Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt II C 393/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2026 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie, II Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia SO Michał Chojnacki

po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 roku w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) Banku (...) spółki akcyjnej
w W.

przeciwko M. P. (1) i M. P. (2)

o zapłatę, ewentualnie o zapłatę, ewentualnie o zapłatę

oraz

sprawy z powództwa wzajemnego M. P. (1) i M. P. (2)

przeciwko Bankowi (...) spółce akcyjnej w W.

o zapłatę i ustalenie, ewentualnie o zapłatę, ewentualnie o ustalenie, ewentualnie o zapłatę i ustalenie

orzeka:

I. z powództwa głównego:

1. zasądza od M. P. (1) i M. P. (2) solidarnie na rzecz Banku (...) spółki akcyjnej w W. kwotę 1861391,33 zł (jeden milion osiemset sześćdziesiąt jeden tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt jeden złotych trzydzieści trzy grosze) wraz odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia 12 maja 2017 roku do dnia zapłaty;

2. ustala, że pozwani główni M. P. (1) i M. P. (2) ponoszą całość kosztów procesu pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie Referendarzowi sądowemu;

II. z powództwa wzajemnego:

1. oddala powództwo w całości;

2. ustala, że powodowie wzajemni M. P. (1)
i M. P. (2) ponoszą całość kosztów procesu pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie Referendarzowi sądowemu

sędzia Michał Chojnacki

Sygn. akt II C 393/21

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 12 maja 2017 r. (koperta – k. 465) skierowanym przeciwko M. P. (2) i M. P. (1), powód (pozwany wzajemny) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) na jego rzecz solidarnie kwoty 1.861.391,33 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód (pozwany wzajemny) wskazał, że zawarł z pozwanymi (powodami wzajemnymi) umowę kredytu indeksowanego do CHF nr (...), na mocy której udzielił im kredytu w kwocie 1.390.700,00 zł. Od listopada 2015 r. pozwani (powodowie wzajemni) całkowicie zaprzestali kwoty kredytu. Podał, że wielokrotnie wzywał pozwanych (powodów wzajemnych) do zapłaty pod rygorem wypowiedzenia umowy, wskazując również na możliwość wystąpienia przez pozwanych (powodów wzajemnych) z wnioskiem o restrukturyzację zadłużenia. Mimo wezwań banku, pozwani (powodowie wzajemni) nie spłacali i nadal nie spłacają kredytu. Powód (pozwany wzajemny) wskazał, że kredytobiorcy w piśmie skierowanym do banku w dniu 14 września 2016 r. ostatecznie powoływali się na nieważność umowy kredytu. Powód (pozwany wzajemny) zaznaczył, że w związku z całkowitym zaprzestaniem spłaty kredytu oraz brakiem woli kontynuowania realizacji umowy przez pozwanych (powodów wzajemnych) i nieprzedstawieniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia, dokonał wypowiedzenia umowy pismem z dnia 07 października 2016 r.

Powód (pozwany wzajemny) wyjaśnił, że na wysokość zadłużenia pozwanych (powodów wzajemnych) w kwocie 1.861.391,33 zł, składają się następujące kwoty: 1) kwota należności głównej – 1.766.271,97 zł; 2) odsetki umowne za opóźnienie – 7.092,05 zł za okres od dnia 01 grudnia 2015 r. do dnia 24 listopada 2016 r.; 3) odsetki umowne za opóźnienie – 81.935,21 zł za okres od dnia 25 listopada 2016 r. do dnia 11 maja 2017 r.

Jako podstawę dochodzonego roszczenia powód (pozwany wzajemny) wskazał zapisy § 1 ust. 2 w zw. z art. 11 ust. 4 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 umowy oraz § 9 ust. 4 Regulaminu.

Odnosząc się do odpowiedzialności solidarnej pozwanych (powodów wzajemnych) powód (pozwany wzajemny) wskazał, że wynika ona z art. 370 k.c. w zw. z § 1 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy).

Dalej powód (pozwany wzajemny) odwołał się do treści skierowanej przez pozwanych (powodów wzajemnych) reklamacji z dnia 20 czerwca 2016 r., w której powoływali się na niedozwolone postanowienia umowne oraz z dnia 14 września 2016 r., w której wskazywali na nieważność umowy kredytu.

Kolejno powód (pozwany wzajemny) zaznaczył, że Tabela Kursów Walut Obcych obowiązująca w banku ustalana jest w oparciu o obiektywne kryteria dedykowane przez rynek. Wysokość zadłużenia pozwanych (powodów wzajemnych) nie jest faktycznie zależna od tabeli kursowej banku, lecz od aktualnego rynkowego kursu tej walut. Pracownik ustalający kury nie ma możliwości zmiany spreadu dla danej waluty samodzielnie lub arbitralnie. Wobec powyższego bank nie ustalał i nie ustala kursów walut w sposób dowolny, lecz w sposób ściśle odpowiadający sytuacji na rynku walutowym.

Powód (pozwany wzajemny) odniósł się do zawarcia z pozwanymi (powodami wzajemnymi) aneksu do umowy kredytu, na podstawie którego szczegółowo doprecyzowano postanowienia umowne dotyczące sposobu ustalania kursów wymiany walut obcych, oraz na podstawie którego bank utworzył specjalny rachunek do spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. Pozwani (powodowie wzajemni) zaprzestali spłaty kredytu już po wejściu w życie ustawy antyspreadowej i po zawarciu aneksu nr (...). Przestali spłacać kredyt pomimo tego, że sposób ustalania tabeli kursowej został pomiędzy stronami doprecyzowany i pomimo tego, że pozyskali możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF. Powód (pozwany wzajemny) podkreślił, że aneks nie wprowadził żadnych zmian w procedurze ustalania kursów kupna i sprzedaży CHF stosowanych na potrzeby wykonania umowy.

Dalej powód (pozwany wzajemny) wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że umowa nie jest indeksowana do CHF. Bank nie stosował kursów CHF na potrzeby wykonania umowy w sposób naruszający interesy pozwanych (powodów wzajemnych) bądź w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz, że nie ma podstaw do uznania postanowień umownych dotyczących indeksowania kredytu do CHF za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385^{(

1)} § 1 k.c. Umowa może być w dalszym ciągu realizowana jako umowa kredytu indeksowanego do CHF nawet w przypadku wyeliminowania odniesienia do Tabeli Kursów Walut Obcych banku. Wskazana tabela nie jest bowiem jedynym możliwym kryterium, jakie może zostać zastosowane dla ustalenia kursów kupna i sprzedaży waluty obcej na potrzeby wykonania umowy. Kursy kupna i sprzedaży na potrzeby wykonania umowy mogą zostać ustalone chociażby poprzez odniesienie do kursu rynkowego na podstawie art. 56, 65 § 1 i 2 oraz art. 354 § 2 k.c. lub poprzez odniesienie do kursów ustalanych przez NBP.

Zdaniem powoda (pozwanego wzajemnego) postanowienia umowy dotyczące indeksacji kredytu do waluty obcej są zgodne z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, albowiem ww. art. nie wyłącza indeksowania kredytu do waluty obcej. Nadto z ustawy antyspreadowej jednoznacznie wynika, że ustawodawca dostrzegł zjawisko polegające na zawieraniu umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i postanowił umowy te uregulować właśnie jako umowy stanowiące rodzaj umowy kredytu z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego. To, że umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej stanowi umowę kredytu w rozumieniu art. 69 ust. 1 Prawa bankowego wynika jednoznacznie z art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, dodanego na podstawie ustawy antypsreadowej. W ocenie powoda (pozwanego wzajemnego) ustawa antyspreadowa nie pozostawia również wątpliwości, że ma zastosowanie do umów kredytu indeksowanego zawartych przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji. Potwierdza to, że również umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej zawarte przed tą nowelizacją stanowią, zgodnie z wolą ustawodawcy, rodzaj umowy kredytu z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego.

Powód (pozwany wzajemny) podał, że postanowienia umowy nie są sprzeczne z ideą waloryzacji umownej. Zaznaczył, że z art. 358¹ § 2 k.c. nie wynika, jakoby strony mogły w umowie określić tylko jeden, a nie kilka mierników wartości. W szczególności zakaz taki nie wynika z faktu, że w treści przepisu zastosowana została liczba pojedyncza, zamiast liczby mnogiej. Ograniczenie takie nie wynika ani z treści, ani z celu tego przepisu.

Dalej powód (pozwany wzajemny) wskazał, że w jego ocenie brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za nieważną. W szczególności nieważność umowy nie stanowi skutku ewentualnego uznania niektórych postanowień umownych za abuzywne.

Końcowo powód (pozwany wzajemny) wskazał, że w przypadku uznania umowy za nieważną lub niezawartą, to jego roszczenie podlegałoby uwzględnieniu w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Roszczenie powoda (pozwanego wzajemnego) przy taki założeniu nie opiewałoby jednak wyłącznie na kwotę udostępnionego kredytu. W niniejszej sprawie korzyścią majątkową po stronie pozwanych (powodów wzajemnych), w przypadku uznania umowy za nieważną byłaby nie tylko wypłacona kwota kredytu, ale również możliwość korzystania z kapitału udostępnionego przez bank. Zwrotowi na rzecz banku podlegałaby zatem kwota wypłaconych przez bank powiększona o odpowiedni, rynkowy koszt pozyskania kapitału (pozew – k. 2-29).

Pozwani (powodowie wzajemni) M. P. (2) i M. P. (1) w odpowiedzi na pozew wnieśli pozew wzajemny. Wnieśli o odrzucenie, ewentualnie zwrot pozwu w zakresie roszczenia banku opartego o przesłankę bezpodstawnego wzbogacenia wobec braku spełnienia wymogu art. 187 § 1 pkt 1) k.p.c. Nadto domagali się oddalenia powództwa banku w całości oraz zasądzenie od banku na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotnej stawki minimalnej.

W ramach powództwa wzajemnego pozwani (powodowie wzajemni) wnieśli o:

1. zasądzenie od powoda (pozwanego wzajemnego) na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 913.549,85 zł, na którą składają się:

a. kwota 834.682,39 zł tytułem całych rat kapitałowo – odsetkowych uiszczonych na rzecz banku przez pozwanych (powodów wzajemnych) w walucie PLN od dnia 01 września 2008 r. do dnia 12 października 2015 r.;

b. kwota 2.923,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie nieruchomości (budynków) uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 stycznia 2015 r.;

c. kwota 35.570,65 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenia na życie, uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 grudnia 2015 r.;

d. kwota 7.872,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie kredytów zabezpieczanych hipotecznie (tzw. ubezpieczenie pomostowe) uiszczonych w okresie od dnia 08 sierpnia 2008 r. do dnia 08 marca 2009 r.;

e. kwota 31.996,84 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego uiszczonych w okresie od dnia 05 sierpnia 2008 r. do dnia 29 lipca 2011 r. oraz od dnia 12 sierpnia 2014 r. do dnia 30 grudnia 2015 r.;

f. kwota 204,97 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie (...), uiszczonych w okresie od dnia 04 sierpnia 2008 r. do dnia 02 października 2015 r.;

g. kwota 300,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. opłaty za wycenę nieruchomości uiszczonej w dniu 31 lipca 2008 r.;

2. zasądzenie od powoda (pozwanego wzajemnego) na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 105.558,95 CHF tytułem całych rat kapitałowo – odsetkowych od umowy kredytu, uiszczonych w walucie CHF w okresie od dnia 17 lutego 2012 r. do dnia 30 listopada 2015 r.,

tj. wszystkich ww. kwot tytułem nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03 lutego 2015 r. do dnia zapłaty.

Nadto domagali się zasądzenia od banku na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotnej stawki minimalnej.

Pozwani (powodowie wzajemni) zakwestionowali roszczenie banku tak co do zasady, jak i co do wysokości. Wskazali, że bank nigdy nie udostępnił kredytu w kwocie 1.861.393,33 zł. Podali, że nie wykorzystali kredytu w ww. kwocie. Zaprzeczyli, że otrzymali i podpisali regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) w wersji (...), otrzymali i podpisali ww. Regulamin w wersji (...), objęli konsensem i wykorzystali kwotę kredytu w wysokości 721.764,99 CHF oraz kwotę 1.766.271,98 zł. Pozwani (powodowie wzajemni) zaznaczyli, że bank nie wskazał na jakiej podstawie prawnej ma zostać zasądzona na jego rzecz kwota 1.861.391,33 zł. W zakresie roszczenia związanego z rzekomym niewykonaniem umowy podali, że jest ono bezpodstawne, albowiem nie zostało udowodnione, jak również wynika z nieważnej umowy, a zatem nie ma charakteru odszkodowawczego z tytułu niewykonania umowy, gdyż umowa nie została między stronami ważnie zawarta. Dalej pozwani (powodowie wzajemni) zaznaczyli, że powód (pozwany wzajemny) nie wykazał żadnych przesłanek warunkujących roszczenie oraz nie wykazał, że faktycznie przelał całą kwotę kredytu kredytobiorcom, jak też kwotę dochodzoną pozwem. Nadto bank nie wskazał wysokości roszczeń w razie nieważności umowy dotyczących zwrotu kapitału kredytu oraz wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Podkreślili, że do dnia złożenia odpowiedzi na pozew wpłacili na rzecz banku kwotę większą niż udostępniony kapitał kredytu, tj. 1.294.723,21 zł, a zatem kwota dochodzona przez bank na podstawie rzekomego bezpodstawnego wzbogacenia banku nie może wynikać z udzielonego kapitału kredytu, lecz z „czegoś innego”, bliżej nieokreślonego przez bank. W konsekwencji dochodzenie przez bank od pozwanych (powodów wzajemnych) zwrotu kapitału kredytu na obecnym etapie (w zakresie jego spłaconej wartości) jest bezpodstawne, albowiem została już przez pozwanych (powodów wzajemnych) spłacona i powód (pozwany wzajemny) nie jest już wzbogacony, a ponadto jest co najmniej przedwczesne, gdyż kwota ta nie została ani powodowi (pozwanemu wzajemnemu) zwrócona, ani też prawomocnie zasądzona na jego rzecz.

Pozwani (powodowie wzajemni) z ostrożności procesowej podnieśli, że roszczenie banku o zwrot całego kapitału przedawniło się z upływem trzech lat od udostępnienia kredytu.

Kolejno pozwani (powodowie wzajemni) zakwestionowali i podważyli przedłożony przez powoda (pozwanego wzajemnego) wyciąg z ksiąg bankowych wskazując, że nie jest wystarczający do stwierdzenia niewątpliwego charakteru roszczeń banku z tytułu odszkodowawczego oraz w zakresie wysokości udzielonego kredytu w walucie PLN, podlegającego zwrotowi na podstawie bezpodstawnego wzbogacenia. Podali, że wyciąg z ksiąg banku ma wyłącznie moc dokumentu prywatnego.

Dalej wskazali, że bank domaga się nie zwroty kwoty kredytu, lecz waluty kredytu, którą to odpowiednią ilość waluty dowolnie ustalaną po kursie kupna po uruchomieniu kredytu w PLN zapisał w ewidencji, a po wypowiedzeniu przeliczył po własnym kursie sprzedaży domagając się jej równowartości w PLN. Kwota roszczenia ostała przez bank w sposób całkowicie dowolny ustalona. Powód (pozwany wzajemny) nie przedstawił w jaki sposób dokonał zamiany kwoty 425.396,15 CHF na kolejne kwoty wyrażone w walucie polskiej, tj. brak jest wyjaśnienia co do sposobu ustalenia kursu i aktualnej wartości kursu wymiany waluty. Podnieśli, że bank przyjął błędną datę dokonania rzekomego przewalutowania waluty kredytu wpisanej do ewidencji, która stała się podstawą do wystawienia wyciągu z ksiąg rachunkowych i jest wskazana w pozwie z uwagi na błędny kurs. Zdaniem pozwanych (powodów wzajemnych) nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia dla żądania przez bank kwoty należności głównej w wysokości jako roszczenia odszkodowawczego 1.766.271,97 zł, a bank nie dokonał uzasadnienia ww. kwoty. Bank wybrał zatem datę dowolną i ustalił zadłużenie po dowolnym kursie i w sposób sprzeczny z umową kredytu i Regulaminem. Pozwani (powodowie wzajemni) odwołali się do wezwania do zapłaty z dnia 28 listopada 2016 r. wskazujące na saldo kapitału w wysokości 1.766.271,97 zł podając, że nie zawierają informacji o wartości kursu, po którym saldo zostało przeliczone na PLN, a zatem wątpliwe jest źródło pochodzenia ww. kwoty i w konsekwencji wysokość roszczenia banku. Tym samym bank źle obliczył termin wymagalności kredytu i dokonał przewalutowania kredytu po złym kursie, tj. z dnia 25 listopada 2016 r., zamiast 24 listopada 2016 r. Kwota dochodzonego roszczenia przez bank jest zatem nieprawidłowa.

Odnosząc się kolejno do twierdzeń pozwu wzajemnego pozwani (powodowie wzajemni) wskazali, że dochodzą zwrotu niesłusznie pobranych przez pozwanego kwot jako świadczenia nienależnego. Pozwani (powodowie wzajemni) podnieśli, że osią sporu niniejszego postępowania jest to, czy klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie kredytowej przewidujące indeksację kwoty głównej kredytu (tj. § 2 ust. 2 umowy kredytu w zw. z § 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania) oraz powodujące wyliczenie rat od kwoty będącej równowartością w CHF kwoty kredytu w PLN oraz ich przeliczenie z waluty CHF na PLN w datach wymagalności rat po kursie sprzedaży (tj. § 7 ust. 1 umowy kredytu). Zakwestionowali w całości indeksację jako dopuszczalną przez prawo przed wejściem w życie ustawy antyspreadowej, jak też podnieśli nieuczciwy charakter całego mechanizmu indeksacji. Zaznaczyli, że kwestionowane postanowienia umowy są bezskuteczne, a ich abuzywny/nieuczciwy charakter stwierdzony został wyrokiem SOKiK z dnia 14 grudnia 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 426/09), który dokonał ich wpisania do rejestru klauzul niedozwolonych. W konsekwencji istota sporu sprowadza się do ustalenia czy cała umowa kredytu obarczona jest sankcją nieważności bezwzględnej lub należy ją uznać za niezawartą od początku poprzez brak ustalenia essentialia negotii (wskutek bezskuteczności klauzul indeksacyjnych), co winno zostać w ocenie pozwanych (powodów wzajemnych), uwzględnione z urzędu jako przesłanka rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu wzajemnego i co przemawia za zasadnością roszczenia pozwanych (powodów wzajemnych) o całości rat i innych świadczeń przez nich uiszczonych jako świadczeń nienależnych na podstawie art. 410 k.c.

