Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 7 stycznia 2026 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący sędzia Marcin Polit

Protokolant Aleksandra Suchodolska

po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2025 roku

w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad

przeciwko Przedsiębiorstwu (...) sp. z o.o. w E.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. w E. na rzecz powoda Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad kwotę 287 044,57 zł (dwieście osiemdziesiąt siedem tysięcy czterdzieści cztery złote i pięćdziesiąt siedem groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty;

II.  w pozostałej części oddala powództwo;

III.  zasądza od powoda Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na rzecz pozwanego Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. w E. kwotę 11 616,07 zł (jedenaście tysięcy sześćset szesnaście złotych i siedem groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

IV.  nakazuje pobranie od pozwanego Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. w E. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwoty 14 352,23 (czternaście tysięcy trzysta pięćdziesiąt dwa złote i dwadzieścia trzy grosze) tytułem części opłaty sądowej od pozwu, której powód nie miał obowiązku uiścić;

V.  w pozostałej części nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt I C 970/24

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 18 lipca 2024 roku (data stempla pocztowego – k. 346) powód Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (dalej: GDDKiA) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. w E. (dalej: T. kwoty 2 532 376,36 zł, na którą składają się:

⚫

kwota 2 245 331,79 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem kar umownych;

⚫

kwota 287 044,57 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu nadpłaconych kwot.

Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, jednak w zakresie kosztów zastępstwa procesowego – na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej RP, zgodnie z art. 32 ust 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 roku o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, wg norm przepisanych. Powód wnosił o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym.

W uzasadnieniu pozwu strona powoda podnosiła, że na etapie postępowania przetargowego pozwany (wykonawca) nie składał żadnego oświadczenia, skąd będzie pozyskiwał środki chemiczne niezbędne do realizacji umów. W umowach strony również nie określiły źródła pochodzenia środków chemicznych. W żadnym dokumencie nie pojawia się wskazanie, że środki te miałyby pochodzić z B. i miałyby być dostarczane przez (...). Ponadto podmiot ten nie był zgłoszonym podwykonawcą pozwanego, a pozwany współpracował z tym podmiotem na własne ryzyko i odpowiedzialność. W ocenie powoda nic nie stało na przeszkodzie, by pozwany dostarczył powodowi sól z innego źródła. W związku z powyższym w oparciu o zapisy umowne zasadne było naliczenie kar umownych z uwagi na rozwiązanie umów z winy pozwanego, bez ważnego powodu. Z kolei zwrot nadpłaconych kwot uzasadniany był tym, że pozwany nienależnie dokonał naliczenia opisanych kwot w ramach faktur z uwzględnieniem cen jednostkowych już po zmianie tych cen na skutek aneksowania, pomimo iż dostawa i zamówienie nastąpiły jeszcze przed dniem zawarcia aneksu (pozew – kk. 3-32).

Sąd w dniu 9 sierpnia 2024 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniając żądanie powoda (k. 348).

W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwnay wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu.

Pozwany wywodził, że roszczenie jest bezzasadne. Kluczową okolicznością jest fakt, że pozwany był uprawniony do wypowiedzenia zawartych umów z uwagi na wystąpienie przyczyn od niego niezależnych, zaś naliczenia kar umownych przez powoda nastąpiło wbrew zapisom umownym, albowiem zgodnie z §7 ust. 1 pkt 1 każdej z umów, pozwany miał zapłacić powodowi kary umowne w przypadku odstąpienia lub rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie pozwanej, a ta przesłanka nie zaistniała w okolicznościach niniejszej sprawy. Okolicznością uniemożliwiającą poznanemu wykonanie zobowiązań były kwestie dotyczące wprowadzenia sankcji gospodarczych na B. i R. w związku z agresją na U.. Na mocy rozporządzeń organów UE (...) firma (...) została objęta sankcjami gospodarczymi. W ich następstwie został wprowadzony zakaz wszelkiego rodzaju obrotu gospodarczego z tą firmą ze skutkiem od dnia 3 czerwca 2022 roku. Firma ta została wskazana przez pozwanego powodowi jako producent soli, która była dostarczana przez pozwanego dla jednostek powoda w trakcie trwania wszystkich umów. Pozwany podnosił, że podnoszona przez powoda okoliczność, iż pozwany nie składał na etapie postępowania przetargowego żadnego oświadczenia, skąd będzie pozyskiwał sól do realizacji umowy, jak również nie wskazywał na konkretnego podwykonawcę, nie mogą mieć większego znaczenia dla sprawy, ponieważ wymóg przedstawienia atestu Państwowego Zakładu Higieny ze wskazaniem producenta soli aktualizował się dopiero po podpisaniu przedmiotowych umów przez strony w momencie rozpoczęcia ich faktycznej realizacji.

Pozwany podnosił też, że zgodnie ze Szczegółowymi Specyfikacjami Technicznymi „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg administrowanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w O. w sezonach 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023 w podziale na 7 części”, stanowiącymi załącznik do dokumentacji przetargowej, podstawa płatności za jedną tonę dostarczanego materiału następuje zgodnie z obmiarem i oceną na podstawie wyników badań laboratoryjnych Dostawcy i kontrolnych Odbiorcy oraz kompletu wymaganych dokumentów. Oznacza to, że warunkiem dokonania zapłaty jest spełnienie – już po dostarczeniu towaru – wskazanych warunków. Pozwany, w jego ocenie, prawidłowo wystawił faktury na kwoty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z aneksów do umów (sprzeciw od nakazu zapłaty – kk. 355-361).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 26 maja 2020 roku GDDKiA (jako zamawiający) zawarł z T. (jako wykonawcą) siedem umów na dostawę środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań:

⚫

umowa nr (...) Zadanie nr 1 – której przedmiotem było wykonanie zamówienia pod nazwą: „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań: Zadanie nr 1: Rejon w E. w ilości: DR- (...); DS.- 1350 Mg; CaCl2- 30 Mg”

⚫

umowa nr (...) Zadanie nr 2 – której przedmiotem było wykonanie zamówienia pod nazwą: „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań: Zadanie nr 2: Rejon w E. w ilości: DR- 22000 Mg; DS.- 480 Mg; CaCl2- 75 Mg”

⚫

umowa nr (...) Zadanie nr 3 – której przedmiotem było wykonanie zamówienia pod nazwą: „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań: Zadanie nr 3: Rejon w G. w ilości: DR- 10500 Mg; DS.- 300 Mg; CaCl2- 15 Mg”

⚫

umowa nr (...) Zadanie nr 4 – której przedmiotem było wykonanie zamówienia pod nazwą: „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań: Zadanie nr 4: Rejon w L. w ilości: DR- 19500 Mg; DS.- 1200 Mg; CaCl2- 45 Mg”

⚫

umowa nr (...) Zadanie nr 5 – której przedmiotem było wykonanie zamówienia pod nazwą: „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań: Zadanie nr 5: Rejon w O. w ilości: DR- 21000 Mg; DS.- 1500 Mg; CaCl2- 18 Mg”

⚫

umowa nr (...) Zadanie nr 6 – której przedmiotem było wykonanie zamówienia pod nazwą: „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań: Zadanie nr 6: Rejon w V. w ilości: DR- 16500 Mg; DS.- 600 Mg; CaCl2- 15 Mg”

⚫

umowa nr (...) Zadanie nr 7 – której przedmiotem było wykonanie zamówienia pod nazwą: „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych administrowanych przez GDDKiA Oddział w O., w sezonach zimowych 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023 w podziale na 7 zadań: Zadanie nr 7: Rejon w S. w ilości: DR- 13500 Mg; DS.- 1500 Mg; CaCl2- 60 Mg”.

W §2 każdej z ww. umów przewidziano termin realizacji umowy do dnia 30 kwietnia 2023 roku albo do dnia wyczerpania wynagrodzenia określonego w §4 ust. 1 albo do dnia, w którym pozostała do wykorzystania kwota wynagrodzenia określonego w §4 ust. 1 będzie niewystarczająca do zlecenia usług objętych przedmiotem umowy, w zależności do tego, co nastąpi wcześniej.

§2 ust. 2 każdej z umów stanowił, że dostawy środków chemicznych powinny być realizowane sukcesywnie, według zaleceń jednostkowych dostaw, wystawionych przez rejon w terminie 24 godzin od przesłania przez rejon zamówienia w formie pisemnej faxu lub e-mail (licząc od dnia następnego po dniu wysłania zamówienia).

