w wyroku z 28.11.2019r., III AUa 631/19, wskazując, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych istnieje konstrukcja quasi wznowienia (uproszczonego), uregulowana w art. 114 ustawy dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, i zgodnie z tym przepisem organ rentowny zobligowany jest do rozpoznania wniosku ubezpieczonych w sytuacji zmiany interpretacji prawa. Takie stanowisko prezentuje cały czas Sąd Apelacyjny w Białymstoku (np. wyroku z dnia 20.08.2025r., III AUa 103/25, z dnia 30.06.2025r., III AUa 33/25, z dnia 14.08.2025r., III AUa 124/25). Z wyroków tych jednoznacznie wynika, iż niezależnie od tego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 nie został opublikowany i niezależnie od składu orzekającego, rozumowanie przeprowadzone w uzasadnieniu tego wyroku, jak też w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6.03.2019r. w sprawie P 20/16, pozwala na przeprowadzenie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS i zakresu stosowania art. 25 ust. 1b w stosunku do osób, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed 6.06.2012r. Wniosek zaś ubezpieczonych w tym względnie nie powinien zostać potraktowany tylko jako żądanie wznowienia postępowania w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024r. SK 140/20, lecz jako wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury z uwzględnieniem argumentacji przedstawionej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyraźnie wskazuje, że z orzeczeń w sprawach P 20/16 i SK 140/20 wynika, że ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, w szczególności ci, którzy złożyli wnioski przed 6.06.2012r. nie mieli w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego możliwości oceny swojej sytuacji prawnej według reguł wynikających z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Nie mieli możliwości oceny skutków prawnych, jakie może ona wywołać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie dano im możliwości przeprowadzenia rozumowania, z którego mogłoby wynikać, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Dopiero od tego momentu osoby ubezpieczone mogły zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego po osiągnięciu przewidzianego w ustawie wieku. Podstawą zaś prawną wzruszenia przez organ rentowy na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 53 ze zm.), gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145a kpa z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 kpa. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS) jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa (opubl. OSNP 2021/6/71).

W ocenie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, mechanizm przewidziany w art. 114 ustawy emerytalnej ma doprowadzić do zgodności z prawem wysokości renty lub emerytury w sytuacji, kiedy popełni błąd organ rentowy, błąd popełni ubezpieczony, a nawet w sytuacji, kiedy nie popełniono błędu, a ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Ustalenie na podstawie orzeczenia Trybunału, że wydanie decyzji określającej sposób wyliczenia emerytury było nieprawidłowe jest nową okolicznością. Ten nieprawidłowy sposób istniał już w chwili wydawania poprzedniej decyzji, gdyż niekonstytucyjność takiej interpretacji istniała od początku, jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło dopiero na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. Dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie aksjologicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20.07.2021r., II FSK 1832/16, LEX nr 3232398, podobnie Sąd Najwyższy wyrokach z 17.03.2016r., V CSK 377/15 z 20.02.2018r., V CSK 230/17 i z 27.11.2019r., II CSK 493/18).

Z podobną sytuacją jak wyżej opisana mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024r. SK 140/20 jest bowiem już drugim wyrokiem, w którym orzeczona została niekonstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Mając zatem na uwadze powyższe, uznać należało, że ustalenie odwołującej się decyzją z dnia (...) emerytury obliczonej bez pomniejszania od podstawy pobranych wcześniejszych emerytur tylko od (...) jest niewystarczające. Zastosowanie, odnośnie decyzji z dnia (...)., wprowadzonych ustawą z dnia 19.06.2020r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (z. U. z 2020r., poz. 1222) art. 194i i art. 194j do tej ustawy, co miało miejsce wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6.03.2019r., P 20/16 nie wyeliminowało całkowicie niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b tej ustawy. W świetle powyższych rozważań i wskazanego stanu rzeczy odwołującej się należało się wszakże obliczenie emerytury przy przyjęciu, że jej podstawa nie jest też pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed obliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne od (...), a nie tylko od (...). Stąd na mowy art. 477 ^{( 14)} § 2 kpc należało zmienić w tym zakresie zaskarżoną decyzję.

Uznać również należało, że podwyższone świadczenie emerytalne przysługuje od 1.09.2021r. W tym względzie zastosować mianowicie należało przepis art. 133 ust. 1 pkt. 2 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenie wypłaca się za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu.