Pozwani (powodowie wzajemni) wskazali, iż z okoliczności faktycznych i zgromadzonych dowodów oraz treści umowy kredytowej jednoznacznie wynika, iż powód (pozwany wzajemny) udzielił pozwanym (powodom wzajemnym) kredytu w walucie PLN, a nie kredytu indeksowanego, a bank nigdy nie udostępnił na konto pozwanych (powodów wzajemnych) waluty CHF. Indeksacja kwoty kredytu pozostaje sprzeczna z naturą i celem umowy kredytu i prowadzi do zwyrodnienia celu umowy kredytowej. Podnieśli, że umowa kredytowa jest sprzeczna z ustawą, bowiem została skonstruowana z naruszeniem art. 69 Prawa bankowego, zaś mechanizm waloryzacji powoduje, że kredytobiorcy spłacają odsetki nie za korzystanie z cudzych pieniędzy lecz od równowartości waluty CHF wskazanej w ewidencji banku. Zaznaczyli, że indeksacja stanowi instrument finansowy w postaci swapa walutowo – procentowego zdefiniowanego przez ustawę o obrocie instrumentami finansowymi oraz dyrektywę MIFID. Ponadto umowa kredytu jest sprzeczna z zasadą swobody umów, z naturą stosunku prawnego, z zasadami współżycia społecznego, w szczególności poprzez brak ekwiwalentności wymiernej świadczeń oraz asymetryczne ukształtowanie umowy kredytowej i przerzucenie całego ryzyka na kredytobiorców, naruszenie dobrych obyczajów oraz zasad lojalności i uczciwości kupieckiej oraz etyki bankowej. Indeksacja jest sprzeczna z imperatywnym charakterem art. 69 Prawa bankowego. W konsekwencji powyższego zawarty w umowie mechanizm indeksacji prowadzi do nieważności umowy kredytowej zgodnie z treścią art. 58 k.c. stanowiącego, iż czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. Nadto umowa kredytu indeksowanego do waluty CHF stanowi w rzeczywistości kredyt złotówkowy oprocentowany stawką jak dla kredytów złotówkowych, tj. stawką WIBOR, a przez to wobec treści art. 83 k.c. w zw. z art. 56 k.c. stanowi czynność pozorną i jest nieważna z mocy prawa.

Zdaniem pozwanych (powodów wzajemnych) kapitał do spłaty oraz raty odsetkowe naliczane były nie od kwoty rzeczywiście wykorzystanego kredytu w PLN, lecz od wartości wirtualnej kredytu, tj. kwoty nominalnej indeksowanej do CHF, co spowodowało, że w każdej racie kapitałowo – odsetkowej pozwani (powodowie wzajemni) spłacali tzw. nadwyżkę indeksacyjną. Kolejno pozwani (powodowie wzajemni) odnieśli się do finansowania (zabezpieczenia) pozycji walutowej przez bank w związku z udzielaniem kredytów indeksowanych.

Dalej pozwani (powodowie wzajemni) wskazali, że bank dopuścił się naruszenia dobrych obyczajów poprzez wykorzystanie uprzywilejowanej pozycji oraz brak rzetelnej informacji o granicach ryzyka walutowego. Bank w sposób rażący naruszył bezwzględny wymóg formułowania umowy w sposób przejrzysty, zrozumiały, rzetelny, wyczerpujący, nieprowadzający w błąd lub błędne przekonanie oraz uczciwy, naruszając tym samym w sposób oczywisty zasady współżycia społecznego. W ocenie pozwanych (powodów wzajemnych) umowa kredytu indeksowanego stanowi obejście przepisów prawa bankowego oraz jest czynnością pozorną i nieistniejącą.

Niezależnie pod powyższego, zdaniem pozwanych (powodów wzajemnych) klauzule indeksacyjne należy uznać za bezskuteczne. Odwołali się przy tym do zakazu redukcji utrzymującej skuteczność umowy kredytowej oraz zakazu uzupełniania stosunku prawnego normą dyspozytywną. Ich zdaniem nieważność względna umowy wynika również z uchylenia się od skutków prawnych złożonych oświadczeń woli (odpowiedź na pozew wraz z powództwem wzajemnym – k. 477-577).

Bank (...) S.A. w piśmie z dnia 09 października 2017 r. (koperta – k. 1415) stanowiącym replikę na odpowiedź na pozew oraz odpowiedź na pozew wzajemny podtrzymał powództwo w całości, w tym wszystkie twierdzenia i wnioski zawarte w pozwie. Na wypadek uznania przez Sąd, że pozwani (powodowie wzajemni) są zobowiązani do zapłaty Bankowi kwoty w walucie CHF, a nie w PLN, wniósł o zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) na jego rzecz kwoty 445.443,95 CHF wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Jednocześnie Bank wniósł o oddalenie powództwa wzajemnego w całości.

Powód (pozwany wzajemny) wskazał na bezzasadność zarzutu powodów (pozwanych wzajemnych) w zakresie ważności umowy. Brak jest podstaw do uznania umowy za sprzeczną z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, czy też za nieważną bądź nieobowiązującą na podstawie innych zarzutów. Umowa nie jest sprzeczna z naturą umowy kredytu. Wskazał, że umowa kredytu indeksowanego nie stanowi „instrumentu finansowego zbliżonego w swej konstrukcji do swapa walutowo – procentowego”. W ocenie Banku zarzuty związane z finansowaniem pozycji walutowej Banku należy uznać za bezpodstawne i bezprzedmiotowe, podobnie jak zarzut naruszenia dobrych obyczajów oraz braku informacji o granicach ryzyka walutowego, jak również zarzut „pozornego charakteru” umowy. Umowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nie doszło również do naruszenia zasady ekwiwalentności świadczeń. Podał, że wyroki SOKiK, na które powołują się pozwani (powodowie wzajemni) dotyczą abstrakcyjnej kontroli postanowień wzorców umów. Wyroki te nie przesądzają, że postanowienia konkretnej umowy o podobnej lub nawet takiej samej treści stanowią niedozwolone postanowienia umowne w trybie kontroli incydentalnej. Bank nie miał dowolności czy arbitralności w ustalaniu kursów CHF. Bank stosował kursy ściśle uzależnione od warunków podyktowanych przez rynek.

Odnosząc się do pobranych od kredytobiorców składek tytułem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego powód (pozwany wzajemny) wskazał, że zapisy umowy precyzyjnie określają kwotę, która zostanie pobrana w związku z koniecznością zabezpieczenia ryzyka Banku z tytułu niskiego wkładu własnego i określa w jakiej sytuacji kredytobiorcy zobowiązani będą do ponownego uiszczenia opłaty z tego tytułu.

W ocenie powoda (pozwanego wzajemnego) żądanie zapłaty sformułowane w pozwie jest zasadne, zaś zarzuty pozwanych (powodów wzajemnych) co do wysokości salda kredytu w CHF i kursów zastosowanych do przeliczenia transz kredytu z PLN na CHF są niezasadne. Kolejno Bank przedstawił sposób wyliczenia wysokości dochodzonego roszczenia w walucie PLN, przewalutowania kredytu i kursu sprzedaży CHF zastosowanego do przewalutowania kredytu oraz braku umocowania i braku doręczenia Regulaminu (replika na odpowiedź na pozew oraz odpowiedź na pozew wzajemny – k. 1307-1349).

W piśmie z dnia 18 czerwca 2018 r. (koperta – k. 1640) pozwani (powodowie wzajemni) wnieśli o oddalenie powództwa Banku jako bezpodstawnego. Wskazali, że nie dokonali wyboru kredytu indeksowanego spośród oferty kredytowej Banku i innych banków, lecz ten rodzaj kredytu został im zaproponowany przez pracownika Banku jako dostępna i korzystna oferta. Zdaniem pozwanych (powodów wzajemnych) nie można utożsamiać faktu zaproponowania przez Bank kredytu indeksowanego z negocjacjami warunków umownych określających ten rodzaj produktu. Podali, że okoliczność, iż pozwani (powodowie wzajemni) byli aktywni zawodowo i wykształceni w żaden sposób nie zwalniała Banku z wykonania jego obowiązków jako profesjonalisty (pismo z dnia 16 czerwca 2018 r. – k. 1448-1521).

W piśmie z dnia 24 stycznia 2020 r. (koperta – k. 1888) powód (pozwany wzajemny) podtrzymał dotychczasowe stanowisko procesowe wskazując, że umowa zawarta między stronami jest ważna i skuteczna oraz że została skutecznie wypowiedziana przez Bank na skutek trwałego zaprzestania spłaty rat przez kredytobiorców.

W ocenie powoda (pozwanego wzajemnego) żądanie zapłaty jest zasadne również przy uznaniu umowy kredytu za nieważną, albowiem przy takiej ocenie prawnej przedstawionego przez Bank stanu faktycznego, żądanie Banku zasługuje na uwzględnienie na podstawie przepisów art. 405 k.c. oraz art. 410 § 1 i 2 k.c. i obejmuje zwrot udostępnionego kredytobiorcom kapitału kredytu (1.390.700,00 zł), a także zwrot wartości świadczenia Banku, polegającego na udostępnieniu umożliwieniu korzystania przez pozwanych (powodów wzajemnych) z tego kapitału.

Powód (pozwany wzajemny) wskazał, że w niniejszym postępowaniu wnosi o:

1. zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie kwoty 1.861.391,33 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem należności z umowy kredytu,

ewentualnie na wypadek uznania przez Sąd, że pozwani (powodowie wzajemni) są zobowiązani do zapłaty Bankowi kwoty w CHF, a nie w PLN,

2. zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 445.443,95 CHF wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem należności z umowy kredytu,

ewentualnie, w razie uznania umowy kredytu za nieważną:

3. zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 1.861.391,33 zł wraz z odsetkami umownymi od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty, tytułem należności z umowy kredytu,

ewentualnie w częściach równych – tytułem zwrotu udostępnionego kapitału kredytu w wysokości 1.390.700,00 zł oraz zwrotu (częściowego zwrotu) wartości świadczenia Banku, polegającego na udostępnieniu i umożliwieniu korzystania przez pozwanych z tego kapitału (powodów wzajemnych) z tego kapitału (pismo z dnia 24 stycznia 2020 r. – k. 1875-1887).

Pozwani (powodowie wzajemni) w piśmie z dnia 28 stycznia 2020 r. (koperta – k. 1979) podtrzymali dotychczasowe stanowisko procesowe oraz dotychczasową argumentację w zakresie nieważności umowy kredytu. Podali, że umowa bez zachowania mechanizmu indeksacji nie może się ostać, zaś stwierdzenie nieważności umowy leży w ich interesie. Podkreślili, że ogólne przepisy prawa stanowiące sankcję nieważności lepiej ochronią ich przed atakami powoda (pozwanego wzajemnego) i definitywnie wyjaśnią sytuację prawną pomiędzy stronami. Orzeczenie nieważności umowy jest dla kredytobiorców dalece bardziej korzystne, aniżeli pozostawienie umowy w PLN ze stawką LIBOR, a jednocześnie nie wystawia kredytobiorców na żadne ryzyko natychmiastowej spłaty. Pozwani (powodowie wzajemni) odwołali się do sankcji z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 jako sankcji nieważności bezwzględnej, tudzież bezskuteczności zawieszonej. Wskazali, że indeksacja i postanowienia odsyłające do tabel kursowych stanowią przedmiot główny umowy kredytu indeksowanego oraz odwołali się do charakteru prawnego tabeli kursów jako ogłoszenia w rozumieniu art. 71 k.c. (pismo z dnia 28 stycznia 2020 r. – k. 1889-1908).

Powód (pozwany wzajemny) w piśmie z dnia 03 lipca 2020 r. (koperta – k. 1985) wskazał, że nie wnosi zastrzeżeń do wyliczeń matematycznych przedstawionych przez pozwanych (powodów wzajemnych) dotyczących przedstawionej przez pozwanych sumy spełnionych przez nich świadczeń na rzecz banku na podstawie umowy kredytu. Powód (pozwany wzajemny) podtrzymał wszystkie twierdzenia zawarte w replice na odpowiedź na pozew, odnoszące się do zarzutu pozwanych (powodów wzajemnych) w zakresie wyliczenia roszczenia banku (pismo z dnia 03 lipca 2020 r. – k. 1984).

Pozwani (powodowie wzajemni) w piśmie z dnia 04 grudnia 2020 r. (koperta – k. 2023) dokonali modyfikacji powództwa wzajemnego w ten sposób, że obok roszczenia o zapłatę, wnieśli także roszczenie o ustalenie, że umowa kredytu nr (...)z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna, a także dokonali sprecyzowania roszczenia co do kwot roszczenia o zasądzenie tzw. nadpłat indeksacyjnych. Wobec powyższego wnieśli o:

1. zasądzenie od powoda (pozwanego wzajemnego) na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 913.549,85 zł, na którą składają się:

b. kwota 2.923,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie nieruchomości (budynków) uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 stycznia 2015 r.;

c. kwota 35.570,65 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenia na życie, uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 grudnia 2015 r.;

f. kwota 204,97 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie (...), uiszczonych w okresie od dnia 04 sierpnia 2008 r. do dnia 02 października 2015 r.;

g. kwota 300,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. opłaty za wycenę nieruchomości uiszczonej w dniu 31 lipca 2008 r.;

tj. wszystkich ww. kwot tytułem nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03 lutego 2015 r. do dnia zapłaty, w związku z uznaniem, że umowa o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna, tudzież nie istnieje;

3. ustalenie, że umowa kredytu nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

II.

W ramach roszczenia ewentualnego wobec roszczenia z pkt I, w szczególności na wypadek uznania przez Sąd, że nie jest możliwe połączenie roszczenia o zapłatę z roszczeniem o ustalenie nieważności umowy, pozwani (powodowie wzajemni) wnieśli o:

1. zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 913.549,85 zł, na którą składają się:

b. kwota 2.923,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie nieruchomości (budynków) uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 stycznia 2015 r.;

c. kwota 35.570,65 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenia na życie, uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 grudnia 2015 r.;

f. kwota 204,97 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie (...), uiszczonych w okresie od dnia 04 sierpnia 2008 r. do dnia 02 października 2015 r.;

g. kwota 300,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. opłaty za wycenę nieruchomości uiszczonej w dniu 31 lipca 2008 r.;

2. zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 105.558,95 CHF tytułem całych rat kapitałowo – odsetkowych od umowy kredytu, uiszczonych w walucie CHF w okresie od dnia 17 lutego 2012 r. do dnia 30 listopada 2015 r.,

tj. wszystkich ww. kwot tytułem nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03 lutego 2015 r. do dnia zapłaty, w związku z uznaniem, że umowa kredytu nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

III.

W ramach dalszego roszczenia ewentualnego, jako roszczenie ewentualne wobec roszczenia z pkt I i II, w szczególności w razie uznania przez Sąd, że umowa kredytu jest nieważna, ale pozwanym (powodom wzajemnym) nie przysługuje roszczenie o zapłatę, powodowie (pozwani wzajemni) wnieśli o

ustalenie, że umowa kredytu nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

IV.

W ramach kolejnego roszczenia ewentualnego jako roszczenie ewentualne wobec roszczenia z pkt I-III w razie stwierdzenia przez Sąd braku podstaw do stwierdzenia nieważności umowy kredytowej objętej powództwem, pozwani (powodowie wzajemni) wnieśli o zasądzenie od banku na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie części roszczenia głównego w postaci tzw. nadpłat indeksacyjnych (tj. w razie uznania, że umowa kredytu obowiązuje bez postanowień nieuczciwych (tj. kredyt w PLN ze stawką LIBOR):

a. kwoty 278.227,46 zł tytułem części rat kapitałowo – odsetkowych uiszczonych przez pozwanych (powodów wzajemnych) na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) w walucie PLN od dnia 01 września 2008 r. do dnia 12 października 2015 r. (po dniu 17 lutego 2012 r. pozwani (powodowie wzajemni) zasadniczo wpłacali raty w walucie CHF, sporadycznie w walucie PLN);

b. kwoty 35.186,32 CHF tytułem części rat kapitałowo – odsetkowych uiszczonych przez pozwanych (powodów wzajemnych) w walucie CHF w okresie od dnia 17 lutego 2012 r. do dnia 30 listopada 2015 r.,

tj. wszystkich powyższych kwot tytułem nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03 lutego 2015 r. do dnia zapłaty;

c. ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że postanowienia umowy o kredyt hipoteczny nr (...) zawartej dnia 23 maja 2008 r. pomiędzy pozwanymi (powodami wzajemnymi), a bankiem w zakresie § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1, § 9 ust. 7-10 umowy kredytu, a także § 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania są bezskuteczne wobec pozwanych (powodów wzajemnych), tj. nie wiążą pozwanych (powodów wzajemnych).

Dalej pozwani (powodowie wzajemni) wnieśli o zasądzenie od banku na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie kosztów postępowania wraz z odsetkami za opóźnienie od daty ich wpłaty do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W przypadku zobowiązania pozwanych (powodów wzajemnych) do wpłaty zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego wnieśli również o przyznanie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty równej ww. zaliczce od dnia jej wpłaty przez pozwanych (powodów wzajemnych) do dnia zapłaty.

Uzasadniając roszczenie o ustalenie nieważności umowy pozwani (powodowie wzajemni) wskazali, że wyrok wydany w niniejszej sprawie będzie podstawą do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. Podali, że mają również interes prawny w roszczeniu o ustalenie obowiązku wykonywania umowy bez postanowień nieuczciwych, albowiem bank będzie wyliczał raty od zawyżonego salda uwzględniającego postanowienia umowne, co będzie skutkowało bezpodstawnym obciążeniem kredytobiorców wysokimi ratami kapitałowo – odsetkowymi i wymuszało na nich cykliczne dochodzenie swych należności od banku.

Dalej pozwani (powodowie wzajemni) wskazali, że postanowienia określające indeksację i odesłanie do tabel kursowych to jeden łączny mechanizm umowy. Powołali się na zakaz redukcji utrzymującej skuteczność z uwagi na jej sprzeczność z art. 4 ust. 2, art. 5 art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, jak również z celem art. 6 ust. 1 ww. dyrektywy. Podali, że zawarta w umowie indeksacja jest niejednoznaczna, jak również wyjaśnili, że indeksacja jest w całości nieuczciwa (nietransparentna). Zaznaczyli, że brak jest możliwości wykładni umowy w celu zastosowania art. 358 k.c. Odwołali się do braku obowiązku informowania kredytobiorców o skutkach nieważności przez Sąd oraz kwestii równowagi kontraktowej i zasady proporcjonalności. Podtrzymali zarzut przedawnienia roszczeń banku o zwrot kapitału kredytu. Podali, że bank nie ma uprawnienia do żądania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, albowiem ww. roszczenie jest sprzeczne z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13. Zaznaczyli, że brak jest możliwości żądania wynagrodzenia za korzystanie kapitału w wysokościach sugerowanych przez pozwanego (pismo z dnia 04 grudnia 2020 r. – k. 1986-2012v).