§3 każdej z umów stanowił, że integralną część każdej umowy stanowią następujące dokumenty:

1)  oferta wykonawcy wraz z załącznikami

2)  formularz cenowy

3)  Szczegółowe Specyfikacje Techniczne (SST)

4)  Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia zwana dalej SIWZ.

W §4 każdej z umów określono wysokość wynagrodzenia w ten sposób, że cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej zwykłej wynosi 267 zł, cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej specjalnej wynosi 267 zł, zaś cena jednostkowa netto za dostawę w Mg chlorku wapnia wynosi 1 200 zł. Wynagrodzenie za wykonanie całego zakresu przedmiotu umowy określonego w §1 strony ustaliły odpowiednio na kwoty:

⚫

zadanie nr 1 – 8 911 350 zł brutto;

⚫

zadanie nr 2 – 7 493 356,80 zł brutto;

⚫

zadanie nr 3 – 3 568 968 zł brutto;

⚫

zadanie nr 4 – 6 864 507 zł brutto;

⚫

zadanie nr 5 – 7 415 793 zł brutto;

⚫

zadanie nr 6 – 5 637 951 zł brutto;

⚫

zadanie nr 7 – 5 014 710 zł brutto.

§4 ust 7 stanowił, że wykonawca maksymalnie raz w miesiącu wystawi fakturę dla rejonu GDDKiA Oddział w O., którego dotyczy umowa. Ust. 8 – „Należności z tytułu prawidłowo wystawionych faktur będą płatne przez zamawiającego przelewem na rachunek bankowy wskazany przez wykonawcę w terminie do 30 dni, licząc od daty jej doręczenia zgodnie z wymogami SST. Za datę zapłaty uważać się będzie datę obciążenia rachunku bankowego zamawiającego.”

W §7 ust. 1 pkt 1 umów przewidziano, że wykonawca zapłaci zamawiającemu karę umowną z tytułu odstąpienia lub rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy w wysokości 5% wynagrodzenia za wykonanie całego zakresu przedmiotu umowy określonego w §4 ust. 1. §7 ust. 3 – „zamawiający zapłaci kary umowne wykonawcy w przypadku odstąpienia od umowy przez wykonawcę z powodu okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność zamawiający w wysokości 5% wynagrodzenia za wykonanie całego zakresu przedmiotu umowy brutto określone w §4 ust. 1.”

§9 ust. 1 umów zakładał, że wykonawca, zgodnie z oświadczeniem zawartym w ofercie, zamówienie wykona sam, przy czym ust. 2 zakładał, że wykonawca uprawniony jest do powierzenia wykonania części przedmiotu umowy nowemu podwykonawcy, zmiany albo rezygnacji z podwykonawcy.

§10 ust. 1 pkt 1 – „Jeżeli na skutek zmian, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2 poniżej nastąpi zmiana wartości cen jednostkowych wskazanych w ofercie wykonawcy, to wysokość wynagrodzenia wskazanego w §4 ust. 1 umowy może zostać zmieniona:

1)  na pisemny wniosek wykonawcy lub zamawiającego – w przypadku ustawowej zmiany stawki podatku od towarów i usług (…)”.

§10 ust. 10 – „Wynagrodzenie będzie podlegało zmianie od miesiąca, w którym weszły w życie przepisy dokonujące te zmiany.”

§10 ust. 12 – „Zatwierdzenie wniosku stanowi podstawę do zawarcia aneksu o dokonanie zmiany wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy.”

§10 ust. 13 – „Poza przypadkami określonymi w umowie zmiany umowy będą mogły nastąpić w następujących przypadkach:

a)  zaistnienia omyłki pisarskiej lub rachunkowej;

b)  zaistnienia, po zawarciu umowy, przypadku siły wyższej, przez którą, na potrzeby niniejszego warunku rozumieć należy zdarzenie zewnętrzne o charakterze niezależnym od stron, którego strony nie mogły przewidzieć przed zawarciem umowy oraz którego strony nie mogły uniknąć, ani któremu nie mogły zapobiec przy zachowaniu należytej staranności; (…)

c)  zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację przedmiotu zamówienia lub świadczenia stron;

d)  powstania rozbieżności lub niejasności w rozumieniu pojęć użytych w umowie, których nie będzie można usunąć w inny sposób, a zmiana będzie umożliwiać usunięcie rozbieżności i doprecyzowanie umowy w celu jednoznacznej interpretacji jej zapisów przez strony;”

§10 ust. 14 – „Zmiany umowy będą mogły dotyczyć postanowień kształtujących treści stosunku prawnego nawiązywanego umową, na które dana, zindywidualizowana przyczyna, określona powyżej w ust. 12 wywarła wpływ.” (umowy: zadanie nr 1 – kk. 46-49v.; zadanie nr 2 – kk. 73-76v.; zadanie nr 3 – kk. 115-118v.; zadanie nr 4 – kk. 144-147v.; zadanie nr 5 – kk. 185-188v.; zadanie nr 6 – kk. 215-218v.; zadanie nr 7 – kk. 248-251v.).

Szczegółowe Specyfikacje Techniczne „Dostawa środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg administrowanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w O. w sezonach 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023 w podziale na 7 części” (dalej: SST), stanowiły załącznik do dokumentacji przetargowej, zaś w myśl §3 miały stanowić integralną część przedmiotowych umów.

Zgodnie z pkt 4 SST – Wymagania dotyczące dostaw: „wymagania dotyczące dostaw zostały określone w umowie oraz w niniejszej SST. Dostawca jest odpowiedzialny za jakość dostarczanego materiału i terminowość dostaw. Dostawy odbywać się będą partiami sukcesywnie, w miarę potrzeb zgłaszanych przez Zamawiającego, w formie pisemnej, fax lub e-mail, na wskazane przez Zamawiającego składowiska. Wykonawca ma obowiązek potwierdzenia otrzymania zlecenia.”

W pkt 5 SST – Materiały, zamieszczono tabele zawierające wymagania dla soli drogowej zwykłej, soli drogowej specjalnej i dla chlorku wapnia.

Pkt 8.1 SST – Wykonanie dostawy: „Dostawca ma obowiązek dostarczyć zamówioną partię w terminie 24 godzin od przesłania przez Zamawiającego zamówienia w formie pisemnej faxu lub e-mail (licząc od dnia następnego po dniu wysłania zamówienia) dotyczącego dostaw dla Rejonów w E., O., O. oraz w ciągu 48 godzin od przesłania przez Zamawiającego zamówienia w formie pisemnej faxu lub e-mail (licząc od dnia następnego po dniu wysłania zamówienia) dla Rejonów w E., G., L. iS..”

Pkt 9 SST – Kontrola jakości o odbiór dostaw: – „Celem kontroli dostaw będzie takie sterowanie ich przygotowaniem i wykonaniem, aby osiągnąć założoną jakość dostarczonych materiałów. Dostawca jest zobowiązany do własnej, stałej kontroli jakości dostarczanego materiału, tj. badań laboratoryjnych. Do każdej zamówionej partii materiałów Dostawca dołączy atest wydany przez Państwowy Zakład Higieny i deklarację właściwości użytkowych. (…) Odbiorca dokonuje odbioru materiałów na podstawie badań laboratoryjnych Dostawcy. Wszystkie wymienione w punkcie 5. badania Dostawcy powinny być udokumentowane w formie papierowej i załączone do dokumentów odbiorowych. Forma dokumentacji z powyższych badań powinna być uzgodniona z Zamawiającym. Wszystkie koszty związane z organizowaniem i prowadzeniem badań materiałów wymaganych niniejszą SST ponosi Dostawca. Koszty te ujęte są w cenie dostarczanego materiału. Odbiorca może wykonywać własne badania kontrolne. O pobraniu próbek kontrolnych decyduje Kierownik Rejonu. (…)”

Pkt 10 SST – Pobieranie próbek: „Dostawca będzie pobierał materiały do badań własnych przy możliwym udziale Zamawiającego w magazynie Dostawy. (…) Przed pierwszą dostawą w sezonie próbki do badań należy pobrać obligatoryjnie przy udziale Zamawiającego w magazynie Dostawcy. Należy poinformować Zamawiającego o planowanym terminie dostawy materiału do magazynu Dostawcy nie później niż 7 dni przed jego realizacją. (…) Do badań kontrolnych Odbiorca przy udziale Dostawcy w miejscu dostawy każdorazowo będzie pobierał 2 próbki z dostarczanej partii soli, o masie 6 kg, oraz sporządzi protokół z pobrania próbek. Jedna próbka, po podzieleniu na 2 części zostanie dostarczona do badania do WT-LD GDDKiA Oddział w O.. Druga jej połowa oraz druga próbka będą przechowywane w Rejonie do czasu otrzymania wyników badań kontrolnych. Próbki dostarczane do badań kontrolnych wykonywanych przez laboratorium Zamawiającego i pobierane przez Zamawiającego przy udziale dostawcy, będą odpowiednio opisane i oznakowane. O częstotliwości wykonania badań kontrolnych decyduje Odbiorca.”