Niewątpliwie w obliczu powołanych wyroków Sądu Apelacyjnego w Białymstoku przyjąć należało, że niewłaściwe ustalenie emerytury odwołującej się było błędem organu rentowego. Tym błędem było nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego, co zostało potwierdzone wskazanymi wyrokami Trybunału Konstytucyjnego. Omawiana niekonstytucyjność istniała przecież już w chwili wydawania decyzji z dnia (...)., a jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło dopiero wskutek wydania pierwszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6.03.2019r., P 20/16. Organ rentowy jest organem państwowym, który działa w imieniu Państwa Polskiego i musi ponosić za to Państwo odpowiedzialność.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, iż w niniejszej sprawie podstawą prawną weryfikacji prawomocnej decyzji emerytalnej stanowi art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą z 10.02.2017r. (Dz. U. z 2017r., poz. 715), został dostosowany do standardów konstytucyjnych wyznaczonych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28.02.2012r. sygn. akt K.5/11. Kluczowym celem tej nowelizacji było wyeliminowanie dowolności w rewidowaniu decyzji przez organ rentowy, przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznego mechanizmu naprawczego w sytuacjach wadliwego ustalenia prawa lub wysokości świadczeń. W konsekwencji art.114 ust. 1 ustawy emerytalnej służy jako instrument niwelowania ustaleń pozostających w sprzeczności z ukształtowanym z mocy samego prawa stanem uprawnień ubezpieczonych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22.02.2010r., sygn. akt I UK 247/09). Wydanie zatem decyzji w oparciu o niekonstytucyjną wykładnię art. 25 ust. 1b ustawy wyczerpuje znamiona błędu o charakterze prawnym, który na mocy art. 114 ust. 1f pkt. 1 ustawy musi zostać usunięty bez względu na upływ czasu, o ile skutkuje ustaleniem świadczenia w wyższej wysokości. Judykatura i doktryna jednolicie przyjmują szerokie ujęcie „błędu organu”, utożsamiając go z każdą obiektywną wadliwością decyzji – niezależnie od tego, czy wynika ona z pomyłki urzędniczej, czy z zastosowania wadliwej techniki legislacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4.10.2018r., sygn. akt III UK 153/17).

Kwestią powyższą miał na uwadze ustawodawca, uchwalając ustawę z dnia 19.06.2020r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wprowadzając do tej ustawy art. 194 i i art. 194j, i umożliwiając dla ubezpieczonych urodzonych w 1953r. nie stosowanie przepisu art. 25 ust. 1b, jeżeli wniosek o przyznanie emerytury zgłosi w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19.06.2020r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. poz. 1222), pod warunkiem, że prawo do emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego ma ustalone na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1.01.2013r. Wtedy kwotę emerytury przyznanej (tak jak i odwołującej się) na podstawie art. 24 ubezpieczonemu, urodzonemu w 1953r., który wcześniej pobierał emeryturę wymienioną w art. 25 ust. 1b na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1.01.2013r., ustala się ponownie od podstawy ustalonej z zastosowaniem art. 194i. Przeliczeniu podlegała podstawa obliczenia emerytury przyjęta w decyzji o ustaleniu prawa do emerytury.

Taka regulacja art. 194i i art. 194j, wprowadzona przez ustawodawcę na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6.03.2019r. P 20/16, skutkowała dla wąskiej grupy ubezpieczonych wyrównaniem za kilka dobrych lat wstecz (dla odwołującej się za okres od 1.03.2008r. do 31.12.2020r.). Dlaczego więc obecnie ubezpieczonych, którzy ”upomnieli się” o swoje prawa traktować w taki sposób, że wyrównanie wypłacać im dopiero od miesiąca, w którym zgłosili wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury. W ramach obowiązującego prawa należy im wyrównać wypłatą emerytury za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie ich sprawy co do wysokości emerytury. Umożliwia to właśnie art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Jest to ustawowo najdłuższy okres, za jaki można wyrównać wysokość emerytury. Na dalszy okres musiałby wyrazić zgodę ustawodawca stosownym aktem prawnym.

Mając więc to na uwadze, orzeczono w wyroku w tym względzie w oparciu o art. 477 ¹⁴ § 3 kpc. Orzec natomiast należało w tym względzie, gdyż wniosek o przeliczenie emerytury zawierał również wniosek o wypłatę wyrównania emerytury. Organ rentowy winien kompleksowo ustosunkowywać się do całości wniosków ubezpieczonych , a tego nie czyni. Stosownie do powołanego przepisu sąd może to uczynić za niego. Wszakże przepis art. 477 ¹⁴ §3 kpc stanowi, że jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ rentowy do wydania decyzji
w określonym terminie, albo orzeka co do istoty sprawy.

PW/mmw