W piśmie z dnia 05 lipca 2021 r. (koperta – k. 2117) powód (pozwany wzajemny) w odpowiedzi na pismo pozwanych (powodów wzajemnych) zawierające modyfikację roszczenia pozwu, podtrzymał powództw w całości, w tym wszystkie twierdzenia oraz wnioski zawarte w pozwie i dalszych pismach procesowych. Bank podtrzymał dotychczasowe stanowisko wnosząc o oddalenie powództwa wzajemnego w całości, również w zakresie, w jakim zostało ono rozszerzone. Powód (pozwany wzajemny) wskazał, że dochodzone przez niego roszczenie nie jest przedawnione, zaś umowa kredytu do momentu jej wypowiedzenia była ważna i wiążąca. Zdaniem banku nie ma podstaw do orzeczenia bezwzględnej nieważności umowy, jak również podstaw dla orzeczenia względnej nieważności umowy ani bezskuteczności umowy. Zdaniem powoda (pozwanego wzajemnego) uwzględnienie roszczeń banku na wypadek upadku umowy w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu jest dopuszczalne. Postanowienia umowy dotyczące spreadu walutowego oraz ryzyka walutowego, podlegają odrębnej ocenie – stwierdzenie abuzywności postanowień dotyczących kursów kupna i sprzedaży samo w sobie nie jest równoznaczne z wyeliminowaniem z umowy waloryzacji. Powód (pozwany wzajemny) wskazał na bezzasadność rozszerzonego powództwa wzajemnego i twierdzeń pozwanych (powodów wzajemnych) dotyczących nieważności lub abuzywności postanowień umowy. Zdaniem powoda (pozwanego wzajemnego) w niniejszej sprawie zastosowanie winno znaleźć obiektywne podejście przy ocenie umowy pod kątem nieważności. Wskazał nadto na obowiązek informowania konsumentów przez Sąd o skutkach upadku umowy.

Odnosząc się do wniosku pozwanych (powodów wzajemnych) o zasądzenie kosztów postępowania wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia ich wpłaty powód (pozwany wzajemny) wskazał, że w momencie wejścia w życie zmiany k.p.c. oraz niektórych innych ustaw z dnia 04 lipca 2019 r. niniejsze postępowanie już się toczyło, a więc art. 98 § 1¹ i 1² nie może mieć zastosowania w sprawie.

Dalej powód (pozwany wzajemny) wskazał na błędne stwierdzenie braku kwestionowania przez bank roszczeń pozwanych (powodów wzajemnych) co do wysokości.

Kolejno podał, że argumenty pozwanych (powodów wzajemnych) kwestionujących roszczenia banku są bezzasadne. Zaznaczył, że dochodzone przez bank roszczenie nie uległo przedawnieniu (pismo z dnia 05 lipca 2021 r. – k. 2063-2099).

W piśmie z dnia 05 sierpnia 2021 r. (data prezentaty sądowej – k. 2122) pozwani (powodowie wzajemni) podtrzymali dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pozwani (powodowie wzajemni) wskazali, że roszczenie banku winno podlegać oddaleniu w całości, albowiem umowa kredytu jest nieważna, a roszczenie wynika z ważnej, a niewykonanej umowy kredytu. Podali, że nawet w przypadku uznania, że bank prawidłowo zgłosił roszczenie o zwrot kapitału kredytu i wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, to roszczenie banku jest przedawnione. Nadto wskazali, że roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału kredytu jest bezpodstawne (pismo z dnia 05 sierpnia 2021 r. – k. 2122-2123v).

Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2021 r. Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnień prawnych przedstawionych przez Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego w sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą III CZP 11/21 (postanowienie – k. 2124; postanowienie z uzasadnieniem – k. 2131-2134).

Na skutek zażalenia pozwanych (powodów wzajemnych) z dnia 26 października 2021 r. (data prezentaty – k. 2138), uzupełnionym pismem z dnia 20 grudnia 2021 r. (koperta – k. 2152) na postanowienie z dnia 17 sierpnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022 r. wydanym w sprawie za sygn. akt V ACz 807/21 uchylił zaskarżone postanowienie (pkt I) oraz pozostawił tut. Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (zażalenie z dnia 26 października 2021 r. – k. 2138-2139v; uzupełnienie zażalenia – pismo z dnia 20 grudnia 2021 r. – k. 2150-2150v; odpowiedź na zażalenie – pismo z dnia 17 stycznia 2022 r. – k. 2178-2181; postanowienie z dnia 25 stycznia 2022 r. – k. 2183).

Pismem z dnia 30 grudnia 2021 r. (koperta – k. 2177), uzupełnionym pismem z dnia 25 marca 2022 r. (koperta – k. 2235) powód (pozwany wzajemny) dokonał zmiany powództwa. Wskazał, że podtrzymuje powództwo w całości, jednocześnie wnosząc o oddalenie powództwa wzajemnego w całości, również w zakresie w jakim zostało ono rozszerzone.

Powód (pozwany wzajemny) wskazał, że w niniejszym postępowaniu wnosi o:

ewentualnie na wypadek uznania przez Sąd, że pozwani (powodowie wzajemni) są zobowiązani do zapłaty Bankowi kwoty w CHF, a nie w PLN,

ewentualnie, w razie uznania umowy kredytu za nieważną:

3. zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 1.872.867,70 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, na którą składają się:

a. kwota 1.390.700,01 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu udostępnionego pozwanym (powodom wzajemnym), wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

b. kwota 482.167,69 zł tytułem zwrotu równowartości świadczenia banku polegającego na udostepnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału w wysokości 1.390.700,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

W razie uznania braku podstaw do zasądzenia wskazanej kwoty solidarnie, powód (pozwany wzajemny) wniósł o zasądzenie jej od pozwanych (powodów wzajemnych) in solidum, ewentualnie w częściach równych, tj. po 936.433,85 zł – tytułem zwrotu powodowi (pozwanemu wzajemnemu) udostępnionego pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału w wysokości 1.390.700,00 zł oraz zwrotu wartości świadczenia banku, polegającego na udostepnieniu i umożliwieniu korzystania przez pozwanych (powodów wzajemnych) z tego kapitału.

Powód (pozwany wzajemny) odniósł się do momentu ustalenia wysokości wzbogacenia, rozliczenia w przypadku umowy kredytu wskazując na zobowiązania o charakterze ciągłym. Dalej wskazał na skutki sankcji unieważnienia (bezskuteczności) umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej na tle przepisów prawa polskiego. Podkreślił, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma możliwości powrotu do stanu sprzed świadczenia, ponieważ bank nie może przeznaczyć kapitału na inny cel i osiągnąć z tego tytułu alternatywnego przychodu, a kredytobiorcy nie muszą pozyskiwać finansowania na zakup nieruchomości a alternatywny sposób i ponosić z tego tytułu stosownych kosztów, ewentualnie ponieść wydatki związane z koniecznością najmu nieruchomości lub utracenia przychodów z tego tytułu. Dalej powód (pozwany wzajemny) wskazał na sposób kalkulacji wynagrodzenia banku (pismo z dnia 30 grudnia 2021 r. – k. 2158-2169, k. 2201-2222; pismo z dnia 25 marca 2022 r. – k. 2198-2199).

Powodowie (pozwani wzajemni) w piśmie z dnia 19 maja 2022 r. (koperta – k. 2256) w całości podtrzymali dotychczasowe stanowisko w zakresie swoich roszczeń. Wskazali na brak podstaw do żądania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, jak również możliwości powołania się przez bank na art. 5 k.c. (pismo z dnia 19 maja 2022 r. – k. 2239-2253).

Powód (pozwany wzajemny) w piśmie z dnia 12 sierpnia 2022 r. (koperta – k. 2282) podtrzymał powództwo w całości, również w zakresie w jakim zostało ono zmienione, w tym wszystkie twierdzenia oraz wnioski zawarte w pozwie oraz dalszych pismach procesowych. Powód (pozwany wzajemny) wniósł o oddalenie powództwa wzajemnego w całości, również w zakresie, w jakim zostało ono rozszerzone. Powód (pozwany wzajemny) wskazał, że roszczenie o zapłatę za korzystanie z kapitału nie narusza przepisów unijnych oraz podał, że polskie orzecznictwo nie potwierdziło do tej pory braku możliwości wystąpienia z roszczeniem o zapłatę wartości świadczenia związanego z korzystaniem z kapitału. W ocenie powoda (pozwanego wzajemnego) roszczenie o zwrot kapitału, a tym samym roszczenie o zapłatę wartości świadczenia związanego z korzystaniem z kapitału nie jest przedawnione. Podał, że wyliczenia dotyczące roszczenia o zapłatę wartości świadczenia związanego z korzystaniem z kapitału są prawidłowe (pismo z dnia 12 sierpnia 2022 r. – k. 2268-2281).

Pismem z dnia 24 marca 2023 r. (data prezentaty – k. 2432) Prokurator Okręgowy w W. zgłosił udział w niniejszym postępowaniu (pismo z dnia 23 marca 2023 r. – k. 2432-2432v).

Pismem z dnia 27 czerwca 2023 r. (data prezentaty – k. 2478) Prokurator Okręgowy w W. wniósł o oddalenie powództwa głównego w zakresie roszczenia powoda (pozwanego wzajemnego) o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału (pismo z dnia 26 czerwca 2023 r. – k. 2478-2478v).

Powodowie (pozwani wzajemni) w piśmie z dnia 14 sierpnia 2023 r. (koperta – k. 2493) podtrzymali dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazali, że w ich ocenie Sąd nie ma uprawnienia do ingerencji w umowę kredytu w ten sposób, aby dokonać zmiany kursów kupna / sprzedaży z tabeli walut obcych Banku na kurs średni NBP. Nadto w ocenie pozwanych (powodów wzajemnych) brak jest podstaw do zastosowania oprocentowania WIBOR + marża Banku z umowy, albowiem WIBOR jest czynnikiem nieobiektywnym i nie powinien mieć zastosowani. Podkreślili, że ich zdaniem Sąd nie ma uprawnienia do ingerencji w umowę kredytu w ten sposób, że dokona zmiany stawki LIBOR na stawkę WIBOR (pismo z dnia 14 sierpnia 2023 r. – k. 2492-2492v).

Prokurator Okręgowy w W. w piśmie z dnia 24 sierpnia 2023 r. (data prezentaty – k. 2495) wskazał, że nie kwestionuje matematycznej poprawności wyliczeń przedstawionych przez powoda (pozwanego wzajemnego) (pismo z dnia 23 sierpnia 2023 r. – k. 2495-2495v).

Pismem z dnia 12 października 2023 r. (data prezentaty – k. 2533), uzupełnionym pismem z dnia 16 listopada 2023 r. (koperta – k. 2617) powód (pozwany wzajemny) dokonał zgłoszenia kolejnego roszczenia ewentualnego, wnosząc o:

1. zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności banku od pozwanych (powodów wzajemnych) z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny indeksowany do CHF z dnia 23 maja 2008 r. powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości, powodowi (pozwanemu wzajemnemu) przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 482.167,69 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza;

2. zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) kwoty 482.167,69 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia modyfikacji powództwa do dnia zapłaty, stanowiącej dodatkową kwotę (ponad kwotę wypłaconego kapitału), a o którą należy zwaloryzować roszczenie o zwrot świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanym (powodom wzajemnym) – jako świadczenia nienależnego.

W razie uznania przez Sąd braku podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie powód (pozwany wzajemny) wniósł o zasądzenie jej od pozwanych (powodów wzajemnych) in solidum, ewentualnie w częściach równych tytułem zwrotu dodatkowej kwoty wynikającej z dokonanej waloryzacji sądowej.

Powód (pozwany wzajemny) wyjaśnił, że ww. roszczenie zostało zgłoszone w razie nieuwzględnienia roszczenia głównego, pierwszego roszczenia ewentualnego oraz uznania umowy za nieważną i nieuwzględnienia drugiego roszczenia ewentualnego Banku w części, tj. w przypadku oddalenia roszczenia w zakresie zapłaty wartości korzystania przez pozwanych (powodów wzajemnych) z kapitału.

Powód (pozwany wzajemny) wyjaśnił, że wraz z ww. roszczeniem wnosi o zasądzenie od pozwanych (powodów solidarnych) na jego rzecz kwoty 1.390.700,01 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu udostępnionego pozwanym (powodom wzajemnym) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

W pozostałym zakresie powód (pozwany wzajemny) podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Powód (pozwany wzajemny) kolejno wyjaśnił, że nie dochodzi obciążenia pozwanych (powodów wzajemnych) całością skutków zmiany siły nabywczej pieniądza, jak również, że nie zamierza się domagać w zakresie podstawy prawnej jaką jest waloryzacja kwoty wyższej niż domagał się z tytułu zwrotu wartości jaką przedstawiało umożliwienie korzystania z kapitału kredytu. Podkreślił, że waloryzacja jest w pełni uzasadniona z punktu widzenia przesłanek z art. 358¹ § 3 k.c., jak również nie narusza interesu pozwanych (powodów wzajemnych) ani zasad współżycia społecznego. Waloryzacja nie prowadzi nadto do pokrzywdzenia pozwanych (powodów wzajemnych) (pismo z dnia 12 października 2023 r. – k. 2533-2548; pismo z dnia 16 listopada 2023 r. – k. 2580-2583, k. 2585-2600).

Pozwani (powodowie wzajemni) w piśmie z dnia 15 grudnia 2023 r. (data prezentaty – k. 2623) wnieśli o oddalenie w całości zgłoszonego przez powoda (pozwanego wzajemnego) roszczenia ewentualnego. Pozwani (powodowie wzajemni) wskazali na brak możliwości żądania zwaloryzowanego kapitału kredytu oraz żądania zwaloryzowanego kapitału kredytu – art. 358 § 4 k.c. w zw. z art. 55¹ pkt 4 k.c. Odwołali się do interesów stron i zasad współżycia społecznego, jak również brak wzajemności umowy kredytu w kontekście możliwości waloryzacji kapitału kredytu. Zaznaczyli, że w razie uznania, że waloryzacja jest w ogóle dopuszczalna, sąd winien zastosować odpowiedni dla danego świadczenia miernik waloryzacji oraz sposób waloryzacji (pismo z dnia 15 grudnia 2023 r. – k. 2623-2631v).

Prokurator Okręgowy w W. w piśmie z dnia 15 grudnia 2023 r. (data prezentaty – k. 2632) wniósł o oddalenie powództwa głównego w zakresie trzeciego roszczenia ewentualnego powoda (pozwanego wzajemnego) o zapłatę kwoty 482.167,69 zł (obliczonej na podstawie art. 358¹ § 3 k.c.) wraz z odsetkami ustawowymi (pismo z dnia 14 grudnia 2023 r. – k. 2632-2632v).

Powód (pozwany wzajemny) w piśmie z dnia 18 marca 2024 r. (koperta – k. 2662) na podstawie art. 203 § 1 k.p.c. cofnął pozew w części, tj. w zakresie:

1. części roszczenia ewentualnego, tj. kwoty 482.167,69 zł tytułem zwrotu równowartości świadczenie polegającego na udostepnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału w wysokości 1.370.700,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

oraz

2. roszczenia ewentualnego, tj. żądania na podstawie art. 358¹§ 3 k.c., tj. zmiany wysokości świadczenia (ukształtowania) oraz zasądzenia od pozwanych (powodów wzajemnych) na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) kwoty 482.167,69 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia modyfikacji powództwa do dnia zapłaty, stanowiącej dodatkową kwotę (ponad kwotę wypłaconego kapitału), o którą należy zwaloryzować roszczenie o zwrot świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanym (powodom wzajemnym) jako świadczenia nienależnego.

Powód (pozwany wzajemny) wskazał, że powyższe częściowe cofnięcie pozwu następuje bez zrzeczenia się roszczenia.

Dalej powód (pozwany wzajemny) wniósł o umorzenie postepowania w zakresie częściowo cofniętego pozwu głównego.

Jednocześnie powód (pozwany wzajemny) podtrzymał roszczenie zgłoszone w pozwie głównym w pozostałym zakresie, tj. roszczenie o:

1. zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 1.861.391,33 zł wraz odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

ewentualnie:

3. zasądzenie od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 1.390.700,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanym (powodom wzajemnym) odpisu pozwu do dnia zapłaty, a w razie uznanie przez Sąd braku zasądzenia ww. kwoty solidarnie, powód (pozwany wzajemny) wniósł o zasądzenie jej od pozwanych (powodów wzajemnych) in solidum, ewentualnie w częściach równych – tytułem zwrotu powodowi (pozwanemu wzajemnemu) udostępnionego pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału w wysokości 1.390.700,00 zł (pismo z dnia 18 marca 2024 r. – k. 2656-2661).

Powód (pozwany wzajemny) w piśmie z dnia 13 maja 2024 r. (koperta – k. 2671) wskazał, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko i cofa pozew w części, w wskazany w powyższym piśmie oraz wskazał, że ww. cofnięcie pozwu w części następuje wraz ze zrzeczeniem się roszczenia (pismo z dnia 13 maja 2024 r. – k. 2669-2670).

Pozwani (powodowie wzajemni) w piśmie z dnia 27 maja 2024 r. (data prezentaty – k. 2672) wskazali, że wyrażają zgodę na częściowe cofnięcie pozwu: a) co do roszczenia ewentualnego o zwrot kapitału kredytu i wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu; b) co do roszczenia ewentualnego o tzw. waloryzację kapitału kredytu. Jednocześnie wnieśli o umorzenie postępowania w części, w której roszczenie powoda (pozwanego wzajemnego) zostało cofnięte.

Pozwani (powodowie wzajemni) oświadczyli nadto, że podtrzymują w całości wniosek o zasądzenie od powoda (pozwanego wzajemnego) na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w szczególności w zakresie cofniętych roszczeń (pismo z dnia 27 maja 2024 r. – k. 2672-2672v).

Postanowieniem z dnia 07 czerwca 2024 r. Sąd umorzył postępowanie w części tj. w zakresie roszczenia ewentualnego zgłoszonego w punkcie V 3 pisma powoda głównego z dnia 24 stycznia 2020 r. i zmodyfikowanego pismem z dnia 30 grudnia 2021 r. oraz w zakresie roszczenia ewentualnego zgłoszonego w pkt III i V pisma powoda głównego z dnia 12 października 2023 r. (postanowienie – k. 2673).