Pkt 12 SST – Potrącenia za jakość dostarczanego materiału: „Ustala się następujące zasady obniżenia zapłaty za dostarczoną partię soli wykazującą odstępstwo od wymagań zawartych w pkt 5:

12.1. za każde odstępstwo od badanej cechy nie większe i równe 5% od wymagań, obniżenie wartości zapłaty o 1%;

12.2. za każde odstępstwo od badanej cechy większe niż 5% i nie większe lub równe 10% od wymagań, obniżenie wartości zapłaty o 3% (sumuje się z pkt 12.1);

12.3. za co najmniej jedno odstępstwo od badanej cechy większe niż 10% i nie większe i równe 20% od wymagań, obniżenie wartości zapłaty o 15% (nie sumuje się z pkt 12.1. i 12.2);

12.4. za co najmniej jedno odstępstwo od badanej cechy większe niż 20% od wymagań, obniżenie wartości zapłaty o 50% (nie sumuje się z pkt 12.1 – 12.3).” (SST – kk. 42-44).

Przedmiotowe umowy zostały zawarte celem dostarczenia środków chemicznych (soli drogowej) do usuwania śliskości zimowej dróg krajowych w Polsce, na 3 sezony zimowe. T. był wieloletnim kontrahentem GDDKiA w tej materii (od 2008 roku), a sól z B. spółka T.sprowadzała już od 1992 roku. Umowy zostały zawarte w ramach zamówienia publicznego, w trybie przetargu nieograniczonego. GDDKiA posiadał wiedzę, że sól drogowa stanowiąca przedmiot umowy jest sprowadzana w dużej mierze z B. (poza tym również ze źródeł krajowych, z K.) i nie ingerował w to, a istotne było jedynie to, by sól spełniała określone warunki, przeszła określone badania laboratoryjne, gdyż GDDKiA zależało na zgromadzeniu stosownych zasobów soli drogowej, by utrzymać drogi krajowe w dobrym stanie podczas zimy. Nie istniał też żaden zapis umowny, który by obligował T. do sprowadzania soli drogowej jedynie z B.. Sama dostawa nie upoważniała spółki do wystawienia faktury – do tego potrzeba było dokumentów sprzedaży i aktualnych badań, za które odpowiadał wykonawca. Jednocześnie ramach realizacji umów nie było określonego terminu wykonania badań, a wiążące dla GDDKiA były faktury (zaświadczenie GDDKiA z 8.08.2012 – k. 364; zaświadczenia i referencje – kk. 365-392; zeznania świadka B. W.– protokół kk. 970v.-971; zeznania świadka A. Ł.– protokół kk. 971-971v.; zeznania świadka J. B.– protokół kk. 972-972v.; zeznania D. M.w charakterze pozwanego – protokół kk. 973-974).

Pismem z dnia 17 grudnia 2021 roku T. złożył wniosek o zmianę przedmiotowych umów w zakresie wynagrodzenia, wskazując jako podstawę lawinowy wzrost inflacji w roku 2021 roku. W treści wniosku wskazano, że gwałtowny wzrost kosztów powoduje, że T. nie jest w stanie wykonywać przedmiotowych umów (wniosek o zmianę umów – k. 283).

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2021 roku T. wniósł o zmianę cen:

- sól drogowa 314 zł + VAT za 1Mg

- chlorek wapnia 1 725 zł + VAT za 1Mg.

W treści wniosku podniesiono, że we wniosku z dnia 17 grudnia 2021 roku T. błędnie wnioskował o zastosowanie art. 455 p.z.p. ograniczający wzrost wynagrodzenia do maksymalnie 10% w przypadku dostaw i wnioskowana zmiana cen nie pokrywa faktycznego wzrostu kosztów realizacji umowy. Wskazano, że cela soli krajowej gatunek DR wzrosła o 45% (z 165 zł netto loco Kopalnia do 236 zł netto loco Kopalnia w grudniu 2021 i rośnie) (wniosek z 30.12.2021 – k. 293).

W ramach uzupełnienia wniosku z dnia 14 stycznia 2022 roku roku T. dołączył pismo z dnia 25 stycznia 2022 roku (...) GmbH, w oryginale sporządzone w języku (...), z tłumaczeniem wykonanym przez przedstawiciela wykonawcy, w którym(...)GmbH poinformował, że w związku ze wzrostem kosztów powyżej 10% dla dostaw hality produkcji B.od początku 2020 roku do chwili obecnej nastąpił znaczący wzrost cen i przewidywalny jest dalszy wzrost (pismo z 27.01.2022 – k. 307; pismo (...) z 25.01.2022 – k. 311; tłumaczenie z języka (...) – k. 312).

W dniu 8 lutego 2022 roku w toku negocjacji stron ustalono nowe ceny dla chlorku wapnia oraz soli drogowej:

- sól drogowa – cena 314 zł netto, 386,22 zł brutto,

- chlorek wapnia – cena 1 680 zł netto, 2 066,40 zł brutto (protokół z negocjacji z 8.02.2022 – k. 327).

W dniu 28 lutego 2022 roku strony zawarły aneksy nr (...) do ww. umów, w których dokonały zmiany wysokości wynagrodzenia z uwagi m.in. na niespodziewany, niemożliwy do przewidzenia wzrost cen w sekcji górnictwo i wydobycie, ceny paliw i energii. Na mocy aneksu nr (...) do umowy o zadanie nr 1, zmieniono wysokość wynagrodzenia określonego w §4 ust. 1 umowy, w ten sposób, że wynagrodzenie brutto za wykonanie całego zakresu przedmiotu umowy wynosi 9 681 785,20 zł, przy czym cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej zwykłej wynosi 314 zł, cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej specjalnej wynosi 314 zł, zaś cena jednostkowa netto za dostawę w Mg chlorku wapnia wynosi 1 680 zł. W treści aneksu nr (...) (§3 ust. 1) wskazano, że aneks obowiązuje od dnia jego zawarcia.

Odpowiednio każda z pozostałych sześciu umów była aneksowana w ten sposób, że zmieniono ceny jednostkowe w ten sposób, że cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej zwykłej wynosi 314 zł, cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej specjalnej wynosi 314 zł, zaś cena jednostkowa netto za dostawę w Mg chlorku wapnia wynosi 1 680 zł. Wynagrodzenie brutto za wykonanie przedmiotu każdej z umów wynosiło odpowiednio:

⚫

zadanie nr 1 – 9 681 785,20 zł brutto;

⚫

zadanie nr 2 – 8 334 462,32 zł brutto;

⚫

zadanie nr 3 – 3 880 443,42 zł brutto;

⚫

zadanie nr 4 – 7 484 047,34 zł brutto;

⚫

zadanie nr 5 – 7 840 539,16 zł brutto;

⚫

zadanie nr 6 – 5 976 315,81 zł brutto;

⚫

zadanie nr 7 – 5 537 489,98 zł brutto (aneksy nr 1: zadanie nr 1 – kk. 51-51v.; zadanie nr 2 – kk. 78-78v.; zadanie nr 3 – kk. 120-120v.; zadanie nr 4 – kk. 149-149v.; zadanie nr 5 – kk. 190-190v.; zadanie nr 6 – kk. 220-220v.; zadanie nr 7 – kk. 253-253v.).

Aneksowanie przedmiotowych umów nastąpiło z inicjatywy T. (zeznania świadkaB. W.– protokół k. 970v.), natomiast nie miał on wpływu na treść aneksu, a redagowała ją GDDKiA (zeznania D. M.w charakterze pozwanego – protokół k. 973v.).