Pismem z dnia 28 października 2024 r. Prokurator Okręgowy w W. oświadczył, że cofa swój udział w niniejszym postępowaniu (pismo z dnia 25 października 2024 r. – k. 2751-2751v).

Na rozprawie dnia 19 września 2025 r. powód (pozwany wzajemny) podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie powództwa wzajemnego w całości oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwani (powodowie wzajemni) wnieśli o oddalenie powództwa głównego oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwani (powodowie wzajemni) podtrzymali zarzut przedawnienia roszczeń banku (protokół z rozprawy z dnia 19 września 2025 r. – k. 2807-2807v).

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 19 września 2025 roku Sąd oddalił wniosek pozwanych głównych o odrzucenie pozwu głównego (postanowienie – k. 2806).

Pozwani (powodowie wzajemni) w piśmie z dnia 29 października 2025 r. (koperta – k. 2820) podtrzymali dotychczasowe stanowisko w sprawie tak w zakresie swoich roszczeń jak i roszczeń banku. Powodowie (pozwani wzajemni) wnieśli o oddalenie roszczenia głównego, umorzenie postępowania w części, w której roszczenia powoda zostały cofnięte oraz podtrzymali wniosek o zasądzenie od powoda (pozwanego wzajemnego) na jego rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w szczególności w zakresie cofniętych roszczeń (pismo z dnia 29 października 2025 r. – k. 2819-2819v).

Do zamknięcia rozprawy strony postępowania popierały zgłoszone stanowiska, w tym twierdzenia i zarzuty.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Małżonkowie M. P. (1) i M. P. (2) w 2006 r zawarli z Bankiem (...) umowę kredytu hipotecznego indeksowaną do waluty CHF. W 2008 roku umowa była w dalszym ciągu przez nich wykonywana, a świadczenia tytułem zapłaty rat kapitałowo – odsetkowych spełniane były w walucie polskiej.

W 2008 roku M. P. (1) i M. P. (2) chcieli uzyskać środki pieniężne z kolejnej umowy kredytu hipotecznego. W celu uzyskania jak najkorzystniejszej oferty kredytowej skorzystali z pomocy pośrednika kredytowego (...) S.A. Doradca zaproponował im kredyt powiązany z walutą obcą frank szwajcarski wskazując na bezpieczeństwo kredytu oraz niższą ratę kredytu, a w konsekwencji większą zdolność kredytową, która pozwoli im również na remont domu. Pośrednik przedstawił wykres obrazujący historię kursu waluty CHF w ujęciu historycznym. W spotkaniach z doradca brał udział wyłącznie M. P. (1).

M. P. (1) i M. P. (2) oceniając ówcześnie umowę zawartą w 2006 r. (kredyt indeksowany do waluty CHF) jako korzystną, zdecydowali się na zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w Banku (...) S.A. (przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

W dniu 25 lutego 2008 r. M. P. (1) i M. P. (2) złożyli w Banku (...) S.A. za pośrednictwem doradcy kredytowego w (...) sp. z o.o. wniosek kredytowy nr (...), w którym wnioskowali o udzielenie kredytu w walucie CHF. We wniosku wskazano całkowitą kwotę kredytu – 1.390.700,00 zł oraz cel: spłata kredytu mieszkaniowego (kwota 1.230.700,00 zł) oraz dowolny cel (kwota 160.000,00 zł). M. P. (1) i M. P. (2) zaproponowali spłatę kredytu w 240 miesięcznych ratach równych. Jako walutę kredytu wskazano CHF. Małżonkowie mieli do wyboru waluty PLN, EURO, USD i CHF. Wnioskodawcy wskazali, że pozostają w związku małżeńskim.

M. P. (1) podał, że ma wykształcenie wyższe i jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenie w (...) w W. na stanowisku (...). Podał, że prowadzi również własną działalność gospodarczą. M. P. (2) podała z kolei, że ma wykształcenie wyższe i współpracuje z mężem w ramach prowadzonej przez niego działalności.

Wśród swoich zobowiązań wnioskodawcy wymienili kredyt zaciągnięty w maju 2006 r. w Banku (...) na kwotę 69.994,00 CHF, w lipcu 2007 r. w (...) S.A. na kwotę 1.230.700,00 zł, kartę kredytową w Banku (...) S.A. z limitem 10.000,00 zł oraz limit w ROR w wysokości 10.000,00 zł. Wśród aktywów wymienili trzy nieruchomości. Jako proponowane zabezpieczenie wskazali hipotekę na nieruchomości kredytowanej, cesję praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych oraz cesję praw z umowy ubezpieczenia na życie kredytobiorców. Jako zabezpieczenie przejściowe wskazali ubezpieczenie kredytu do czasu ustanowienia hipoteki (wniosek kredytowy – k. 37-41; przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

W związku ze złożeniem wniosku kredytowego M. P. (1) i M. P. (2) przedstawiono w formie pisemnej dokument zatytułowany: „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”. W dokumencie informowano, że wybierając zadłużenie w walucie obcej kredytobiorcy korzystają aktualnie z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu. Wynika to ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych, które są podstawą do ustalenia oprocentowania kredytu. Zgodnie z Cennikiem Kredyt Hipoteczny/Pożyczka hipoteczna w okresie do dnia 31 marca 2008 r. stawki referencyjne wyniosły:

-dla kredytów złotowych: 5,6800% (WIBOR 3M),

-dla kredytów indeksowanych kursem franka szwajcarskiego: 2,7567% (LIBOR 3M CHF),

-dla kredytów indeksowanych kursem euro: 4,6840% (EURIBOR 3M),

-dla kredytów indeksowanych kursem dolara amerykańskiego: 4,7025% (LIBOR 3M USD).

W informacji podkreślono jednak, że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych. Występowanie ryzyka kursowego sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Zaznaczono, że ryzyko kursowe jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredyt walutowy ubiegają się kredytobiorcy, osiągający dochody w tej samej walucie obcej. Z wyżej wymienionych powodów bank zachęcał kredytobiorców do rozważenia zaciągnięcia długoterminowego kredytu w PLN jako korzystnej alternatywy w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych.

Poinformowano wnioskodawców, iż zarówno w przypadku kredytów złotowych jak i walutowych, oprocentowanych w oparciu o zmienną stopę procentową, kredytobiorcy ponoszą ryzyko zmiany stóp procentowych. Oprocentowanie kredytów i pożyczek hipotecznych składało się ze stałej marży banku i zmiennej stopy referencyjnej i ulegało zmianom co kwartał. Ryzyko zmiany stóp procentowych oznaczało, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej oprocentowanie kredytu mogło być wyższe, co wpływało na wzrost comiesięcznej raty kapitałowo – odsetkowej. Wskazano, że bank nie określa stopy referencyjnej, jeżeli jest ona ustalana na rynku międzybankowym i zależała m.in. od decyzji banku centralnego w zakresie obniżenia lub podwyższenia stóp procentowych. Wskazano, że rzeczywiste koszty obsługi długu mogą się okazać znacząco wyższe od wcześniej założonych i zachęcano klientów do zapoznania się z danymi historycznymi i sporządzanymi przez analityków prognozami dotyczącymi wahań kursu oraz wysokości stawek referencyjnych dla danej waluty (wartości, które w danym momencie mogą być korzystne dla klientów, w długim okresie mogą się okazać niekorzystne).

W dokumencie została również zawarta tabela, w której przedstawiono szacunkowe wysokości rat kredytu przy założeniu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty CHF/

Jednocześnie M. P. (1) i M. P. (2) oświadczyli, że zapoznali się z ww. informacją oraz, że w pierwszej kolejności przedstawiono im ofertę kredytu w PLN, z której rezygnują (informacja dla wnioskodawców z załącznikami – k. 43-44).

M. P. (1) i M. P. (2) podpisali wskazany dokument własnoręcznie (przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

W dniu 23 maja 2008 r. pomiędzy Bankiem (...) S.A. w W. (dalej także: bankiem) a M. P. (1) i M. P. (2) (dalej także: kredytobiorca, kredytobiorcy) została zawarta umowa o kredyt hipoteczny nr (...), sporządzona w dniu 19 maja 2008 r. Na mocy umowy, bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy (§ 1 ust. 2). Kredytobiorcy oświadczyli, że przed zawarciem umowy otrzymali Cennik Kredyt Hipoteczny / Pożyczka Hipoteczna oraz Regulamin, obowiązujące w dniu zawarcia umowy, zapoznali się z nimi i zaakceptowali warunki w nich zwarte (§ 1 ust. 1).

Kwotę kredytu określono na 1.390.700,00 zł (§ 2 ust. 1). Kredyt był indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach bank wysyłał do kredytobiorców pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN, zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej (§ 2 ust. 2). Celem kredytu były: inne potrzeby konsumpcyjne (kwota 160.000,00 zł) oraz spłata innego kredytu mieszkaniowego (kwota: 1.230.700,00 zł) (§ 2 ust. 3). Przedmiotem kredytowania było prawo użytkowania wieczystego działki gruntu i prawo własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Warszawie dla Warszawy - Mokotowa VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...), położonych w W. przy ul. (...), nr działki (...) (§ 2 ust. 4). Nieruchomość ta miała być jednocześnie przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego (§ 2 ust. 5). Okresem kredytowania objęto 240 miesięcy, w tym 2 miesiące karencji licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 2 ust. 6).

Od udzielonego kredytu bank pobrał jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 0,00 zł, płatną przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 4 ust. 1). Zgodnie z § 4 ust. 5 umowy w przypadku zmiany waluty kredytu w okresie obowiązywania umowy, kredytobiorcy ponieść mieli koszty prowizji zgodnie z aktualnie obowiązującym Cennikiem Kredyt Hipoteczny / Pożyczka Hipoteczna, jednak nie wyższe niż 0,00% kwoty kredytu w przypadku zmiany waluty na PLN oraz 1,00% kwoty kredytu w przypadku zmiany na EUR, CHF lub USD. Zmiana waluty kredytu ma wpływ na wysokość kwoty kredytu oraz wysokość rat kapitałowo – odsetkowych i dokonywana jest w oparciu o zasady przedstawione w § 4 ust. 6 przy czym w pkt 1 i 2 zawarto odwołanie do obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Obcych.

Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej (§ 6 ust. 1), która wynosiła 3,9726% w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1,0876 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (§ 6 ust. 3). W § 6 ust. 2 wskazano, że w przypadku oprocentowania według zmiennej stopy procentowej kredytobiorcy ponoszą ryzyko zmiany stóp procentowych, co oznaczało, że w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej wyższe będzie oprocentowanie kredytu i wzrośnie wówczas wysokość miesięcznej raty kapitałowo – odsetkowej.

Na podstawie umowy, kredytobiorcy zobowiązali się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku (...) S.A. (§ 7 ust. 1). Kredyt miał być spłacany w 240 ratach miesięcznych, w tym 2 rat obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 238 równych ratach miesięcznych, które zawierać miały malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej (§ 7 ust. 2). Spłata miała następować poprzez bezpośrednie potrącanie przez bank należnych mu kwot z rachunku kredytobiorców w banku (§ 7 ust. 3).

Hipoteka kaucyjna na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami, miała zostać ustanowiona do kwoty 2.364.190,00 zł. Zabezpieczeniami była cesja praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości oraz cesja praw z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorców (§ 9 ust. 1). Ponadto, w § 9 ust. 2 umowy zawarte zostało postanowienie dotyczące zabezpieczenia kredytu do czasu otrzymania przez bank odpisu z księgi wieczystej nieruchomości z prawomocnym wpisem hipoteki na rzecz banku, które stanowić miało ubezpieczenie kredytów zabezpieczanych hipotecznie na podstawie umowy zawartej przez bank z Towarzystwem Ubezpieczeń (...) S.A. Kredytobiorca zobowiązany był do zwrotu bankowi kosztów składki ubezpieczeniowej wnoszonej przez bank w związku z w/w ubezpieczeniem. Miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej wynosiła 1/12 z 0,81% kwoty przyznanego kredytu, co stanowiło kwotę 984 PLN, przy uwzględnieniu kursów waluty obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany na pierwszy dzień miesiąca, w którym została sporządzona umowa kredytowa wg Tabeli Kursów Walut Obcych Banku (...) S.A. (§ 9 ust. 3). Bank pobierał opłatę wynikającą z kosztów ubezpieczenia kredytu do czasu ustanowienia hipoteki z dołu, poprzez automatyczne obciążenie rachunku w PLN kredytobiorcy 8-ego dnia każdego miesiąca, począwszy od następnego miesiąca po dacie uruchomienia kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 9 ust. 4). Ostatni miesiąc ochrony ubezpieczeniowej, za który pobierana była składka z tytułu ubezpieczenia przypadał w miesiącu, w którym do banku wpłynął dostarczony przez kredytobiorcę odpis z księgi wieczystej nieruchomości z prawomocnym wpisem hipoteki na rzecz banku (§ 9 ust. 5). Kredytobiorca zobowiązany został do dostarczenia do banku odpisu z księgi wieczystej bez dodatkowych wezwań ze strony banku (§ 9 ust. 6).

Dodatkowe zabezpieczenie kredytu do czasu, gdy saldo zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu stanie się równie lub niższe niż 1.360.456,80 zł, stanowiło ubezpieczenie kredytów hipotecznych z niskim wkładem własnym kredytobiorcy na podstawie umowy zawartej przez Bank (...) S.A. z (...) S.A. (§ 9 ust. 7). Kredytobiorca zobowiązał się do zwrotu bankowi kosztów ubezpieczenia w wysokości 2.919,00 zł za pierwszy 36-miesięczny okres trwania ochrony ubezpieczeniowej (§ 9 ust. 8). Zgodnie z ust. 9 § 9 umowy, jeżeli w ciągu 36 miesięcy ochrony ubezpieczeniowej saldo zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu nie stało się równe lub niższe niż 1.360.456,80 zł, kredytobiorca zobowiązany został do zwrotu kosztów ubezpieczenia za kolejny 36 - miesięczny okres udzielonej bankowi przez (...) S.A. ochrony ubezpieczeniowej, o czym kredytobiorca miał zostać poinformowany przez bank pisemnie.

Bank mógł wypowiedzieć umowę w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielania kredytu, w szczególności w zakresie sposobu i terminu spłaty kredytu (§ 11 ust. 4 umowy).

W § 12 ust. 1 umowy bank poinformował kredytobiorcę, iż całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosił 692.873,77 zł ( umowa – k. 46-51).

Integralną część umowy stanowił „Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.”. Zapis § 2 Regulaminu zawierał wyjaśnienia użytych w nim określeń. Zmienna stopa procentowa to stopa wg której oprocentowany był kredyt, ustalana jako suma odpowiedniej dla danej waluty stopy referencyjnej i marży banku (§ 2 pkt 7). W § 2 pkt 8 lit. f zawarto definicję stawki LIBOR (3M), zaś w § 2 pkt 18 definicję kredytu w walucie obcej.

W myśl § 3 ust. 1 Regulaminu kredyt udzielany jest w PLN. Na mocy § 3 ust. 2 kredyt mógł być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych.

W § 5 ust. 15 określono, że w przypadku kredytu w walucie obcej: 1) wnioskodawca we wniosku o udzielenie kredytu określa kwotę kredytu w PLN z zaznaczeniem waluty wnioskowanego kredytu, 2) kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej jest określona w PLN, 3) uruchomienie środków z kredytu następuje w sposób określony w dyspozycji uruchomienia kredytu, po jej akceptacji przez bank, 4) uruchomienie środków z kredytu następuje w PLN.

Następnie w § 6 ust. 1 wskazano, że kredyt oprocentowany jest wg zmiennej stopy procentowej na podstawie stopy referencyjnej powiększonej o marżę zgodnie z umową kredytu. Odsetki naliczane miały być za każdy dzień od salda zadłużenia, przy założeniu, że rok ma 360 dni, a każdy miesiąc 30 dni.

Zgodnie z § 7 ust. 5 pkt 2 opłata dotycząca refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego określona była w cenniku obowiązującym w dniu zawarcia umowy kredytu. Podstawa wyliczenia dla kredytów w walucie obcej – dla celów wyliczenia opłaty przyjmowana była kwota udzielonego kredytu wyrażona w PLN wyliczona wg wartości kursów waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku: a) w pierwszym dniu roboczym miesiąca, w którym sporządzona została umowa kredytu – w przypadku nowych kredytów, b) w ostatnim dniu roboczym miesiąca ochrony ubezpieczeniowej – w przypadku przedłużenia ochrony na okres kolejnych 36 miesięcy zgodnie z wzorem: Podstawa wyliczenia opłaty = [(kwota kredytu w PLN/ kurs kupna dewiz) * kurs sprzedaży dewiz] – 80% wartości nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu.

W przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty miała być obliczona wg kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku, na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty (§ 8 ust. 3). W przypadku kredytu w walucie obcej kredytobiorca mógł zastrzec w umowie kredytu, że bank będzie pobierał ratę spłaty z rachunku w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany, o ile ten rachunek był dostępny w aktualnej ofercie banku (§ 8 ust. 4).

W przypadku kredytu w walucie obcej, bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu, miał dokonać przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia w PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów Walut Obcych. Od wymagalnego kapitału, wyrażonego w PLN bank miał naliczać dalsze odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych (§ 9 ust. 4).

W przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty miała być obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia realizacji, wskazanego przez kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty (§ 10 ust. 4).

Bank mógł przewalutować kredyt na wniosek kredytobiorcy (§ 11 ust. 1). Na mocy § 11 ust. 2 przewalutowanie nie mogło być dokonane: 1) w okresie, w którym kredyt uruchamiany w transzach nie został wypłacony w całości, 2) w okresie karencji w spłacie kapitału kredytu, 3) w przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w § 11 ust. 8 w terminie 4 dni roboczych przed datą spłaty kolejnej raty kredytu oraz 4) w przypadku występowania zaległości w spłacie kredytu. W § 11 ust. 4 wskazano, że przewalutowanie następuje wg kursów: 1) kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą i 2) sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN.

Zgodnie z § 12 ust. 3 w przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za podwyższenie kwoty kredytu ustalana miała być od kwoty podwyższenia, przeliczonej wg kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia sporządzenia aneksu, a § 13 ust. 4, że w przypadku kredytu w walucie obcej dla odnawiania zabezpieczeń kredytu stosuje się kurs sprzedaży dewiz obowiązujący w dniu odnawiania zabezpieczenia na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych.

W przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu, albo w razie utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej bank mógł: 1) obniżyć kwotę przyznanego kredytu; 2) wstrzymać uruchomienie kredytu (transz kredytu); 3) zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty wierzytelności; 4) wypowiedzieć umowę kredytu, z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 2, po czym dochodzić zaspokojenia swoich roszczeń w drodze postępowania egzekucyjnego, w szczególności z nieruchomości wskazanej w umowie jako zabezpieczenie spłaty kredytu. W myśl § 19 ust. 6 Regulaminu wypowiedzenie umowy stawało się skuteczne z chwilą otrzymania przez kredytobiorcę wypowiedzenia listem poleconym lub teleksem, telegramem, faksem lub doręczenia go bezpośrednio do kredytobiorcy (Regulamin – k. 68-86).

M. P. (1) i M. P. (2) nie mieli możliwości uzyskania projektu umowy w celu wcześniejszego zapoznania się z jej treścią. W dacie zawarcia umowy kredytu jej treść nie wzbudziła wątpliwości kredytobiorców (przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

M. P. (1) i M. P. (2) otrzymali również „Cennik Kredyt Hipoteczny / Pożyczka Hipoteczna” (cennik – k. 108-109).

Bank sporządził „Oświadczenie o udzieleniu kredytu”, w którym oświadczył, że udzielił M. P. (2) i M. P. (3) kredytu w wysokości 1.390.700,00 zł, zaś kredytobiorcy oświadczyli, że jako zabezpieczenie należności Banku (...) S.A. z siedzibą w W. z tytułu umowy o kredyt nr (...) sporządzonej w dniu 19 maja 2008 r. ustanawiają hipotekę w kwocie 4.000.138,66 zł na nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości J., przy ul. (...) (nr działki (...)) wpisanej do księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Otwocku IV Wydział Ksiąg Wieczystych (oświadczenie o udzieleniu kredytu – k. 579).

Kredyt został wypłacony w walucie PLN w dniu 31 lipca 2008 r. w kwocie 1.230.700,00 zł, która stanowiła równowartość kwoty 642.629,63 CHF (zastosowany kurs: 1 CHF = 1,9648) oraz w dniu 03 września 2008 r. w kwocie 160.000,00 zł, która stanowiła równowartość kwoty 78.678,21 CHF (zastosowany kurs: 1 CHF = 2,0901), tj. łącznie 1.390.700,00 zł, co stanowiło równowartość kwoty 721.307,84 CHF (zestawienie transakcji – k. 123-124, k. 135-145; dyspozycja wypłaty środków z kredytu – k. 126, k. 128; zaświadczenie o obsłudze kredytu hipotecznego – k. 130-133; zestawienie – k. 1407; zestawienia banku – k. 1664-1678; opinia biegłego ds. ekonomii, finansów i rachunkowości dr hab. R. P. – k. 2315-2356; opinia uzupełniająca – k. 2703-2745v; wyjaśnienia biegłego złożone na rozprawie – k. 2804-2804v).

Cel kredytu został przez M. P. (1) i M. P. (2) zrealizowany (odpis KW – k. 111-121; przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

W dniu 25 listopada 2011 r. M. P. (1) i M. P. (2) złożyli „Wniosek o zmianę warunków kredytu/pożyczki nr (...)” w którym wnieśli o zmianę rachunku do spłaty na prowadzony w CHF (wniosek – k. 53-57).

W dniu 17 lutego 2012 r. M. P. (1) i M. P. (2) zawarli z Bankiem (...) S.A. aneks do umowy o kredyt hipoteczny nr(...), który został opatrzony numerem (...). Dokument aneksu został sporządzony w dniu 12 grudnia 2011 r. Na mocy aneksu w § 2 umowy dodano jako kolejny ustęp postanowienie o brzmieniu: „„Kurs wymiany walut obcych, na podstawie którego przeliczane są na złote polskie zobowiązania kredytobiorcy wyrażone w walucie obcej podawany jest w Tabeli Kursów Waluto Obcych Banku. Podstawą do ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu Reuters w chwili tworzenia Tabeli Kursów Walut Obcych. Wartości kursu kupna i wartości kursu sprzedaży z Tabeli Kursów Walut Obcych mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10 %. Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest przynajmniej raz dziennie każdego dnia roboczego. Pierwsza Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest pomiędzy godziną 8:00 a godziną 10:00 danego dnia Tabela Kursów Walut Obcych publikowana jest każdorazowo na stronie (...). W przypadku, gdy Tabela Kursów Walut Obcych tworzona jest w danym dniu co najmniej dwukrotnie, do ustalenia wysokości zobowiązania wyrażonego w walucie obcej przyjmowany jest kurs sprzedaży dewiz dla danej waluty najkorzystniejszy dla Kredytobiorcy spośród kursów sprzedaży dewiz obowiązujących w Banku w dniu przeliczania zobowiązania na złote polskie. W przypadku wcześniejszym częściowej spłaty kredytu będzie to najkorzystniejszy kurs sprzedaży dewiz spośród kursów obowiązujących w Banku danego dnia do chwili złożenia dyspozycji wcześniejszej częściowej spłaty”.

§ 7 ust. 3 umowy uległ zmianie i otrzymał brzmienie: „Spłaty rat kredytu oraz przedterminowa spłata pełnej lub częściowej kwoty kredytu będzie dokonywana przez kredytobiorcę w walucie obcej, do której kredyt jest indeksowany lub denominowany. Otwarcie i prowadzenie rachunku walutowego służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu jest bezpłatne”. Na mocy § 4 aneksu kredytobiorcy udzielali bankowi pełnomocnictwa z prawem pełnej substytucji dla upoważnionych pracowników banku do pobierania w imieniu kredytobiorców z rachunku bankowego, o którym mowa w § 2 aneksu środków pieniężnych z zaliczeniem ich na spłatę wymagalnych zobowiązań kredytobiorców z tytułu kredytu/pożyczki. Kredytobiorcy oświadczyli, iż obciążenie tego rachunku bankowego nie wymaga oddzielnej jego dyspozycji. Jednocześnie kredytobiorcy zrzekli się prawa odwołania pełnomocnictwa (aneks nr (...) – k. 59-60).

Na mocy aneksu nr (...) z dnia 19 sierpnia 2013 r., sporządzonego w dniu 12 sierpnia 2013 r. strony dokonały zmiany w zakresie brzmienia § 2 ust. 5 umowy w zakresie zmiany przedmiotu zabezpieczenia, na którym miała zostać ustanowiona hipoteka na rzecz banku, tj. działce nr (...) położonej w J., przy ul. (...) oraz działce nr (...) położonej przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Otwocku IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...). Dodatkowo dokonano zmiany w zakresie brzmienia § 9 ust. 1 pkt 1), § 10 umowy. W myśl § 4 ust. 1 aneksu kredytobiorcy zobowiązali się do dnia 30 września 2013 r. do dokonania spłaty części kapitału wynikającego z umowy w wysokości 300.000,00 zł (aneks nr (...) – k. 62-63).

W piśmie z dnia 03 marca 2014 r. skierowanym do (...) S.A. wskazało, że od dnia 01 lutego 2014 r. wysokość rocznicowej sumy ubezpieczenia z tytułu grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytu hipotecznego / pożyczki hipotecznej w Banku (...) S.A. wynosi 1.681.416,98 zł, natomiast wysokość składki miesięcznej pobranej z tytułu ochrony ubezpieczeniowej wynosi 336,28 zł (pismo z dnia 03 marca 2014 r. – k. 616).

Aneksem nr (...) zawartym dnia 12 sierpnia 2014 r., sporządzonym w dniu 30 czerwca 2014 r. strony wprowadziły zmiany w zakresie brzmienia § 4 umowy poprzez dodanie ust. 9 oraz skreślenie ust. 7, 9-10 umowy (aneks nr (...) – k. 65-66).

W okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 12 października 2015 r. pozwani (powodowie wzajemni) wpłacili na rzecz banku łączną kwotę 834.668,89 zł tytułem spłaty rat kapitałowo – odsetkowych, w tym kwotę 701.927,57 zł tytułem rat kapitałowych oraz kwotę 132.741,32 zł tytułem spłaty odsetek.

W okresie od dnia 10 lutego 2012 r. do dnia 30 listopada 2015 r. pozwani (powodowie wzajemni) wpłacili na rzecz banku łączna kwotę 105.571,16 CHF tytułem spłaty rat kapitałowo – odsetkowych, w tym kwotę 91.100,23 CHF tytułem rat kapitałowych oraz kwotę 14.470,93 CHF tytułem spłaty odsetek.

Oprocentowanie kredytu ulegało zmianie. W dniu 01 października 2008 r. wynosiło 4,0426%, w dniu 01 października 2011 r. – 1,1109%, w dniu 01 października 2016 r. – 0,3376% (zestawienie transakcji – k. 123-124, k. 135-145; dyspozycja wypłaty środków z kredytu – k. 126, k. 128; zaświadczenie o obsłudze kredytu hipotecznego – k. 130-133; zaświadczenie o wysokości odsetek od kredytu hipotecznego – k. 622-638; potwierdzenie wykonania operacji – k. 639-808; zestawienia banku – k. 1664-1678; opinia biegłego ds. ekonomii, finansów i rachunkowości dr hab. R. P. – k. 2315-2356).

M. P. (1) w dniu 30 stycznia 2015 r. skierował do banku pismo, w którym wskazał, że zawarta między stronami umowa kredytu jest niezgodna z obowiązującymi przepisami prawa, albowiem zawiera w swojej treści postanowienia niedozwolone (pismo z dnia 30 stycznia 2015 r. – k. 580-582; przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

Pismo M. P. (1) i M. P. (2) było pierwszym pismem, w którym zakwestionowali skuteczność zawartej między stronami umowy kredytu (przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

W piśmie z dnia 09 lutego 2015 r. skierowanym do Banku (...) S.A. M. P. (1) z prośbą o udzielenie informacji w zakresie wysokości raty kredytu z pominięciem klauzul abuzywnych (pismo z dnia 09 lutego 2015 r. – k. 583; przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

Bank (...) S.A. w piśmie z dnia 20 lutego 2015 r. wskazał, że powoływanie się na wyrok SOKiK wydany w kontroli abstrakcyjnej nie powoduje, że nie jest możliwe automatyczne wykreślenie danego postanowienia z konkretnej umowy kredytowej (pismo z dnia 20 lutego 2015 r. – k. 584-584v).

Kredytobiorcy zaprzestali spłacania rat kredytu w listopadzie 2015 roku (przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

W piśmie z dnia 25 lutego 2015 r. skierowanym do (...) S.A. wskazało, że od dnia 01 lutego 2015 r. wysokość rocznicowej sumy ubezpieczenia z tytułu grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytu hipotecznego / pożyczki hipotecznej w Banku (...) S.A. wynosi 2.015.259,52 zł, natomiast wysokość składki miesięcznej pobranej z tytułu ochrony ubezpieczeniowej wynosi 403,05 zł (pismo z dnia 25 lutego 2015 r. – k. 616v).

W piśmie z dnia 31 grudnia 2015 r. skierowanym do banku, M. P. (1) wskazał, że posiada nadpłatę w wysokości spłacanych rat kredytu. Podał, że jednym z elementów nadpłaty jest pobrana przez bank opłata z tytułu podwyższonej marży (ubezpieczenia) po czasie ustanowienia docelowego zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki. Zaznaczył, że do dnia sporządzenia pisma opłata ze strony banku nie została na jego rzecz zwrócona. Jednocześnie wniósł o zwrot ww. opłaty (pismo z dnia 31 grudnia 2015 r. – k. 585).

M. P. (1) i M. P. (2) w dniu 04 stycznia 2016 r. zwrócili się do Banku (...) S.A. z wnioskiem o wydanie dokumentów i udzielenie informacji (wniosek – k. 588).

Bank (...) S.A. w piśmie z dnia 07 stycznia 2016 r. poinformował M. P. (1), że nie znajduje podstaw do uznania jego roszczenia (pismo z dnia 07 stycznia 2016 r. – k. 586).

W dniu 07 stycznia 2016 r. Bank skierował do M. P. (1) i M. P. (2) ostateczne wezwanie do zapłaty, wzywając do spłaty zadłużenia przeterminowanego w wysokości 5.685,16 CHF powstałego w związku z niespłaceniem rat spłaty kredytu w terminie wskazanym w umowie. Saldo zadłużenia na dzień sporządzenia wezwania wynosiło odpowiednio: a) wymagalne należności kapitałowe w kwocie 5.404,73 CHF; b) wymagalne należności z tytułu odsetek w kwocie 248,99 CHF; c) wymagalne należności z tytułu naliczonych odsetek przeterminowanych z tytułu niespłaconej należności kapitałowej w kwocie 31,44 CHF. Podano, że od wymagalnej należności kapitałowej do dnia zapłaty zadłużenia przeterminowanego bankowi przysługują dalsze odsetki, naliczane według stopy zmiennej właściwej dla zadłużenia przeterminowanego wynosząca aktualnie 10% w skali roku. Jednocześnie kredytobiorcy zostali poinformowani o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia poprzez zmianę określonych w umowie warunków lub terminów spłaty zobowiązania, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania. Bank wskazał, że brak spłaty zadłużenia przeterminowanego wraz z dalszymi odsetkami naliczonymi do dnia zapłaty bądź nie złożenie wniosku o restrukturyzację zadłużenia we wskazanym terminie, skutkować będzie wypowiedzeniem przez bank określonej umowy oraz podjęciem działań windykacyjnych zmierzających do odzyskania należności.

Dokument został podpisany przez pełnomocników Banku (...) S.A. w osobie K. K. (1) – Dyrektora Departamentu Dochodzenia należności detalicznych oraz K. K. (2) pracownika Departamentu Dochodzenia Należności Detalicznych.

Pismo zostało skierowane na adres kredytobiorców, tj. ul. (...), (...)-(...) W. i odebrane przez M. P. (2) w dniu 15 stycznia 2016 r. (ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 147-148, k. 151-152; potwierdzenie odbioru – k. 149-150, k. 153-154; pełnomocnictwo nr (...) udzielone w dniu 05 października 2007 r. dla K. K. (2) przez członka Zarządu Z. K. oraz J. G. – k. 1366; pełnomocnictwo nr (...) udzielone w dniu 16 grudnia 2011 r. dla K. K. (1) przez członka Zarządu W. H. oraz J. G. – k. 1370-1371).

Bank (...) S.A. w piśmie z dnia 11 stycznia 2016 r. wskazał, że kredytobiorcy winni zgłosić się do placówki Banku w celu złożenia wniosku o wydanie archiwalnych kopii dokumentów oraz złożenie wniosku o wydanie zaświadczeń. Koszt opłat został określony na kwotę 136,00 zł (pismo z dnia 11 stycznia 2016 r. – k. 589).

Pismem z dnia 01 lutego 2016 r. Bank (...) S.A. poinformował M. P. (1), że w związku z wystąpieniem na dzień 31 stycznia 2016 r. zadłużenia przeterminowanego powyżej 60 dni, w przypadku braku spłaty ww. zadłużenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia pisma, bank będzie uprawniony do przetwarzania oraz przekazywania do Biura (...) S.A. informacji stanowiących tajemnicę bankową bez jego zgody przez okres 5 lat od dnia wygaśnięcia zobowiązania (pismo z dnia 01 lutego 2016 r. – k. 587).

W piśmie z dnia 10 lutego 2016 r. Bank ponownie skierował do M. P. (1) i M. P. (2) ostateczne wezwanie do zapłaty, wzywając do spłaty zadłużenia przeterminowanego w wysokości 8.563,92 CHF powstałego w związku z niespłaceniem rat spłaty kredytu w terminie wskazanym w umowie. Saldo zadłużenia na dzień sporządzenia wezwania wynosiło odpowiednio: a) wymagalne należności kapitałowe w kwocie 8.112,23 CHF; b) wymagalne należności z tytułu odsetek w kwocie 364,33 CHF; c) wymagalne należności z tytułu naliczonych odsetek przeterminowanych z tytułu niespłaconej należności kapitałowej w kwocie 87,36 CHF. Podano, że od wymagalnej należności kapitałowej do dnia zapłaty zadłużenia przeterminowanego bankowi przysługują dalsze odsetki, naliczane według stopy zmiennej właściwej dla zadłużenia przeterminowanego wynosząca aktualnie 10% w skali roku. Jednocześnie kredytobiorcy zostali poinformowani o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia poprzez zmianę określonych w umowie warunków lub terminów spłaty zobowiązania, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania. Bank wskazał, że brak spłaty zadłużenia przeterminowanego wraz z dalszymi odsetkami naliczonymi do dnia zapłaty bądź nie złożenie wniosku o restrukturyzację zadłużenia we wskazanym terminie, skutkować będzie wypowiedzeniem przez bank określonej umowy oraz podjęciem działań windykacyjnych zmierzających do odzyskania należności.

Pismo zostało skierowane na adres kredytobiorców, tj. ul. (...), (...)-(...) W. i odebrane przez M. P. (2) w dniu 17 lutego 2016 r.

Bank dodatkowo wysłał wezwanie do zapłaty na adres kredytobiorców, tj. ul. (...); (...)-(...) J.. Przesyłki pod ww. adresem nie zostały przez kredytobiorców odebrane. Przesyłka była awizowana w dniu 17 lutego 2016 r., powtórnie awizowana w dniu 25 lutego 2016 r., a w dniu 04 marca 2016 r. została zwrócona do banku (ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 155-156, k. 159-160, k. 165-166, k. 169-170; potwierdzenie odbioru – k. 157-158, k. 161-164, k. 167-168, k. 171-174; pełnomocnictwo nr (...) udzielone w dniu 05 października 2007 r. dla K. K. (2) przez członka Zarządu Z. K. oraz J. G. – k. 1366; pełnomocnictwo nr (...) udzielone w dniu 16 grudnia 2011 r. dla K. K. (1) przez członka Zarządu W. H. oraz J. G. – k. 1370-1371).

W piśmie z dnia 16 lutego 2016 r. skierowanym do (...) S.A. wskazało, że od dnia 01 lutego 2016 r. wysokość rocznicowej sumy ubezpieczenia z tytułu grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytu hipotecznego / pożyczki hipotecznej w Banku (...) S.A. wynosi 1.6757.138,92 zł, natomiast wysokość składki miesięcznej pobranej z tytułu ochrony ubezpieczeniowej wynosi 351,43 zł (pismo z dnia 16 lutego 2016 r. – k. 617).