T. w dniu 28 lutego 2022 roku wystawił następujące faktury:

1)  nr(...)na kwotę 42 159,78 zł brutto – zadanie nr 1 (k. 60);

2)  nr (...)na kwotę 511 683,57 zł brutto – zadanie nr 2 (k. 88);

3)  nr(...)na kwotę 198 084,51 zł brutto – zadanie nr 3 (k. 129);

4)  nr(...)na kwotę 359 478,13 zł brutto – zadanie nr 4 (k. 159);

5)  nr (...)na kwotę 149 119,54 zł brutto – zadanie nr 5 (k. 199);

6)  nr (...) na kwotę 343 573,59 zł brutto – zadanie nr 6 (k. 229);

7)  nr(...) na kwotę 313 602,92 zł brutto – zadanie nr 7 (k. 264).

GDDKiA dokonała płatności z tytułu ww. faktur, jednak z zastrzeżeniem zwrotu, albowiem w jej ocenie T. nie miał podstaw do wystawienia faktur za luty 2022 roku w nowej stawce (314 zł ceny jednostkowej netto), ponieważ sól objęta tymi fakturami została zamówiona i dostarczona przed dniem zawarcia aneksów. Nadpłacone wg GDDKiA kwoty z uwzględnieniem poprzednich stawek (267 zł ceny jednostkowej netto), wynoszą z tytułu ww. faktur łącznie 287 044,57 zł (potwierdzenie przelewu na kwotę 42 159,78 zł – k. 71; potwierdzenie przelewu na kwotę 511 683,57 zł – k. 113; potwierdzenie przelewu na kwotę 198 084 51 zł – k. 142; potwierdzenie przelewu na kwotę 359 478,13 zł – k. 183; potwierdzenie przelewu na kwotę 149 119,54 zł – k. 213; potwierdzenie przelewu na kwotę 343 573,59 zł – k. 246; potwierdzenie przelewu na kwotę 313 602,92 zł – k. 281).

Dla realizacji ww. dostaw z tytułu opisanych faktur każdorazowo sporządzane były dokumenty: zlecenie dostawy, wyniki badań i atestów, protokół odbioru dostaw. Sól drogowa (koncentrat mineralny halit) posiadała atest higieniczny wystawiony przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny. Zgodnie z opinią techniczną nr (...) z 31 maja 2021 roku sól sprowadzana z B. może być stosowana do posypywania nawierzchni drogowych oraz do wytwarzania solanki w zimowym utrzymaniu dróg (protokół odbioru częściowego dostaw nr (...) z 28.02.2022, zadanie nr 1 – k. 62; sprawozdanie z badań z 15.12.2021 – k. 63; wyniki badań z 30.09.2021 – k. 64; opinia techniczna z 31.05.2021 – kk. 64v.; atest higieniczny – k. 65; zlecenie dostaw (...) z 1.02.2022 na zadanie nr 1 – k. 67; zlecenie dostaw (...) na zadanie nr 1 – k. 69; zlecenie z 24.01.2022 na zadanie nr 2– k. 91; protokół odbioru częściowego dostaw z 28.02.2022 na zadanie nr 2 – kk. 93-93v.; sprawozdanie z badań z 15.12.2021 – k. 99, k. 100v.; wyniki badań z 14.01.2022 – k. 100, k. 101v.; atest higieniczny – k. 102; opinia techniczna – k. 102v.; protokół odbioru soli drogowej z 28.02.2022 na zamówienie nr 3 – kk. 131-131v.; sprawozdanie z badań z 15.12.2021 – k. 133; wyniki badań z 14.01.2022 – k. 134; atest higieniczny – k. 134v.; opinia techniczna – k. 135; zgłoszenie potrzeby dostawy na zadanie nr 3 – k. 137; sprawozdanie z badań z 15.12.2022 – kk. 159v.-160; wyniki badań z 29.09.2021 – k. 160v., atest higieniczny – k. 161; opinia techniczna – k. 161v.; sprawozdanie z badań z 15.12.2021 – kk. 199v.-200; opinia techniczna – k. 200v.; atest higieniczny – k. 201; protokół odbioru częściowego dostaw z 28.02.2022 na zadanie nr 6 – kk. 231-231v.; zestawienie ilości i wartości dostaw – k. 233; sprawozdanie z badań z 15.12.2021 – kk. 264v.-265; wyniki badań z 14.01.2022 – k. 265v.; atest higieniczny – k. 266; opinia techniczna – k. 266v.; zamówienie na zadanie nr 7 – kk. 268-269).

Dostarczana przez T. w ramach realizacji opisanych 7 umów sól drogowa była sprowadzana z S., produkcji (...) w B. i każdorazowo odpowiadała ona wymaganiom higienicznym przy spełnieniu stosownych warunków. W ramach opinii technicznej z 31 maja 2021 roku stwierdzono, że sól sprowadzana z B. może być stosowana do posypywania nawierzchni drogowych oraz do wytwarzania solanki w zimowym utrzymaniu dróg. (...) był podmiotem powiązanym z podmiotem (...) (opinia techniczna z 31.05.2021 – kk. 64v.; atest higieniczny – k. 65; zeznania D. M.w charakterze pozwanego – protokół kk. 973-974; zeznania świadka J. B. – protokół kk. 972-972v.; domniemanie faktyczne – art. 231 k.p.c.).

Pismem z dnia 7 marca 2022 roku GDDKiA Oddział w O. Rejon w O. poinformował T., że w fakturze nr (...) z 28.02.2022 zastosowana jest nieprawidłowa cena soli drogowej i zwrócił się z prośbą o wystawienie faktury korygującej (pismo z 7.03.2022 – k. 334).

Kolejno pismem z dnia 10 marca 2022 roku GDDKiA Oddział w O. Rejon w O. zwrócił się z prośbą o dokonanie korekt faktur:

1.  nr (...) z 28.02.2022

2.  nr (...) z 28.02.2022 (pismo z 10.03.2022 – k. 336).

Pismem z dnia 10 marca 2022 roku T. odmówił dokonania korekty faktury nr (...), argumentując, że komplet dokumentów dotyczących zapłaty za sól drogową został dostarczony już po podpisaniu aneksu zmieniającego wynagrodzenie. Zgodnie z pkt 15 SST – Podstawa płatności, „płatność za jedną tonę dostarczonego materiału zgodnego z obmiarem i oceną na podstawie wyników badań laboratoryjnych Dostawcy i kontrolnych Odbiorcy oraz kompletu wymaganych dokumentów”. W związku z czym T. zażądał zapłaty za fakturę na warunkach określonych w aneksie nr (...) do umowy na zadanie nr 6 (pismo T. z 10.03.2022 – k. 338).

Podobnie pismem z dnia 10 marca 2022 roku T. oświadczył, że nie widzi podstaw do korekty faktur nr (...) oraz nr (...) (pismo T. z 10.03.2022 – k. 340).

W dniu 3 czerwca 2022 roku Rada (UE) wydała rozporządzenie wykonawcze nr 2022/876 w sprawie wykonania art. 8a ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 roku dotyczącego środków ograniczających w związku z sytuacją na B. i udziałem B. w agresji R. wobec U. (Dz. U. UE. L. z 2022 r. Nr 153, str. 1; dostęp: LEX). Na mocy tego rozporządzenia (...) (wymieniony w Załączniku nr 1 do rozporządzenia nr 765/2006, Tabela B, poz. 28) został objęty sankcjami wynikającymi z rozporządzenia nr 765/2006.