M. P. (1) w dniu 03 marca 2016 r. złożył w oddziale Banku w K., placówka nr (...) wniosek o wydanie zaświadczenia dotyczącego wszystkich wpłat od początku obowiązywania umowy kredytu, tj. wszystkich rat kapitałowo – odsetkowych, ubezpieczeń oraz kwoty częściowej wcześniejszej spłaty kredytu. Bank pobrał opłatę za wydanie zaświadczenia w wysokości 100,00 zł (wniosek z dnia 03 marca 2016 r. – k. 590).

W dniu 03 marca 2016 r. M. P. (1) złożył w Banku (...) S.A. pismo, w którym wskazał, że wnosi o wydanie zaświadczenia o wysokości dokonanych wpłat oraz wyjaśnił, że według jego obliczeń posiada od nadpłatę w odniesieniu do uiszczanych dotychczas rat kredytu. Oświadczył, że wobec powyższego zaprzestaje uiszczania dalszych należności na rzecz Banku, a wznowienie spłat nastąpi po dokonaniu wyliczeń przez Bank (pismo z dnia 03 marca 2016 r. – k. 591).

Bank (...) S.A. w piśmie z dnia 11 marca 2016 r. wyjaśnił, że zgodnie z obowiązującymi procedurami, wydanie wnioskowanych przez kredytobiorcę informacji o kredycie, następuje w formie zaświadczeń / opinii o kredycie hipotecznym. Jednocześnie wskazał, że kredytobiorca winien udać się do placówki Banku w celu złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia (pismo z dnia 11 marca 2016 r. – k. 592).

W dniu 21 kwietnia 2016 r. M. P. (1) złożył w oddziale Banku (...) S.A. w W., placówka nr (...) wniosek o wydanie zaświadczenia o poniesionych kosztach z tytułu kredytu w okresie od dnia 01 czerwca 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. dotyczącego wszystkich wpłat oraz nadpłat kredytu, informacji na temat bieżącego salda kredytu w CHF i w przeliczeniu na PLN wraz z informacją o wysokości kursu, po którym dokonywana była spłata rat. Bank pobrał opłatę za wydanie zaświadczenia w wysokości 100,00 zł (wniosek z dnia 21 kwietnia 2016 r. – k. 593).

W dniu 21 kwietnia 2016 r. M. P. (1) i M. P. (2) złożyli w Banku (...) S.A. reklamację domagając się natychmiastowego wykreślenia z umowy klauzul uznanych za abuzywne w wyroku z grudnia 2011 r. Jednocześnie domagali się natychmiastowego zwrotu wszystkich niesłusznie naliczonych przez Bank (...) S.A. spreadów i ubezpieczenia niskiego wkładu własnego (pismo z dnia 21 kwietnia 2016 r. – k. 594).

W 2016 r. M. P. (1) i M. P. (2) dokonali sprzedaży nieruchomości. Nieruchomość została przez nich zakupiona za kwotę 1.550.000,00 zł, zaś sprzedana po cenie 1.050.000,00 zł. Po zmianie właściciela wyprowadzili się z domu.

Mimo prowadzenia przez M. P. (1) działalności gospodarczej, nie była ona przez niego stale wykonywana w nieruchomości. Niekiedy spotykał się w domu z klientami, jak również pracował z wykorzystaniem laptopa. M. P. (1) nie rozliczał kosztów kredytu w ramach prowadzonej działalności (przesłuchanie pozwanego (powoda wzajemnego) M. P. (1) – k. 1713-1715, k. 2806-2807; przesłuchanie pozwanej (powódki wzajemnej) M. P. (2) – k. 2807-2807v).

Na dzień 12 maja 2016 r. saldo zadłużenia wyniosłoby 396.564,59 CHF, a M. P. (1) i M. P. (2) zobowiązani byli spłacić łącznie 384.003,07 CHF. W związku z powyższym M. P. (1) i M. P. (2) spłacili względem banku kwotę 357.756,72 CHF, a niedopłata wyniosła 38.807,87 CHF.

Saldo zadłużenia na dzień 12 maja 2016 r. wyniosło 453.372,45 CHF, co po przeliczeniu w oparciu o kurs średni NBP z dnia 12 maja 2016 r., tj. 4,0008 wyniosło 1.741.838,11 zł.

Na dzień 12 maja 2016 r. saldo zadłużenia wyniosłoby 386.706,98 CHF, a M. P. (1) i M. P. (2) zobowiązani byli spłacić łącznie 377.285,30 CHF. W związku z tym, że M. P. (1) i M. P. (2) spłacili względem banku kwotę 357.756,72 CHF, niedopłata wyniosła 19.528,58 CHF.

Wobec powyższego saldo zadłużenia na dzień 12 maja 2016 r. wyniosło 406.235,56 CHF, co po przeliczeniu w oparciu o kurs średni NBP z dnia 12 maja 2016 r., tj. 4,0008 wyniosło 1.625.267,22 zł (opinia biegłego ds. ekonomii, finansów i rachunkowości dr hab. R. P. – k. 2315-2356; opinia uzupełniająca – k. 2703-2745v).

W dniu 20 czerwca 2016 r. M. P. (1) i M. P. (2) skierowali do banku reklamację w związku z zawartą umowę kredytu wskazując, że kwestionują podstawę prawną umowy, w tym postanowienia zawarte w § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 umowy. Jednocześnie domagali się m.in.: 1) uznania przez bank, iż z ww. przyczyn ich umowa z bankiem jest umową kredytu na kwotę 1.390.700,00 zł z pominięciem indeksacji do CHF za pomocą kursów kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku z dnia wypłaty kredytu oraz jego spłaty; 2) zwrotu nadpłaty w kwocie 459.000,00 zł; 3) przesłania aktualnego harmonogramu spłat, w terminie 30 dni od daty złożenia reklamacji (reklamacja – k. 176-184).

Bank (...) S.A. w piśmie z dnia 20 lipca 2016 r. wskazał, że bank nie widzi podstaw do uznania zgłoszonych w reklamacji roszczeń oraz jej uznania (pismo banku z dnia 20 lipca 2016 r. – k. 186-189).

W piśmie z dnia 12 sierpnia 2016 r. Bank skierował do M. P. (1) i M. P. (2) ponownie ostateczne wezwanie do zapłaty, wzywając do spłaty zadłużenia przeterminowanego w wysokości 26.305,62 CHF powstałego w związku z niespłaceniem rat spłaty kredytu w terminie wskazanym w umowie. Saldo zadłużenia na dzień sporządzenia wezwania wynosiło odpowiednio: a) wymagalne należności kapitałowe w kwocie 24.363,69 CHF; b) wymagalne należności z tytułu odsetek w kwocie 1.059,89 CHF; c) wymagalne należności z tytułu naliczonych odsetek przeterminowanych z tytułu niespłaconej należności kapitałowej w kwocie 882,04 CHF. Podano, że od wymagalnej należności kapitałowej do dnia zapłaty zadłużenia przeterminowanego bankowi przysługują dalsze odsetki, naliczane według stopy zmiennej właściwej dla zadłużenia przeterminowanego wynosząca aktualnie 10% w skali roku. Jednocześnie kredytobiorcy zostali poinformowani o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia poprzez zmianę określonych w umowie warunków lub terminów spłaty zobowiązania, w tym czasowe zawieszenie płatności rat kredytu w całości lub w części kapitałowej lub czasowe obniżenie wysokości raty na okres do 12 miesięcy. Bank wskazał, że jest gotowy rozważyć inne propozycje restrukturyzacyjne po złożeniu w Banku dokumentów finansowych obrazujących aktualną zdolność kredytową kredytobiorców, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania. Bank wskazał, że brak spłaty zadłużenia przeterminowanego wraz z dalszymi odsetkami naliczonymi do dnia zapłaty bądź nie złożenie wniosku o restrukturyzację zadłużenia we wskazanym terminie, skutkować będzie wypowiedzeniem przez bank określonej umowy oraz podjęciem działań windykacyjnych zmierzających do odzyskania należności.

Wezwanie do zapłaty zostało podpisane przez pracowników Banku posiadających stosowne pełnomocnictwa do podpisywania ww. dokumentów, tj. Kierownika Zespołu Windykacji Należności Hipotecznych K. K. (2) oraz Dyrektora Departamentu Dochodzenia Należności Detalicznych K. K. (1).

Pismo zostało skierowane na adres kredytobiorców, tj. ul. (...), (...)-(...) W. (ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 610; pełnomocnictwo nr (...) udzielone w dniu 05 października 2007 r. dla K. K. (2) przez członka Zarządu Z. K. oraz J. G. – k. 1366; pełnomocnictwo nr (...)udzielone w dniu 16 grudnia 2011 r. dla K. K. (1) przez członka Zarządu W. H. oraz J. G. – k. 1370-1371).

W dniu 25 sierpnia 2016 r. M. P. (1) i M. P. (2) zwrócili się z wnioskiem do Rzecznika Finansowego o zbadanie sprawy i podjęcie wobec Banku (...) S.A. stosownych działań w związku z reklamacją złożoną w Banku, w zakresie umowy kredytu nr KH/ (...) (wniosek z dnia 25 sierpnia 2016 r. – k. 595).

W piśmie z dnia 14 września 2016 r. M. P. (1) i M. P. (2) wskazali, że Bankowi (...) S.A. nie przysługuje prawo do wypowiedzenia umowy, albowiem umowa jest nieważna, ewentualnie od początku nie istnieje. Nadto kredytobiorcy posiadają nadpłaty w związku ze spłatą zobowiązania kredytowego z uwagi na stosowanie przez bank klauzul niedozwolonych. Wobec powyższego działania banku zmierzające do wypowiedzenia umowy należy uznać za nieskuteczne (pismo z dnia 14 września 2016 r. – k. 191-192).

Bank (...) S.A. w piśmie z dnia 05 października 2016 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko co do skuteczności i ważności umowy, wysokości i wymagalności zadłużenia z tytułu umowy oraz przysługującego bankowi prawa do wypowiedzenia umowy (pismo banku z dnia 05 października 2016 r. – k. 194).

W piśmie z dnia 07 października 2016 r. Bank (...) S.A. sformułował wypowiedzenie umowy określając czas jego trwania na 30 dni wraz z wezwaniem do spłaty zaległości w okresie biegu wypowiedzenia. Kwota zaległości została ustalona na 425.396,15 CHF, w tym: 1) kapitał w kwocie 422.826,22 CHF, w tym: a) kapitał prawidłowy w kwocie 393.025,18 CHF oraz b) kapitał przeterminowany w kwocie 29.801,04 CHF; 2) odsetki umowne zapadłe w kwocie 1.260,22 CHF; 3) odsetki umowne naliczone do dnia 06 października 2016 r. w kwocie 25,47 CHF; 4) odsetki od kapitału przeterminowanego w kwocie 1.284,24 CHF.

Dokument został podpisany przez pełnomocników Banku (...) S.A. w osobie K. K. (1) oraz K. K. (2) (wypowiedzenie – k. 196-199; pełnomocnictwo nr (...) udzielone w dniu 05 października 2007 r. dla K. K. (2) przez członka Zarządu Z. K. oraz J. G. – k. 1366; pełnomocnictwo nr (...) udzielone w dniu 16 grudnia 2011 r. dla K. K. (1) przez członka Zarządu W. H. oraz J. G. – k. 1370-1371).

Wypowiedzenie zostało skierowane na adres ul. (...); (...)-(...) W.. Pismo nadano w dniu 07 października 2016 r. Korespondencja została odebrana przez M. P. (1) w dniu 24 października 2016 r. (kopia korespondencji – k. 200-203).

Saldo zadłużenia na dzień 07 października 2016 r. wyniosłoby 386.032,20 CHF, a M. P. (1) i M. P. (2) zobowiązani byli spłacić łącznie 395.167,78 CHF. W związku z powyższym pozwani (powodowie wzajemni) spłacili względem banku kwotę 357.756,72 CHF, a zatem niedopłata wyniosła 37.411,06 CHF.

Saldo zadłużenia na dzień 07 października 2016 r. wyniosło 423.443,26 CHF.

Na dzień 07 października 2016 r. saldo zadłużenia wyniosłoby 375.396,93 CHF, a M. P. (1) i M. P. (2) zobowiązani byli spłacić łącznie 387.412,99 CHF. W związku z tym, że pozwani (powodowie wzajemni) spłacili względem banku kwotę 357.756,72 CHF, niedopłata wyniosła 29.656,27 CHF.

Saldo zadłużenia na dzień 07 października 2016 r. wyniosłoby 405.053,20 CHF (opinia biegłego ds. ekonomii, finansów i rachunkowości dr hab. R. P. – k. 2315-2356; opinia uzupełniająca – k. 2703-2745v).

Symulacja kosztów kredytu na podstawie umowy kredytu nr (...) na dzień 31 października 2016 r. kształtowała się następująco:

	Symulacja dla danych zgodnie z umową	Symulacja dla warunków kredytu, gdyby został udzielony w PLN
Kwota kredytu	721.307,84 CHF	1.390.700,00 zł
Marża	1,0876%	1,1726%
Koszt odsetek do 31.10.2016 r.	191.565,80 zł	462.444,44 zł
Kapitał spłacony do 31.10.2016 r.	341.318,90 CHF	668.986,45 zł
Kapitał spłacony do 31.10.2016 r.	47,32%	48,10%

Bank wyliczył kwotę odsetek do dnia 31 października 2016 r. dla rat spłacanych regularnie przy uwzględnieniu rzeczywistej zmiany oprocentowania i poziomów wskaźników LIBOR3M (dla CHF) oraz WIBOR3M (dla PLN). Symulacja dla danych zgodnych z umową została przygotowana przez Bank przy założeniu spłaty rat kredytu w PLN z uwzględnieniem zmienności kursu CHF w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku(...) S.A. (symulacja – k. 1681).

M. P. (1) i M. P. (2) w dniu 24 listopada 2016 r. skierowali do Banku (...) S.A. oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, tj. oświadczenia woli złożonego w dniu zawarcia umowy w dniu 19 maja 2008 r. umowy o kredyt hipoteczny nr (...). Oświadczyli, że w chwili podpisywania umowy działali w mylnym przekonaniu co do kluczowych parametrów umowy: całkowitych kosztów kredytu, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz składników wynagrodzenia Banku. Podali, że zostali przez Bank wprowadzeni w błąd, bowiem w § 12 ust. 1 pkt 1 umowy oświadczono im, że całkowite koszty kredytu wyniosą 692.873,77 zł, natomiast w § 12 ust. 1 pkt 2 umowy podano, że rzeczywista roczna stopa oprocentowania wyniesie 4,87%. Zdaniem kredytobiorców ww. wartości sią nieprawdziwe. albowiem ww. koszty są wyższe. Oświadczyli, że gdyby znali rzeczywiste koszty kredytu, a w szczególności spread na dzień podpisania umowy nigdy nie zawarliby umowy, gdyż spread ten stanowi rodzaj dodatkowej prowizji pobieranej przez Bank bez poinformowania o powyższym konsumentów. Wskazali, że mając na uwadze fakt, że działali pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej, a błąd ten został wywołany przez Bank, uchylają się od skutków prawnych oświadczenia. Podali, że termin z art. 88 § 2 k.c. został dochowany, albowiem o błędzie dowiedzieli się w dniu 23 listopada 2016 r. w trakcie rozmowy z pełnomocnikiem (oświadczenie – k. 611; protokół – k. 611v).

Na dzień 25 listopada 2016 r. saldo zadłużenia wynosiłoby 383.367,23 CHF (przy uwzględnieniu nadpłat), a M. P. (1) i M. P. (2) zobowiązani byli spłacić łącznie 398.031,24 CHF. Wobec powyższego M. P. (1) i M. P. (2) spłacili względem banku kwotę 357.756,72 CHF, a niedopłata wyniosła 40.274,52 CHF.

Na dzień 25 listopada 2016 r. saldo zadłużenia wyniosło 423.641,74 CHF, co po przeliczeniu w oparciu o kurs średni NBP z dnia 25 listopada 2016 r. wyniosło 1.740.023,73 zł.

Na dzień 25 listopada 2016 r. saldo zadłużenia wyniosłoby 372.805,37 CHF (przy uwzględnieniu nadpłat), a M. P. (1) i M. P. (2) zobowiązali byli spłacić łącznie 390.197,57 CHF. W związku z tym, że faktycznie M. P. (1) i M. P. (2) spłacili względem Banku 357.756,72 CHF, to niedopłata wyniosła (-) 32.440,85 CHF.

Saldo zadłużenia na dzień 25 listopada 2016 r. wyniosło 405.246,22 CHF, co po przeliczeniu w oparciu o kurs średni NBP w wysokości 4,1073 wynosiło 1.664.467,79 zł (opinia biegłego ds. ekonomii, finansów i rachunkowości dr hab. R. P. – k. 2315-2356; opinia uzupełniająca – k. 2703-2745v).

Wysokość rat w odniesieniu do rat kapitałowych oraz odsetkowych w walucie CHF należnych bankowi w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r., przyjmując że kredyt oparty jest o wszelkie postanowienia umowne wynosiła łącznie 398.031,24 CHF tytułem spłaty rat kapitałowo – odsetkowych, w tym 338.380,35 CHF tytułem spłaty kapitału oraz 59.650,89 CHF tytułem spłaty odsetek.

Różnica między wysokością rat faktycznie spłaconych przez pozwanych (powodów wzajemnych) w CHF w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r., a wysokością rat przy uwzględnieniu wszystkich postanowień umownych, w szczególności dotyczących wysokości oprocentowania i rat spłaty kredytu wyniosła [hipotetyczna niedopłata pozwanych (powodów wzajemnych)] (-) 40.274,52 CHF, w tym wysokość kapitału (-) 39.441,58 CHF oraz (-) 832,94 CHF tytułem odsetek.

Wysokość w CHF rat kapitałowo – odsetkowych należnych bankowi od pozwanych (powodów wzajemnych) w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r. przy założeniu, że kwota wypłacona pozwanym (powodom wzajemnym) faktycznie w PLN przeliczona została w oparciu o kurs średni NBP wynosiła łącznie 390.197,57 CHF, w tym rata kapitałowa w wysokości 331.983,93 CHF oraz rata odsetkowa w wysokości 58.213,64 CHF.

Różnica miedzy kwotą wypłaconą pozwanym (powodom wzajemnym) w PLN przeliczona w oparciu o kurs średni NBP, a kwotami faktycznie uiszczonymi przez pozwanych (powodów wzajemnych) w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r. wyniosła [hipotetyczna niedopłata pozwanych (powodów wzajemnych)] łącznie (-) 32.440,85 CHF tytułem rat kapitałowo – odsetkowych, w tym kwota (-) 33.045,16 CHF tytułem spłaty kapitału oraz kwota 604,31 CHF tytułem spłaty odsetek (opinia biegłego ds. ekonomii, finansów i rachunkowości dr hab. R. P. – k. 2315-2356; opinia uzupełniająca – k. 2703-2745v).