Agresja R. na U. oraz nałożenie sankcji na określone podmioty gospodarcze m.in. z B. wpłynęły na drastyczny wzrost cen rynkowych soli drogowej oraz na ograniczenie jej dostępności. T. został zmuszony do poszukiwania innych źródeł pozyskiwania soli drogowej, m.in. od Kopalni (...) S.A. (po cenie 459 zł netto za tonę), która wprowadziła jednak limit miesięczny dla firm w wysokości 500 ton, co nie było wystarczającą ilością wobec zapotrzebowania w świetle zobowiązań wynikających z zawartych przez T. umów (liczone w dziesiątkach tysięcy ton – w samym 2022 roku łączna ilość dostarczanej soli na rzecz GDDKiA do momentu rozwiązania umów wyniosła ponad 16 000 ton). Trudne było też znalezienie soli o takiej jakości, jak sprowadzana z B. („Zerówka to sól wymieszana z piaskiem o gradacji 0.9 mm. Ta sól się nie nadawała według GDDKiA” – zeznania D. M. w charakterze pozwanego, protokół k. 973v.). Sprowadzanie soli drogowej z E. byłoby możliwe dopiero w listopadzie 2022 roku (z uwagi na brak możliwości wcześniejszego przetransportowania i rozładowania w którymkolwiek porcie w Polsce, albowiem w tamtym okresie nadrzędnie traktowano przeładunki węgla celem zminimalizowania kryzysu energetycznego – kalendarz okien wyładunkowych dla statków masowych był w pełni zajęty przez składowany węgiel) a poza tym byłoby drastycznie droższe (520,40 zł za tonę bez kosztów składowania pośredniego) w porównaniu do cen soli określonych w ramach przedmiotowych umów (267 zł, a po aneksowaniu umów 314 zł netto za tonę). W oczywistym stopniu byłoby to droższe, a wręcz nieopłacalne (większe koszty i czas transportu), skoro jedyny możliwy transport był drogą morską, zaś sól z B. sprowadzana była drogą kolejową, dlatego też pomysł ten szybko upadł. W efekcie w praktyce T. utracił możliwości realizowania zamówień w ramach przedmiotowych umów. Z uwagi na zaistniałą sytuację, T. musiał wypowiedzieć umowy jak najszybciej, jako że nie był w stanie ich realizować, ale również by GDDKiA znalazł inne źródła dostaw. W dalszym okresie T. sprowadzał jednak sól pochodzenia (...) i (...) (dostawy z H. odbywały się za pośrednictwem kopalni soli w K.) (pismo Kopalni (...) S.A. z 28.06.2022 – kk. 394-395; wiadomość mailowa (...) sp. z o.o. skierowana do T. – kk. 402-405; wydruki ze stron internetowych – kk. 406-409v.; zeznania świadka B. W.– protokół k. 970v.; zeznania świadka J. B. – protokół kk. 972-972v.; zeznania D. M. w charakterze pozwanego – protokół kk. 973-974; pismo procesowe pozwanego z 7.11.2025 – k. 1044; pismo Kopalni (...) S.A. z 25.08.2022 – k. 1167).

Pismami z dnia 21 lipca 2022 roku, doręczonymi w dniu 27 lipca 2022 roku, T. oświadczył, że na podstawie art. 746§2 k.c. w zw. z art. 750 k.c. wypowiada umowy z dnia 26 maja 2020 roku z ważnych powodów. W uzasadnieniu wypowiedzenia każdorazowo wskazał, że pogarszająca się sytuacja ekonomiczno-gospodarcza, a w szczególności nieoczekiwany i radykalny wzrost cen i kosztów, a także sankcje europejskie związane z agresją R. na U., bezpośrednio wpływają na przedmiot umowy, uniemożliwiając tym samym wykonywanie umów. Wskazano, że do umów łączących strony zastosowanie znajdują przepisy dotyczące umowy zlecenia, gdyż jest to typowa umowa o świadczenie usług, która nie została uregulowana innymi przepisami (wypowiedzenia: zadanie nr 1 – kk. 53-53v.; zadanie nr 2 – kk. 80-81; zadanie nr 3 – kk. 122-122v.; zadanie nr 4 – kk. 151-152; zadanie nr 5 – kk. 192-192v.; zadanie nr 6 – kk. 222-222v.; zadanie nr 7 – kk. 255-255v.

Każdorazowo pismem z dnia 9 sierpnia 2022 roku GDDKiA (jako zamawiający) oświadczył, że w jego ocenie nie zachodzą ważne powody uzasadniające wypowiedzenie umowy na podstawie art. 746§2 k.c., podnosząc, że na etapie postępowania przetargowego wykonawca nie składał żadnego oświadczenia, skąd będzie pozyskiwał środki chemiczne niezbędne do realizacji umowy. W umowie strony również nie określiły źródła pochodzenia środków chemicznych. Wbrew twierdzeniom wykonawcy, przywołany podmiot ((...)) nie został wskazany jako dostawca soli drogowej na potrzeby realizacji umowy. Wykonawca ponadto nie wykazał, że korzystał tylko i wyłącznie z jednego źródła dostaw środków chemicznych dla wykonania umowy łączącej go z zamawiającym. Dlatego też GDDKiA uznał, że wykonawca nie wykazał ważnych powodów uprawniających go do złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy na podstawie art. 746§2 k.c. Ponadto uznał, że w takim wypadku doszło do rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy, w związku z czym GDDKiA uprawniony jest do naliczenia kary umownej w wysokości 5% wynagrodzenia za wykonanie całego zakresu przedmiotu umowy (odpowiedzi z 9.08.2022 na oświadczenia o wypowiedzeniu umowy z 9.08.2022 – kk. 55-55v., 83-83v., 124-124v., 154-154v., 194-194v., 224-224v., 257-257v.)

GDDKiA na podstawie §7 ust. 1 pkt 1 umów naliczyła kary umowne, wystawiając w dniu 16 sierpnia 2022 roku następujące noty księgowe:

⚫

nr (...) na kwotę 445 567,50 zł, tj. jako 5% wysokości wynagrodzenia umownego, tj. kwoty 8 911 350 zł (k. 57),

⚫

nr (...) na kwotę 374 667,84 zł, tj. jako 5% wysokości wynagrodzenia umownego, tj. kwoty 7 493 356,80 zł (k. 85),

⚫

nr (...) na kwotę 178 448,40 zł, tj. jako 5% wysokości wynagrodzenia umownego, tj. kwoty 3 568 698 zł (k. 126),

⚫

nr (...) na kwotę 343 225,35 zł, tj. jako 5% wysokości wynagrodzenia umownego, tj. kwoty 6 864 507 zł (k. 156),

⚫

nr (...) na kwotę 370 789,65 zł, tj. jako 5% wysokości wynagrodzenia umownego, tj. kwoty 7 415 793 zł (k. 196),

⚫

nr (...) na kwotę 281 897,55 zł, tj. jako 5% wysokości wynagrodzenia umownego, tj. kwoty 5 637 951 zł (k. 226),

⚫

nr (...) na kwotę 250 735,50 zł, tj. jako 5% wysokości wynagrodzenia umownego, tj. kwoty 5 014 710 zł (k. 259),

Termin płatności określono na 7 dni. Noty księgowe zostały doręczone w dniu 17 sierpnia 2022 roku (potwierdzenie odbioru – k. 58, 86, 127, 157, 197, 227, 260).

Wezwaniem do zapłaty z dnia 18 sierpnia 2022 roku GDDKiA wezwał T. do wystawienia faktur korygujących do faktur:

1)  nr (...)– korekcie podlega cena jednostkowa netto: w miejsce kwoty 314 zł powinno być 267 zł. Kwota faktury brutto została określona jako 42 159,78 zł, podczas gdy prawidłowa kwota powinna wynosić 35 849,24 zł. Różnica stanowi kwotę 6 310,54 zł,

2)  nr (...) – korekcie podlega cena jednostkowa netto: w miejsce kwoty 314 zł powinno być 267 zł. Kwota faktury brutto została określona jako 511 683,57 zł, podczas gdy prawidłowa kwota powinna wynosić 435 093,99 zł. Różnica stanowi kwotę 76 589,58 zł,

3)  nr (...) – korekcie podlega cena jednostkowa netto: w miejsce kwoty 314 zł powinno być 267 zł. Kwota faktury brutto została określona jako 198 084,51 zł, podczas gdy prawidłowa kwota powinna wynosić 168 434,92 zł. Różnica stanowi kwotę 29 649,59 zł,

4)  nr (...)- korekcie podlega cena jednostkowa netto: w miejsce kwoty 314 zł powinno być 267 zł. Kwota faktury brutto została określona jako 359 478,13 zł, podczas gdy prawidłowa kwota powinna wynosić 305 670,89 zł. Różnica stanowi kwotę 53 807,24 zł,

5)  nr (...)– korekcie podlega cena jednostkowa netto: w miejsce kwoty 314 zł powinno być 267 zł. Kwota faktury brutto została określona jako 149 119,54 zł, podczas gdy prawidłowa kwota powinna wynosić 126 799,10 zł. Różnica stanowi kwotę 22 320,44 zł,

6)  nr (...) – korekcie podlega cena jednostkowa netto: w miejsce kwoty 314 zł powinno być 267 zł. Kwota faktury brutto została określona jako 343 573,59 zł, podczas gdy prawidłowa kwota powinna wynosić 292 146,97 zł. Różnica stanowi kwotę 51 426,62 zł,

7)  nr(...)– korekcie podlega cena jednostkowa netto: w miejsce kwoty 314 zł powinno być 267 zł. Kwota faktury brutto została określona jako 313 602,92 zł, podczas gdy prawidłowa kwota powinna wynosić 266 662,35 zł. Różnica stanowi kwotę 46 940,56 zł.