W dniu 28 listopada 2016 r. bank skierował do M. P. (1) i M. P. (2) przedsądowe wezwanie do zapłaty na jego rzecz zadłużenia przeterminowanego w kwocie 1.780.928,01 zł, na które składały się: 1) należność główna w kwocie 1.766.271,97 zł, co stanowiło równowartość kwoty 422.826,22 CHF; 2) odsetki umowne naliczone od należności głównej od dnia 31 października 2015 r. do dnia 23 listopada 2016 r. w kwocie 6.092,10 zł, co stanowiło równowartość kwoty 1.458,38 CHF; 3) odsetki umowne naliczone od dnia zadłużenia przeterminowanego przed wypowiedzeniem za okres od dnia 01 grudnia 2015 r. do dnia 24 listopada 2016 r. w wysokości 7.092,05 zł, co stanowiło równowartość kwoty 1.697,76 CHF; 4) odsetki umowne naliczone od zadłużenia przeterminowanego po wypowiedzeniu za okres od dnia 25 listopada 2016 r. do dnia 27 listopada 2016 r. w wysokości 1.471,89 zł. Wskazano, że od kwoty ww. zadłużenia przeterminowanego do dnia zapłaty bankowi przysługują dalsze odsetki naliczane według stopy zmiennej dla należności przeterminowanych, wynoszącej 10% w stosunku rocznym.

Dokument został podpisany przez pracowników Banku w osobach K. G. oraz A. A. (przedsądowe wezwanie do zapłaty – k. 205-206, k. 209-210).

Przedsądowe wezwanie do zapłaty zostało skierowane na adres ul. (...); (...)-(...) W.. Pismo nadano w dniu 01 grudnia 2016 r. Korespondencja została odebrana przez M. P. (1) i M. P. (2) w dniu 09 grudnia 2016 r. (kopia korespondencji – k. 207-208, k. 211-212).

Banku (...) S.A. w piśmie z dnia 20 grudnia 2016 r. wskazał, że Bank dokonał oszacowania całkowitego kosztu kredytu właściwie, zakładając przewidziany umową sposób spłaty kredytu w formie rat stałych. W wyliczeniach uwzględniono koszt ustanowienia zabezpieczeń kredytu jak również pozostałe koszty, do których zapłaty byli kredytobiorcy zobowiązani w całym okresie kredytowania, w tym koszty odsetek oraz ubezpieczeń, do których kredytobiorcy przystąpili w momencie zawierania umowy. Zaznaczył, że samo złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli nie oznacza nieważności tego oświadczenia. Umowa zawarta między stronami jest zatem ważna i wiążaca (pismo z dnia 20 grudnia 2016 r. – k. 612-613).

Rzecznik Finansowy w dniu 15 lutego 2017 r. przekazał do Banku (...) S.A. pismo kredytobiorców wnosząc przy tym o przedstawienie przez Bank wyjaśnień w związku z zawartą umową kredytu (pismo z dnia 15 lutego 2017 r. – k. 596-602).

W piśmie z dnia 20 lutego 2017 r. skierowanym do M. P. (1) (...) S.A. wskazało, że od dnia 01 lutego 2017 r. wysokość rocznicowej sumy ubezpieczenia z tytułu grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytu hipotecznego / pożyczki hipotecznej w Banku (...) S.A. wynosi 1.766.271,97 zł, natomiast wysokość składki miesięcznej pobranej z tytułu ochrony ubezpieczeniowej wynosi 353,25 zł (pismo z dnia 20 lutego 2017 r. – k. 617v).

Banku (...) S.A. w piśmie z dnia 15 marca 2017 r. skierowanym do Rzecznika Finansowego odniósł się do przebiegu procedury kredytowej mającej zastosowanie do M. P. (1) i M. P. (2). Podał, że postanowienia umowy były objęte rzeczywistą wolą klientów. Bank nie narzucał klientom waluty kredytu, jego kwoty, ani zabezpieczenia, a wszystkie decyzje były podejmowane przez kredytobiorców samodzielnie. Zawarta przez strony umowa uwzględniała wszystkie indywidualne warunki, o które wnioskowali ubiegając się o kredyt, a na które to warunki Bank przystał, wydając decyzję kredytową. Nadto wskazał na wynegocjowanie przez kredytobiorców obniżenia marży o 0,2 p.p. oraz prowizji za udzielenie kredytu. Wskazał, że oferta Banku została przedstawiona przez pośrednika kredytowego, a zatem to kredytobiorcy uznali ofertę Banku za najkorzystniejszą spośród innych ofert oraz podał, że kredyt indeksowany nie zawiera w sobie klauzuli waloryzacyjnej, lecz stanowi rodzaj umowy kredytowej wypracowany w oparciu o zasadę swobody umów i usankcjonowany w drodze ustawy (pismo z dnia 15 marca 2017 r. – k. 603-606v).

W dniu 12 maja 2017 r. Bank wystawił wyciąg z ksiąg stwierdzając, że w księgach Banku (...) S.A. M. P. (1) i M. P. (2) posiadają wymagalne zadłużenie w wysokości 1.861.391,33 zł z tytułu umowy kredytu nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. Na kwotę zadłużenia składały się: 1) należność główna w kwocie 1.766.271,97 zł, co stanowiło równowartość kwoty 422.826,22 CHF; 2) odsetki umowne naliczone od należności głównej od dnia 31 października 2015 r. do dnia 23 listopada 2016 r. w kwocie 6.092,10 zł, co stanowiło równowartość kwoty 1.458,38 CHF; 3) odsetki umowne naliczone od dnia zadłużenia przeterminowanego przed wypowiedzeniem za okres od dnia 01 grudnia 2015 r. do dnia 24 listopada 2016 r. w wysokości 7.092,05 zł, co stanowiło równowartość kwoty 1.697,76 CHF; 4) odsetki umowne naliczone od zadłużenia przeterminowanego po wypowiedzeniu za okres od dnia 25 listopada 2016 r. do dnia 11 maja 2017 r. w wysokości 81.935,21 zł. Wskazano, że od kwoty ww. zadłużenia przeterminowanego do dnia zapłaty bankowi przysługują dalsze odsetki naliczane według stopy zmiennej dla należności przeterminowanych, wynoszącej 10% w stosunku rocznym (wyciąg z ksiąg banku – k. 214-215).

Wysokość odsetek karnych za okres od dnia 25 listopada 2016 r. do dnia 12 maja 2017 r. wyniosła 113.681,55 zł.

Wysokość faktycznego zadłużenia kredytobiorców na dzień 12 maja 2017 r. wyniosła: a) suma kapitału wymagalnego – 1.740.023,73 zł; b) odsetki karne – 113.681,55 zł, tj. łącznie 1.853.705,28 zł.

Wysokość odsetek karnych w oparciu o kurs średni NBP za okres od dnia 25 listopada 2016 r. do dnia 12 maja 2017 r. wyniosła 108.745,23 zł.

Wysokość faktycznego zadłużenia kredytobiorców na dzień 12 maja 2017 r. wyniosła: a) suma kapitału wymagalnego – 1.664.467,79 zł; b) odsetki karne – 108.745,23 zł, tj. łącznie 1.773.213,02 zł (opinia uzupełniająca – k. 2703-2745v).

Kredyt został wypowiedziany z przewalutowaniem po kursie 4,1773
z dnia 25 listopada 2016 r. (zaświadczenie o obsłudze kredytu hipotecznego – k. 130-133).

Rzecznik Finansowy w dniu 20 czerwca 2017 r. ponownie zwrócił się do Banku (...) S.A. wskazując, że Bank nie wyjaśnił, czy kredytobiorcy mieli wiedzę, w jaki sposób Bank ustala kursy walut. Zaznaczył, że sposób ustalania kursów waluty przez Bank nie wynika ani z treści umowy, ani z Regulaminu obowiązującego na dzień zawarcia umowy. Bank wskazał, że nie sprecyzował szczegółowo zasad ustalania kursów walut w Tabeli, a zostały one wprowadzone dopiero w 2011 r. Jednocześnie zwrócił się do Banku o przedstawienie dalszych wyjaśnień (pismo z dnia 20 czerwca 2017 r. – k. 607-609v).

Wartość świadczenia banku polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku odpowiada wartości odsetek ustawowych w rozumieniu art. 359 § 2 k.c., przy uwzględnieniu zmian wysokości tych odsetek oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) po uruchomieniu kredytu nie ulegał zmianie w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2022 r. wynosił w zakresie wysokości rat odsetkowych 1.209.326,91 zł.

Wartość świadczenia banku polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku odpowiada wartości odsetek ustawowych, przy uwzględnieniu zmian wysokości tych odsetek oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) po uruchomieniu kredytu uległ zmianie w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r. wynosiła 658.108,00 zł.

Wartość świadczenia banku w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2022 r. polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku publikowanego przez NBP odpowiada publikowanej przez NBP stopie średniego oprocentowania dla kredytów i innych należności w PLN dla gospodarstw domowych na nieruchomości mieszkaniowe, dla okresu kredytowania powyżej 5 lat, przy uwzględnieniu zmian wysokości tych odsetek oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) nie ulegał zmianie wynosiła 929.801,03 zł w odniesieniu do rat odsetkowych.

Wartość świadczenia banku w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2022 r. polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku publikowanego przez NBP odpowiada publikowanej przez NBP stopie średniego oprocentowania dla kredytów i innych należności w PLN dla gospodarstw domowych na nieruchomości mieszkaniowe, dla okresu kredytowania powyżej 5 lat, przy uwzględnieniu zmian wysokości tych odsetek oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) ulegał zmianie wynosiła 703.421,86 zł w odniesieniu do rat odsetkowych.

Wartość świadczenia banku w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r. polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku publikowanego przez NBP odpowiada publikowanej przez NBP stopie średniego oprocentowania dla kredytów i innych należności w PLN dla gospodarstw domowych na nieruchomości mieszkaniowe, dla okresu kredytowania powyżej 5 lat, przy uwzględnieniu zmian wysokości tych odsetek oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) ulegał zmianie wynosiła 533.592,43 zł w odniesieniu do rat odsetkowych.

Wartość świadczenia banku w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2022 r. polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku odpowiada referencyjnej stopie procentowej WIBOR 3M oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) po uruchomieniu kredytu nie ulegał zmianie wynosiła 572.917,82 zł.

Wartość świadczenia banku w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2022 r. polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku odpowiada referencyjnej stopie procentowej WIBOR 3M oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) po uruchomieniu kredytu ulegał zmianie wynosiła 433.276,09 zł.

Wartość świadczenia banku w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r. polegającego na udostępnieniu pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału, przy założeniu, że wartość świadczenia banku odpowiada referencyjnej stopie procentowej WIBOR 3M oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym (powodom wzajemnym) po uruchomieniu kredytu ulegał zmianie wynosiła 344.605,12 zł.

Wysokość w PLN świadczenia należnego bankowi od pozwanych (powodów wzajemnych), wymagalnych w okresie od dnia 27 marca 2006 r. do dnia 29 marca 2021 r. przy założeniu, że pominięto by wszelkie zawarte w umowie klauzule dotyczące przeliczenia pierwotnej kwoty kredytu na walutę CHF, harmonogram spłat kredytu wyrażony byłby w walucie PLN, a kredyt oprocentowany byłby w oparciu o stawkę WIBOR 3M plus wyliczona marża oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym po uruchomieniu kredytu nie ulegał zmianie wynosiła 845.498,06 zł.

Wysokość w PLN świadczenia należnego bankowi od pozwanych (powodów wzajemnych), wymagalnych w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2022 r. przy założeniu, że pominięto by wszelkie zawarte w umowie klauzule dotyczące przeliczenia pierwotnej kwoty kredytu na walutę CHF, harmonogram spłat kredytu wyrażony byłby w walucie PLN, a kredyt oprocentowany byłby w oparciu o stawkę WIBOR 3M plus wyliczona marża oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym po uruchomieniu kredytu nie ulegał zmianie wynosiła 843.523,76 zł.

Wysokość w PLN świadczenia należnego bankowi od pozwanych (powodów wzajemnych), wymagalnych w okresie od dnia 01 września 2008 r. do dnia 25 listopada 2016 r. przy założeniu, że pominięto by wszelkie zawarte w umowie klauzule dotyczące przeliczenia pierwotnej kwoty kredytu na walutę CHF, harmonogram spłat kredytu wyrażony byłby w walucie PLN, a kredyt oprocentowany byłby w oparciu o stawkę WIBOR 3M plus wyliczona marża oraz zakładając, że kapitał udostępniony pozwanym po uruchomieniu kredytu ulegał zmianie wynosiła 481.427,73 zł (opinia biegłego ds. ekonomii, finansów i rachunkowości dr hab. R. P. – k. 2315-2356).

Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił w oparciu o materiał dowodowy w postaci dokumentów oraz dowodu z przesłuchania pozwanych (powodów wzajemnych). W zakresie, w jakim zgromadzone w aktach dokumenty nie zostały wskazane w toku dotychczasowych ustaleń, zostały przez Sąd pominięte jako irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy w rozumieniu art. 227 k.p.c.

Sąd dopuścił dowód z przesłuchania stron w trybie art. 299 i 304 k.p.c., ograniczając ten dowód na podstawie art. 302 § 1 k.p.c., do przesłuchania pozwanych (powodów wzajemnych) M. P. (1) i M. P. (2). Oceniając wiarygodność przesłuchania, Sąd wziął pod uwagę, że kredytobiorcy byli bezpośrednio zainteresowani rozstrzygnięciem sprawy. Dokonując oceny treści wskazanych zeznań, Sąd kierował się ich oparciem w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, dokonując weryfikacji podanych informacji z dokumentacją znajdującą się w aktach.

Sąd ocenił jako niewiarygodne zeznania M. P. (1) i M. P. (2) zakresie, w jakim twierdzili, że w trakcie zawierania umowy o kredyt nie zostali poinformowani o ryzyku. Wskazać należy, że kredytobiorcy wraz z wnioskiem kredytowym podpisali dokument „Informacja dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej oparte na zmiennej stopie procentowej” (k. 43-44).
W treści dokumentu bank poinformował kredytobiorców, że wybierając zadłużenie w walucie obcej korzystają z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu. Podano, że powyższe wynika to ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych, które są podstawą do ustalenia oprocentowania kredytu. W informacji podkreślono jednak, że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, Kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych, zaś występowanie ryzyka kursowego sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Nadto bank zachęcał kredytobiorców do rozważenia zaciągnięcia długoterminowego kredytu w PLN jako korzystnej alternatywy w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych. Nadto bank pouczył kredytobiorców o ryzyku zmiany stóp procentowych. Dodatkowo w oświadczeniu zawartym w § 5 ust. 3 umowy M. P. (1) i M. P. (2) potwierdzili, że wraz z wnioskiem kredytowym otrzymali powyższe pismo i zapoznali się z nim. M. P. (1) i M. P. (2) wyjaśnili przy tym, że składali wyłącznie prawdziwe oświadczenia w toku procesu zawierania przedmiotowej umowy.

Powód w toku zeznań wskazał, że dokument ten został „pokazany w ostatniej chwili w dniu podpisania umowy”, co również nie polega na prawdzie, gdyż data na oświadczeniu jest wcześniejsza niż data umowy o prawie 4 miesiące.

Nie podlegały prawdzie twierdzenia kredytobiorców jakoby nie wiedzieli do czego służył CHF w przedmiotowej umowie kredytu. Powodowie zeznali, iż „przestali spłacać kredyt, gdy zdali sobie sprawę, że to nie jest kredyt”. Przede wszystkim wskazać należy, iż M. P. (1) i M. P. (2) złożyli wniosek kredytowy o udzielenie im kredytu indeksowanego w walucie CHF. Już w treści umowy kredytu została określona kwota kredytu, która wynosiła 1.390.700,00 zł. W § 2 ust. 2 umowy wskazano, iż kredyt jest indeksowany do waluty CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Na mocy zaś § 3 ust. 2 Regulaminu kredyt mógł być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych. W § 5 ust. 15 Regulaminu określono, że w przypadku kredytu w walucie obcej wnioskodawca we wniosku o udzielenie kredytu określa kwotę kredytu w PLN z zaznaczeniem waluty wnioskowanego kredytu oraz że kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej jest określona w PLN. Już tylko przeczytanie tych dokumentów pozwalało kredytobiorcom na ustalenie, że zaciągnięcie kredytu indeksowanego do waluty CHF powodowało, że był to kredyt powiązany z walutą CHF, którego saldo i raty będą wyrażone w tej walucie, której wahania są zależne od kursu waluty.

Podkreślić należy, że powodowie posiadali przy tym dwuletnie doświadczenie w wykonywaniu umowy o tożsamej konstrukcji tj. kredytu indeksowanego do waluty CHF. Bazując na doświadczeniu życiowym, mieli świadomość, iż świadczenia stron są przeliczane pomiędzy walutami PLN i CHF. Zrozumienie tej zasady, było przy tym dla powodów o tyle łatwiejsze, iż w 2007 roku zawarli umowę kredytu złotowego, co pozwoliło im rozeznać się w różnicach pomiędzy kredytami złotowymi oraz indeksowanymi.

Jako niewiarygodne Sąd ocenił nadto zeznania kredytobiorców, że umowa z 2008 r. nie służyła spłaceniu wcześniejszego ich zobowiązania. Powyższe pozostaje w sprzeczności z treścią § 2 ust. 3 umowy, w którym w sposób jasny określono cel kredytu.

Sąd oparł się na opinii biegłego R. P. wraz z opinią uzupełniającą. Wątpliwości Sądu nie budziła ostatecznie matematyczna poprawność wyliczeń biegłego. Należy wskazać, iż opinia biegłego podlega, jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c., lecz odróżniają ją pod tym względem inne, szczególne dla tego dowodu kryteria jego oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z logiką i wiedzą powszechnej. Kierując się zasadami logiki i wiedzy powszechnej, w ocenie Sądu Okręgowego biegły ostatecznie wyprowadził jasne i prawidłowe wnioski wyrażone w opinii.