Podstawę korekty stanowi cena jednostkowa netto przyjęta do wyliczenia wartości faktur za miesiąc luty 2022 roku. Na fakturach zastosowano ceny, które miały obowiązywać na skutek zawarcia aneksów nr (...) do przedmiotowych umów, natomiast zamówienia soli objęte przedmiotowymi fakturami nastąpiły przed dniem obowiązywania zmian wprowadzonych aneksami nr (...) do poszczególnych umów. Aneksy nr (...) zaczęły obowiązywać dopiero od dnia 28 lutego 2022 roku, a zatem do rozliczenia zamówień złożonych do 28 lutego 2022 roku powinny mieć zastosowanie ceny jednostkowe obowiązujące na dzień złożenia zamówienia. W świetle powyższego GDDKiA wezwał do wystawienia korekt faktur oraz dokonania zwrotu nienależycie zapłaconej na rzecz T. kwoty 287 044,57 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania (wezwanie do zapłaty – kk. 342-343).

Pismem z dnia 22 sierpnia 2022 roku T. oświadczył, że nie widzi podstaw do korekty faktur oraz zapłaty żądanej kwoty (pismo z 22.08.2022 – k. 345).

Wezwaniem do zapłaty z dnia 30 sierpnia 2022 roku GDDKiA wezwał T. do zapłaty kwoty 2 245 331,79 zł z tytuł należności objętych notami księgowymi nr:



(...) na kwotę 445 567,50 zł,



(...) na kwotę 374 667,84 zł,



(...) na kwotę 178 448,40 zł,



(...) na kwotę 343 225,35 zł,



(...) na kwotę 370 789,65 zł,



(...) na kwotę 281 897,55 zł,



(...) na kwotę 250 735,50 zł,

w ciągu 7 dni od daty otrzymania wezwania. Jednocześnie poinformowano, że odsetki na dzień 30 sierpnia 2022 roku wynoszą 4 429,15 zł. Wezwanie do zapłaty zostało doręczone w dniu 31 sierpnia 2022 roku (wezwanie do zapłaty – k. 329; potwierdzenie odbioru – k. 330).

W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty z dnia 1 września 2022 roku pełnomocnik T. oświadczył, że wezwanie pozbawione jest podstaw faktycznych i prawnych i T. odmawia zapłaty (pismo z 1.09.2022 – k. 332).

GDDKiA Oddział w O. zmuszony był do uzupełniania zapasów soli drogowej dzięki pomocy innych oddziałów – z B.czy Ł. (zeznania świadka B. W.– protokół kk. 970v.; zeznania świadek M. S.– protokół k. 971v.). Z kolei T. na skutek wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego UE nr 2022/876 odstąpił także od umów zawartych z Gminą Miasta S., Zarządem Dróg Powiatowych W., Zarządem Dróg i Zieleni Transportu w O. oraz GDDKiA Oddział w B. (odstąpienia od umów – kk. 1183-1186).

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci powołanych dowodów z dokumentów (kopii). Dokumenty te nie budziły wątpliwości Sądu co do swej wiarygodności oraz autentyczności. Cennym uzupełnieniem były także zeznania opisanych świadków, a także D. M. – Prezesa Zarządu pozwanej spółki, w charakterze pozwanego. Należy podkreślić, że w przeważającej większości fakty mające dla sprawy istotne znaczenie wynikały z dokumentów przedłożonych do akt sprawy i nie były między stronami sporne.

Co do faktów, które jednak nie wynikały wprost z dokumentów i na ich udowodnienie Sąd dodatkowo dopuścił dowody z przesłuchania opisanych świadków należy nadmienić, że rację miała strona powodowa, iż zarówno z treści przedmiotowych umów, jak i SST nie wynikało, by sól drogowa była sprowadzana przez pozwanego od spółki (...), jak również nie zawarto zapisu, który narzucałby konieczność dostaw surowców od tej firmy (czy ogólnie z B.). Istotnie, nie był to wymóg, natomiast fakt, iż pozwany przez wiele lat sprowadzał sól drogową właśnie z B. i właśnie taką sól sprzedawał powodowi, był bezsporny. To wynika z przedłożonych dokumentów w postaci atestów higienicznych i opinii technicznych, przy czym w treści tych dokumentów nie wskazano nazwy spółki (...) – w treści opinii technicznych każdorazowo pojawia się jedynie nazwa: Zjednoczenie (...) w B., w oparciu jednak o przepisy art. 229 i 230 k.p.c. należało uznać, że dostawcą soli drogowej faktycznie była spółka (...), która została objęta sankcjami w związku z udziałem B. w agresji R. na U..

Sąd jednocześnie dał wiarę twierdzeniom i zeznaniom strony pozwanej, iż z uwagi na fakt, że sprowadzany surowiec w znacznym stopniu pochodził z B., to na skutek wprowadzonych sankcji nie była ona w stanie realizować przedmiotowych umów w ówczesnym okresie. Strona powodowa próbowała wywodzić, że nie istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie umów i dostaw (pismo procesowe z 4.11.2025 – k. 979), jednocześnie jednak sama przyznała, że pozwany złożył kolejną ofertę w postępowaniu przetargowym dopiero po ok. trzech miesiącach od wypowiedzenia umów, w dodatku po cenie wyższej niż dotychczasowa. Tym samym nie zaprzeczyła, że pozwany w okresie, w którym nastąpiło wypowiedzenie, nie był w stanie tych umów realizować, tym bardziej, że strony wiązały konkretne ustalenia dotyczące cen, które to na rynku – co nie było przedmiotem sporu – wówczas drastycznie wzrosły. Sól z Kopalni (...) S.A. była droższa i wobec dużego popytu w kraju spółka ta nie była w stanie zrealizować zapotrzebowania pozwanego w związku z umową, w związku z czym nieprawidłowe było twierdzenie strony powodowej, iż w lipcu 2022 roku na rynku istniała „pełna” możliwość nabycia soli drogowej od tego producenta (pismo procesowe powoda z 4.11.2025 – k. 980). Sąd dał również wiarę stronie pozwanej, iż mieszanka soli drogowej i piasku płukanego nie stanowiła surowca o tak wysokiej jakości, jak ten sprowadzany z B.. Również fakt, iż nie nastąpiło bankructwo pozwanej spółki, a w późniejszym okresie normalnie funkcjonowała ona w obrocie gospodarczym (w tym ostatecznie sprowadzała sól z H. i E.), nie może świadczyć o tym, by zakończenie stosunku umownego nastąpiło z winy pozwanego. Warto nadmienić, że przecież pozwany na skutek wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego UE nr 2022/876 zmuszony był odstąpić także od umów zawartych z innymi podmiotami, dlatego też Sąd pominął dowody podnoszone przez stronę powodową odnoszące się do tej okoliczności jako nieistotne w świetle końcowego rozstrzygnięcia. Sąd pominął także dowody z pozostałych, niewymienionych dokumentów także z uwagi na treść art. 227 k.p.c.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało uwzględnieniu w zakresie roszczenia o zapłatę tytułem zwrotu nadpłaconych kwot (tj. łącznej kwoty 287 044,57 zł), a oddaleniu w zakresie roszczenia o zapłatę tytułem kar umownych (tj. łącznej kwoty 2 245 331,79 zł).

Strony zawarły między sobą 7 umów sprzedaży, wbrew temu, co same strony utrzymywały, tj. że są to umowy o świadczenie usług nieuregulowane przepisami, a zatem powinny do nich znajdować zastosowanie przepisy o zleceniu, co podnosiła strona pozwana w oświadczeniach o wypowiedzeniu z dnia 21 lipca 2022 roku. Również GDDKiA nie zaprzeczyła, że do zawartych umów znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu, a jedynie zakwestionowała zajście ważnych powodów uzasadniających wypowiedzenie umów na podstawie art. 746§2 k.c. Podnosiła, że w umowach strony nie określiły źródła pochodzenia dostarczanych środków chemicznych i podmiot (...) nie został w nich wskazany jako dostawca soli drogowej. Pozwany w ocenie powoda nie wykazał, że korzystał tylko i wyłącznie z jednego źródła dostaw środków chemicznych dla wykonania umów, dlatego nie można przyjąć, że z powodu nałożenia sankcji na wskazany podmiot, pozwany nie jest w stanie realizować umów zgodnie z ich treścią. Jednocześnie jednak powód uznał wypowiedzenie umów za skuteczne, choć zinterpretował je w ten sposób, że do rozwiązania umów doszło z przyczyn leżących po stronie pozwanego (wykonawcy).

Przedmiotem umów była sprzedaż (dostawa) środków chemicznych do usuwania śliskości zimowej dróg, a zatem nie ulega wątpliwości, że są to specyficznie sformułowane umowy sprzedaży. Dlatego też wskazana przez pozwanego podstawa prawna wypowiedzenia nie może mieć zastosowania. Strona pozwana w toku postępowania podnosiła również inne podstawy prawne rozwiązania stosunku umownego, mianowicie art. 495§1 k.c. (dotyczący niemożliwości świadczenia, za którą nie odpowiada żadna strona) oraz art. 5k Rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z działaniami R. destabilizującymi sytuację na U. (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 229, str. 1 z późn. zm.).

Słusznie wskazała strona pozwana, że okoliczność wprowadzenia sankcji gospodarczych na podmiot, od którego pozwany sprowadzał środki chemiczne będące przedmiotem 7 umów łączących strony, wpłynął na brak możliwości realizacji przez pozwanego zobowiązań wynikających z zawartych umów. Z postępowania dowodowego wynika wyraźnie, że pozwany sprowadzał sól drogową z B. ze źródeł powiązanych ze spółką (...). Zgodnie z art. 2 ust. 1 Rozporządzenia nr 765/2006, „zamraża się wszystkie fundusze i zasoby gospodarcze będące własnością, pozostające w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób fizycznych lub prawnych, podmiotów i organów określonych w załączniku I”. Oznacza to, że z powodu udziału B. w agresji R. wobec U., podlegają zamrożeniu wszelkiego rodzaju wierzytelności, które podmioty objęte sankcjami (w tym (...)) miałyby na terytorium UE. Sąd przyznaje, że w takim wypadku nie można w sposób odpowiedzialny prowadzić z taką spółką jakichkolwiek interesów, gdyż groziłoby to bardzo poważnymi konsekwencjami – nawet zamrożenie wierzytelności, które taka spółka miałaby na terytorium UE, powoduje, że wszelki obrót gospodarczy z udziałem takiej spółki staje się fikcyjny, niemożliwy do wykonania.

W konsekwencji w ocenie Sądu oczywistym było, że brak możliwości dostarczania powodowi soli przez pozwanego (który tę sól sprowadzał z B.) był następstwem okoliczności, za które nie ponosił on odpowiedzialności. Co więcej, realizowanie umowy poprzez zastąpienie tych braków solą pozyskiwaną od ew. innych producentów także było niemożliwe z uwagi na uwarunkowania rynkowe (brak możliwości sprowadzenia dostatecznej ilości soli od krajowego producenta, jak również niemożliwość sprowadzenia soli od producentów zagranicznych z uwagi na brak możliwości transportu, rozładunku, gdyż priorytetem był składowanie węgla, ponadto drastyczny wzrost cen w porównaniu do cen ustalonych w ramach umów).

W konsekwencji należy uznać, że zaistniała niemożliwość gospodarcza, jako że spełnienie świadczenia przez wykonawcę było z gospodarczego punktu widzenia (zarówno racjonalności, jak i opłacalności, z uwagi na uwarunkowania rynkowe) niemożliwe. To rodzi jednak odmienne konsekwencje prawne, niż wywodziła strona pozwana. Opisane okoliczności mogłyby stanowić podstawę do zastosowania klauzuli rebus sic stantibus (art. 357 ¹§1 k.c.: „Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.”), bądź przepisu art. 358 ¹§3 k.c. („W razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie.”). Jak stwierdził jednak Sąd Najwyższy w tezie wyroku z 26 maja 2021 r., (V CSKP 21/21, LEX nr 3219748): „niemożliwość gospodarcza, czyli stan rażącej nieproporcjonalności między wartością przedmiotu świadczenia, w relacji do oczekiwanych przez stronę korzyści i kosztów, które należy ponieść, aby wykonać zobowiązanie, który oznacza, że zobowiązanie odrywa się od swego gospodarczego uzasadnienia i od celów, które były przyczyną sprawczą jego powstania, nie może być kwalifikowana jako niemożliwość świadczenia w rozumieniu art. 495 k.c.”, a w konsekwencji nie może to stanowić skutecznej podstawy do rozwiązania stosunku umownego.

Z kolei art. 5k Rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014 nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem ust. 1 stanowi, iż zakazuje się wykonywania i udzielania zamówień publicznych na rzecz lub z udziałem:

a) obywateli (...), osób fizycznych zamieszkałych w R. lub osób prawnych, podmiotów lub organów z siedzibą w R.;

b) osób prawnych, podmiotów lub organów, do których prawa własności bezpośrednio lub pośrednio w ponad 50 % należą do osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu, o których mowa w lit. a) niniejszego ustępu; lub;

c) osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów działających w imieniu lub pod kierunkiem osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu, o których mowa w lit. a) lub b) niniejszego ustępu,

w tym podwykonawców, dostawców lub podmiotów, na których zdolności polega się w rozumieniu dyrektyw w sprawie zamówień publicznych, w przypadku gdy przypada na nich ponad 10 % wartości zamówienia. (...) nie jest stroną przedmiotowych umów, jak również pozwany nie jest żadnym z wymienionych w ww. przepisie podmiotów.

Niezależnie od powyższej konkluzji, iż żadna z trzech przytoczonych podstaw prawnych nie znajduje zastosowania w kontekście wypowiedzenia przedmiotowych umów, to należało uznać, że zgodną wolą stron było zakończenie łączącego ich stosunku umownego, albowiem każdorazowo w odpowiedzi na wypowiedzenie z dnia 9 sierpnia 2022 roku powód uznał, że do rozwiązania umów doszło, przy czym zinterpretował to w ten sposób, że w takim wypadku doszło do rozwiązania umów z przyczyn leżących po stronie pozwanego. W konsekwencji uznał, że uprawniony jest do naliczenia kary umownej w wysokości 5% wynagrodzenia za wykonanie całego zakresu przedmiotu umowy. Należało zatem zbadać zasadność takiego twierdzenia.

W §7 ust. 1 pkt 1 umów rzeczywiście przewidziano, że wykonawca zapłaci zamawiającemu karę umowną z tytułu odstąpienia lub rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy w wysokości 5% wynagrodzenia za wykonanie całego zakresu przedmiotu umowy określonego w §4 ust. 1. Jak już wskazano wyżej, nie można jednak uznać, by do rozwiązania umowy doszło z przyczyn leżących po stronie pozwanego, a było to spowodowane niemożliwością gospodarczą, a zatem żądanie na tej podstawie kary umownej jest niezasadne. Z tego względu powództwo o zapłatę kwoty 2 245 331,79 zł podlegało oddaleniu w oparciu o ww. zapis umowny, a także art. 483§1 k.c. a contrario.

Zasadne jest jednak roszczenie o zapłatę kwoty 287 044,57 zł. Żądanie uzasadniane przez powoda było tym, że w dniu 28 lutego 2022 roku strony zawarły aneksy nr (...) do ww. umów, w których dokonały zmiany wysokości wynagrodzenia z uwagi m.in., na niespodziewany, niemożliwy do przewidzenia wzrost cen w sekcji górnictwo i wydobycie, ceny paliw i energii. Zmieniono ceny jednostkowe w ten sposób, że cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej zwykłej miała wynosić 314 zł (poprzednio 267 zł), cena jednostkowa netto za dostawę 1 Mg soli drogowej specjalnej wynosi 314 zł (poprzednio 267 zł), zaś cena jednostkowa netto za dostawę w Mg chlorku wapnia wynosi 1 680 zł (poprzednio 1 200 zł). W treści aneksu nr (...) (§3 ust. 1) wskazano, że aneks obowiązuje od dnia jego zawarcia. Strona powodowa argumentowała, że dostarczenie soli drogowej wykazane następującymi fakturami:

1)  nr(...)na kwotę 42 159,78 zł brutto – zadanie nr 1 (k. 60);

2)  nr (...)na kwotę 511 683,57 zł brutto – zadanie nr 2 (k. 88);

3)  nr (...) na kwotę 198 084,51 zł brutto – zadanie nr 3 (k. 129)

4)  nr (...) na kwotę 359 478,13 zł brutto – zadanie nr 4 (k. 159)

5)  nr (...) na kwotę 149 119,54 zł brutto – zadanie nr 5 (k. 199)

6)  nr (...) na kwotę 343 573,59 zł brutto – zadanie nr 6 (k. 229)

7)  nr 86/02/2022 na kwotę 313 602,92 zł brutto – zadanie nr 7 (k. 264),

nastąpiło jeszcze przed wejściem w życie aneksów nr (...), a zatem powinny obowiązywać ceny jednostkowe ww. środków chemicznych sprzed aneksowania. Tymczasem pozwany wystawił ww. faktury w dniu 28 lutego 2022 roku (a zatem w dniu sporządzenia aneksów) z uwzględnieniem nowych cen jednostkowych. Powód uregulował należności wynikające z tych faktur, jednak z zastrzeżeniem zwrotu i w ramach przedmiotowej sprawy domaga się zwrotu nadpłaconych kwot z tytułu faktur:

1)  nr (...) – kwoty 6 310,54 zł

2)  nr (...) – kwoty 76 589,58 zł

3)  nr (...) – kwoty 29 649,59 zł

4)  nr (...) - kwoty 53 807,24 zł

5)  nr (...) – kwoty 22 320,44 zł

6)  nr (...) – kwoty 51 426,62 zł

7)  nr (...)– kwoty 46 940,56 zł,

łącznie 287 044,57 zł. Należy się przychylić do stanowiska powoda w tym zakresie. §2 ust. 2 każdej z umów stanowił, że dostawy środków chemicznych powinny być realizowane sukcesywnie, według zaleceń jednostkowych dostaw, wystawionych przez rejon w terminie 24 godzin od przesłania przez rejon zamówienia w formie pisemnej faxu lub e-mail (licząc od dnia następnego po dniu wysłania zamówienia). §4 ust 7 stanowił, że wykonawca maksymalnie raz w miesiącu wystawi fakturę dla rejonu GDDKiA Oddział w O., którego dotyczy umowa. Zgodnie zaś z §4 ust. 8 należności z tytułu prawidłowo wystawionych faktur będą płatne przez zamawiającego przelewem na rachunek bankowy wskazany przez wykonawcę w terminie do 30 dni, licząc od daty jej doręczenia zgodnie z wymogami SST. Zapisy SST (pkt 9) rzeczywiście stanowią, iż kontrola jakości dostarczanych surowców jest po stronie dostawcy obowiązkowa, przy czym odbiorca może wykonywać własne badania kontrolne. Jednakże w treści zarówno umów, jak i SST brak jest zapisów stanowiących o tym, że wykonanie badań stanowi warunek dokonania dostawy – jedynie pkt 12 SST określa zasady obniżenia zapłaty za dostarczoną partię soli wykazującą odstępstwo od określonych wymagań. Z powyższego wynika, że badania techniczne i odstępstwa od wymagań co najwyżej mogłyby skutkować obniżeniem ceny (odpowiednio od 1% do 50%), jednak samo wykonanie badań nie jest warunkiem zatwierdzenia dostawy, albowiem ta następuje już wcześniej, a jest jedynie wymogiem zaakceptowania ceny i wypłaty wynagrodzenia. Dodatkowo nawet gdyby przyjąć rozumowanie strony pozwanej za zasadne, to pozwany nie wskazał precyzyjnie, z jaką datą poszczególne dostawy należałoby uznać za wykonane – jeżeli wykonanie takiej dostawy miało być uzależnione od ukończenia (akceptacji) tych badań, to pozwany powinien wskazać precyzyjnie i wykazać, która konkretnie dostawa została kiedy zbadana i z jaką datą dostawa została ostatecznie wykonana. Tymczasem każdy protokół częściowego odbioru dostaw ma datę 28 lutego 2022 roku, przedłożone do akt sprawy sprawozdania z badań datowane są na grudzień 2021, zaś wyniki badań na wrzesień 2021 roku bądź na styczeń 2022 roku, a zatem i tak w datach wcześniejszych niż 28 lutego 2022 roku. Nie może też umknąć uwadze fakt, że skoro wszystkie kwestionowane faktury zostały wydane w dniu 28 lutego 2022 roku, to oczywistym jest, że zarówno dostawa, jak i wykonanie badań tak dostarczonej soli drogowej musiały się odbyć wcześniej. Tym bardziej więc argumentacja pozwanego nie znajduje logicznego uzasadnienia – nawet jeżeli faktury zostały wystawione tego samego dnia, w którym zawarto aneksy nr (...), to nawet gdyby – po myśli pozwanego – kierować się datami zatwierdzenia badań (a żaden przepis umowny na to nie wskazuje), to i tak, co oczywiste, badania te wykonano wcześniej, a więc w żaden sposób nie można uznać, by do zamówień objętych tymi fakturami zastosowanie znajdowały nowe stawki po aneksowaniu umów.

W konsekwencji powództwo o zapłatę kwoty 287 044,57 zł podlegało uwzględnieniu w oparciu o art. 405 w zw. z art. 410 oraz 411 pkt 1 k.c., jako że świadczenie zostało spełnione z zastrzeżeniem zwrotu.

W przedmiocie odsetek od zasądzonej kwoty 287 044,57 zł Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. i art. 455 k.c., zgodnie z żądaniem pozwu tj. w oparciu o wezwanie do zapłaty z dnia 18 sierpnia 2022 roku, w którym zakreślono termin spełnienia świadczenia na 7 dni od daty otrzymania wezwania. Skoro pismem z dnia 22 sierpnia 2022 roku pozwany oświadczył, że nie widzi podstaw do korekty faktur oraz zapłaty żądanej kwoty, to zasadne jest żądanie odsetek od dnia 30 sierpnia 2022 roku.

Mając powyższe rozważania na uwadze, należało orzec jak w punktach I-II sentencji wyroku.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku na podstawie art. 98§1, 99 i 100 k.p.c. oraz §2 pkt 8 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, a także odpowiednio §2 pkt 8 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Powód wygrał sprawę w wymiarze 11,33%, zaś pozwany w wymiarze 88,67%. Koszty procesu po stronie powodowej stanowiły koszty zastępstwa procesowego (wynagrodzenia radcy prawnego Prokuratorii Generalnej RP reprezentującej powoda) w kwocie 15 000 zł, zaś po stronie pozwanej – wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Tym samym koszty należne po stronie powodowej wynosiłyby 1 699,50 zł (11,33% x 15 000), zaś po stronie pozwanej 13 315,57 zł (88,67% x 15 017). Po skompensowaniu tych kwot po myśli art. 100 k.p.c. należało zasądzić kwotę 11 616,07 zł (13 315,57 – 1 699,50) na rzecz pozwanego.

W przedmiocie nakazania pobrania nieuiszczonych kosztów sądowych w postaci przypadającej na stronę pozwaną (zgodnie z wynikiem sprawy) części opłaty sądowej od pozwu (5% x 287 044,57 = 14 352,23), Sąd orzekł w punkcie IV sentencji wyroku na podstawie art. 98§1 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c., jako że powód był ustawowo zwolniony z obowiązku jej uiszczenia (art. 94 u.k.s.c.).

W przedmiocie przejęcia nieuiszczonych kosztów sądowych Sąd orzekł jak w punkcie V sentencji wyroku przy odpowiednim zastosowaniu art. 100 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1, 2 i 5 u.k.s.c., z uwagi na fakt, iż brak jest podmiotu, od którego można by nakazać ich pobranie.