Postanowieniem z dnia 10 października 2022 r. (k. 2298) Sąd pominął na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. dowód z opinii biegłego na pozostałe okoliczności, gdyż tezy wniosku dowodowego nie odnosiły się do okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Na rozprawie dnia 06 listopada 2018 r. Sąd pominął dowód z przesłuchania świadka K. M. oraz A. L. (k. 1713) - z tezy dowodowej zakreślonej dla przeprowadzenia tego dowodu wynikało, że w przeważającej mierze świadek K. M. miał zeznawać na okoliczności ogólne, dotyczące stosowanych przez bank procedur, co było irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś świadek A. L. nie miał do czynienia z kredytobiorcami.

Podstawy ustaleń Sądu nie stanowiły „Ogólne warunki grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytu hipotecznego / pożyczki hipotecznej w Banku (...) S.A.” (k. 614-615v), albowiem jak wynika z § 6 ust. 1 umowa została zawarta pomiędzy (...) S.A., a ubezpieczającym ( Bankiem (...) S.A.) na okres do dnia 31 stycznia 2007 r., zaś umowa została przez strony zawarta w dniu 23 maja 2008 r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo główne zasługiwało na uwzględnienie, zaś powództwo wzajemne podlegało oddaleniu.

Po uprzednim uprzedzeniu stron o możliwości zamknięcia rozprawy i umożliwieniu im zabrania głosu w piśmie procesowym, Sąd zamknął rozprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 224 § 3 k.p.c.

Bank (...) S.A. w niniejszej sprawie w ramach powództwa głównego ostatecznie domagał się:

1. zasądzenia od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 1.861.391,33 zł wraz odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

ewentualnie:

2. zasądzenia od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 445.443,95 CHF wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

ewentualnie:

3. zasądzenia od pozwanych (powodów wzajemnych) solidarnie na jego rzecz kwoty 1.390.700,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanym (powodom wzajemnym) odpisu pozwu do dnia zapłaty, a w razie uznanie przez Sąd braku zasądzenia ww. kwoty solidarnie, powód (pozwany wzajemny) wniósł o zasądzenie jej od pozwanych (powodów wzajemnych) in solidum, ewentualnie w częściach równych – tytułem zwrotu powodowi (pozwanemu wzajemnemu) udostępnionego pozwanym (powodom wzajemnym) kapitału w wysokości 1.390.700,00 zł (k. 2656-2661).

M. P. (1) i M. P. (2) w ramach powództwa wzajemnego domagali się natomiast:

1. zasądzenia od powoda (pozwanego wzajemnego) na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 913.549,85 zł, na którą składają się:

b. kwota 2.923,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie nieruchomości (budynków) uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 stycznia 2015 r.;

c. kwota 35.570,65 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenia na życie, uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 grudnia 2015 r.;

f. kwota 204,97 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie (...), uiszczonych w okresie od dnia 04 sierpnia 2008 r. do dnia 02 października 2015 r.;

g. kwota 300,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. opłaty za wycenę nieruchomości uiszczonej w dniu 31 lipca 2008 r.;

3. ustalenia, że umowa kredytu nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

II.

3. zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 913.549,85 zł, na którą składają się:

b. kwota 2.923,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie nieruchomości (budynków) uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 stycznia 2015 r.;

c. kwota 35.570,65 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenia na życie, uiszczonych w okresie od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia 05 grudnia 2015 r.;

f. kwota 204,97 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. składek na ubezpieczenie (...), uiszczonych w okresie od dnia 04 sierpnia 2008 r. do dnia 02 października 2015 r.;

g. kwota 300,00 zł tytułem innego nienależnego świadczenia, tj. opłaty za wycenę nieruchomości uiszczonej w dniu 31 lipca 2008 r.;

4. zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 105.558,95 CHF tytułem całych rat kapitałowo – odsetkowych od umowy kredytu, uiszczonych w walucie CHF w okresie od dnia 17 lutego 2012 r. do dnia 30 listopada 2015 r.,

tj. wszystkich ww. kwot tytułem nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03 lutego 2015 r. do dnia zapłaty, w związku z uznaniem, że umowa kredytu nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

III.

ustalenie, że umowa kredytu nr (...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

IV.

tj. wszystkich powyższych kwot tytułem nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03 lutego 2015 r. do dnia zapłaty;

Pozwani (powodowie wzajemni) w odpowiedzi na pozew, jak i w dalszych pismach procesowych kwestionowali roszczenie Banku (...) S.A. zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Podnieśli zarzut braku wykazania istnienia i wysokości roszczenia przez powoda (pozwanego wzajemnego) kwestionując przy tym złożony przez powoda (pozwanego wzajemnego) wyciąg z ksiąg rachunkowych. Wywodzili, że kwota roszczenia powoda (pozwanego wzajemnego) została w sposób całkowicie dowolny przez niego ustalona, a Bank przyjął błędną datę dokonania przewalutowania waluty kredytu wpisanej do ewidencji, która stała się podstawą do wystawienia wyciągu z ksiąg rachunkowych. Dalej pozwani (powodowie wzajemni) wskazali, że klauzule indeksacyjne zawarte w umowie są bezwzględnie nieważne, co powoduje nieważność umowy kredytu, ewentualnie nieważność umowy wywodzili z bezskutecznego charakteru klauzul indeksacyjnych. Kolejno powołali się na sprzeczność umowy z przepisami prawa. Pozwani (powodowie wzajemni) podnieśli zarzut przedawnienia roszczeń powoda (pozwanego wzajemnego).

W toku procesu powód (pozwany wzajemny) Bank (...) S.A. w W. konsekwentnie wnosił o oddalenie powództwa wzajemnego w całości, w tym także w jego wariancie ewentualnym. Powód (pozwany wzajemny) przytoczył szereg argumentów natury prawnej, które w jego ocenie potwierdzały ważność i skuteczność nawiązanego stosunku umownego, co miało przemawiać za bezzasadnością powództwa wzajemnego oraz zasadnością powództwa głównego z uwagi na wypowiedzenie umowy kredytu na skutek zaprzestania spłaty kredytu przez pozwanych (powodów wzajemnych) i brak spłaty kwoty wymagalnego zadłużenia na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego).

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia powództwa głównego oraz wzajemnego miała kwestia ważności przedmiotowej umowy kredytu z dnia 23 maja 2008 roku. Celem uniknięcia powtarzania rozważań prawnych, Sąd w pierwszej kolejności dokona oceny ważności umowy kredytu, a następnie odniesie się do poszczególnych żądań powoda głównego oraz powodów wzajemnych.

Przechodząc do oceny ważności umowy kredytu zawartej przez strony w pierwszej kolejności wskazać należy, że z orzecznictwa TSUE wydanego na gruncie przepisów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, jasno wynika, że kwestia ważności czynności prawnej powinna zostać rozstrzygnięta w oparciu o przepisy prawa krajowego ( tak przykładowo: TSUE w wyroku z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 oraz z dnia 29 kwietnia 2021 r. C-19/20).

I tak zgodnie z brzmieniem art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest także czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Jeżeli z kolei nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Nieważność, o której mowa w art. 58 § 1 k.c., jest nieważnością bezwzględną, co oznacza, że czynność prawna nie wywołuje żadnych skutków w sferze cywilnoprawnej. Stan nieważności z przyczyn wskazanych w art. 58 § 1 i 2 k.c. powstaje z mocy samego prawa i to ze skutkiem ex tunc, tzn. od chwili dokonania czynności ( zob. komentarz A. Janiaka do art. 58 kc [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna [pod red.:] A Kidyby, opubl. w SiP Lex oraz powołane tam orzecznictwo) . Nieważność czynności prawnej odnosi skutek erga omnes (względem wszelkich podmiotów prawa, nie tylko między stronami).

Przed przystąpieniem do oceny zarzutów pozwanych (powodów wzajemnych) skierowanych przeciwko przedmiotowej umowie kredytu, należy mieć przede wszystkim na uwadze, że stwierdzenie, że czynność prawna jest sprzeczna z ustawą lub zasadami współżycia społecznego, wywołuje konieczność określenia właściwej sankcji naruszenia. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że sankcje te powinny być skuteczne – zdolne do eliminowania negatywnych skutków związanych z już dokonanym naruszeniem normy prawnej (bezpośredni albo bliższy efekt prewencyjny) oraz zdolne do zapobiegania takim naruszeniom pro futuro (pośredni albo dalszy efekt prewencyjny) – i proporcjonalne, czyli oddziałujące na skuteczność umowy, a tym samym ingerujące w autonomię woli stron lub bezpieczeństwo obrotu tylko o tyle, o ile jest to niezbędne do zapewnienia efektywności sankcji ( M. Safjan [w:] Kodeks cywilny..., t. I, red. K. Pietrzykowski, 2018, komentarz do art. 58, nb 12). W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2015 r., ( III CZP 107/14, OSNC 2016/2, poz. 16), Sąd Najwyższy wskazał, że oceniając, czy w danym wypadku art. 58 § 1 k.c. i sankcja nieważności powinny znaleźć zastosowanie, należy uwzględnić nie tylko pewne trwałe wartości, takie jak porządek publiczny, ale i interesy każdej ze stron czynności prawnej, a także proporcjonalność sankcji
w stosunku do dokonanego naruszenia. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że nie można też pominąć, iż oddziaływanie na autonomię woli stron za pomocą sankcji nieważności bezwzględnej powinno być wyjątkowe, ze względu na jej nadrzędny charakter w obszarze prawa prywatnego. Naruszenie nakazu określonego zachowania wynikającego z ustawy, skierowanego tylko do jednej ze stron, nie wpływającego na treść i cel czynności prawnej, wymaga więc oceny, czy dla takiego naruszenia sankcja nieważności jest proporcjonalna, przy uwzględnieniu celu naruszonej normy. Zasada proporcjonalności w najszerszym zakresie odnosi się do działalności prawotwórczej państwa, czego dowodzi brzmienie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, jest jednak oczywiste, że oprócz sfery legislacji, proporcjonalność obejmuje także sferę stosowania prawa, m.in. przez sądy.

Nieważność czynności prawnej powiązana jest z czynnościami, które nie spełniają najbardziej podstawowych wymagań prawnych (sprzeczność z ustawą), czy też z czynnościami w wyniku których powstaje obowiązek lub uprawnienie do postępowania zakazanego przez normę moralną, czy też takimi, które służą osiągnięciu stanu rzeczy podlegającego negatywnej ocenie moralnej (sprzeczność z zasadami współżycia społecznego) [ tak E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 10, Warszawa 2021]. Pozwani (powodowie wzajemni) powinni zatem wykazać, że w związku z przedmiotową umową pojawiły się okoliczności, czy to dotyczące jej treści, czy związane z jej zawarciem, które uzasadniają zastosowanie najsurowszej sankcji przewidzianej przepisami prawa cywilnego – nieważności czynności prawnej.

Przechodząc na grunt przedmiotowej umowy, w pierwszej kolejności przywołać należy, ze art. 353¹ k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Jak słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 7 września 2018 r., art. 56 k.c. wraz z art. 353¹k.c. są pozytywnym wyrazem zasady swobody czynności prawnych i autonomii woli, natomiast art. 58 k.c. określa jej granice od strony negatywnej – wskazując, kiedy czynność prawna spotyka się z negatywną oceną ustawodawcy, a przez to kiedy nie może odnieść zamierzonych przez strony skutków prawnych. Negatywna ocena ma miejsce wtedy, gdy czynność prawna (jej treść lub cel) jest sprzeczna z ustawą lub zasadami współżycia społecznego albo ma na celu obejście ustawy i jest związana z doniosłością i nagannością okoliczności powodujących powstanie wady. Przewidzianą za to sankcją jest nieważność czynności prawnej, przez zastrzeżenie której ustawodawca nakazuje sądowi odmówić uznania niektórych działań podmiotów prawa za prawnie skuteczne. Art. 353¹ k.c. ma charakter iuris cogentis, a zatem naruszenie któregokolwiek z wymienionych w nim kryteriów spowoduje nieważność czynności prawnej, która zgodnie z art. 58 k.c. zostanie uznana za sprzeczną z prawem. Uczestnicy obrotu prawnego mają zagwarantowane prawo swobody zawierania umów i tym samym gwarancję poszanowania tej zasady przez osoby trzecie, a także organy władzy państwowej. Z zasady swobody umów wyrażonej w art. 353¹k.c. wynika wprost, że strony mogą kształtować stosunek prawny według własnej woli, jednak zgodnie z przepisami bezwzględnie obowiązującymi, właściwością stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego ( tak: wyrok SA w Krakowie z dnia 7 września 2018 r., I AGa 178/18, Sip Legalis, nr 1834657) .

Przepis art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe ( Dz.U.2018.2187 t.j.), w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej ( Dz.U. 2002.72.665 j.t.) stanowił natomiast, że przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Zgodnie zaś z art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

W piśmiennictwie wyjaśnia się, że umowa kredytu jest czynnością prawną konsensualną, dwustronnie zobowiązująca, odpłatną ( por. Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania-część szczegółowa, 2 wydanie 2, s. 170). W ramach tej umowy nie dochodzi do przeniesienia (ani konsensualnego, ani faktycznego) własności środków pieniężnych przez bank na rzecz kredytobiorcy ( E. Niezbecka, A. Jakubecki, J. Mojak, Prawne zabezpieczenia wierzytelności bankowych, Kraków 2000, s. 27–28) . Z umowy kredytu wynika natomiast zobowiązanie banku polegające na oddaniu do dyspozycji kredytobiorcy określonej kwoty środków pieniężnych. Bank powinien, więc dokonać stosownych czynności faktycznych umożliwiających kredytobiorcy korzystanie z udzielonego mu kredytu. Określa je bliżej umowa; ogólnie biorąc sposoby postawienia do dyspozycji środków pieniężnych sprowadzają się do realizowania przez bank rozliczeń pieniężnych w granicach sumy kredytu (forma bezgotówkowa) albo polegają na wypłacie sumy kredytu w całości albo częściami ( por. Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania…, s. 172 oraz B. Paxford [w:] Prawo bankowe. Komentarz. pod red. H. Gronkiewicz-Waltz, Legalis 2013, kom. do art. 69 pr. bankowego). W doktrynie wskazuje się, że sam sposób oddania przez bank środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy pozostaje już sprawą wtórną i zależy od treści umowy (M. Bączyk, Odpowiedzialność umowna banku w prawie polskim, Toruń 1989, s. 114.). „Oddanie do dyspozycji” środków pieniężnych ma zapewnić kredytobiorcy ich wykorzystanie w sposób odpowiadający interesom tego ostatniego, uwidoczniony w umowie kredytowej (zob. np. wyr. SN z dnia 10 lutego 2004 r., IV CK 437/02, Sip Legalis).

W art. 69 ust. 2 wymieniono elementy, jakie powinna zawierać umowa kredytu. W literaturze i orzecznictwie zgłaszane są wątpliwości, czy każda umowa kredytu powinna zawierać wszystkie z tych elementów. Nie ulega jednak wątpliwości, że umowa kredytu, w której nie wskazano wszystkich elementów określonych w art. 69 ust. 2, jest ważna (tak B. Smykla, Prawo..., s. 301-302) (powołane za: Arkadiusz Kawulski, Komentarz do art.69 ustawy - Prawo bankowe, Sip Lex).

Analizując zapisy spornej umowy oraz uwzględniając treść normy prawnej wyrażonej w art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, należy stwierdzić, iż umowa zawierała wszelkie elementy konieczne, w tym wskazano w jej treści kwotę i walutę kredytu: 1.390.700,00 zł (§ 2 ust. 1), w umowie wskazany został okres kredytowania (240 miesięcy, § 2 ust. 6), umowa określała nadto cel kredytowania (§ 2 ust. 3). Zapisy umowy zawierały postanowienia odnoszące się do oprocentowania kredytu (§ 6), wskazywały również walutę waloryzacji kredytu (§ 2 ust. 2).

Wskazać należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. I CSK 1049/14, jednoznacznie opisał konstrukcję i dopuszczalność umowy kredytu indeksowanego. Sąd Najwyższy analizował następującą umowę: bank wydawał (udostępniał) kredytobiorcy określoną sumę kredytową w złotych, przy czym jej wysokość była określana (indeksowana) wg kursu danej waluty (np. euro) w dniu wydania (indeksowanie do waluty obcej po cenie kupna). Ustalenie takie następowało też w celu określenia wysokości rat kredytowych, do których kredytobiorca będzie zobowiązany w okresie trwania stosunku kredytowego. W dniu płatności konkretnych rat rata taka była przeliczana zgodnie z umową na złote stosownie do kursu danej waluty (np. euro), tj. po kursie jej sprzedaży kontrahentowi banku. Sąd Najwyższy podkreślił, że tak ujęta „umowa kredytu indeksowanego” mieści się, oczywiście, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 k.c. w zw. z art. 69 Prawa bankowego). W zakresie „umowy kredytu indeksowanego” także dochodzi do wydania (udostępnienia, wypłaty) sumy kredytu kredytobiorcom i zwrotu wykorzystanej sumy kredytu z reguły w ratach kredytowych w dłuższym odcinku czasowym. Dla kredytobiorców istotne znaczenie ma z reguły wysokość rat spłacanych w poszczególnych okresach ich spłat. Kredytobiorcy zwracają kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu hipotecznego może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorcy mogą być zobowiązani do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu.

Należy podkreślić, że przepis art. 69 cytowanej ustawy nie określa w sposób sztywny (art. 358¹ § 5 k.c.) wysokości świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawie art. 358¹ § 2 k.c. Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r. (I CSK 1049/14, SIP Legalis) wyraźnie podkreślił, że „umowa kredytu indeksowanego” mieści się, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353¹ k.c. w zw. z art. 69 pr. bankowego). Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorcy zwracają kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej.

Stanowisko to zostało podtrzymane również w aktualnym orzeczeniu Sądu Najwyższego, w którym wskazano, że mechanizm waloryzacyjny wiążący saldo kredytu z kursem waluty obcej może być ukształtowany – w granicach swobody umów – w zróżnicowany sposób, w tym przez oznaczenie waluty obcej jako waluty kredytu i wyrażenie kwoty kredytu w tej obcej walucie, przy jednoczesnym założeniu, że wypłata i spłata kredytu nastąpi w złotych. (wyrok z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, opublikowane w Biuletynie Izby Cywilnej SN wrzesień – październik 2022 roku, dostępnym na stronie internetowej SN)

Sąd Okręgowy podziela wskazane poglądy. Wysokość zobowiązania wynikającego z umowy została określona – umowa zawierała określenie kwoty kredytu oraz zasad i sposobu jego indeksacji. Samo zobowiązanie kredytobiorców nie zostało wyrażone w walucie obcej - umowa jako kwotę kredytu wskazywała walutę PLN, która miała podlegać waloryzacji do franka szwajcarskiego. Kwota kredytu była wyrażona w PLN, w tej walucie kredyt został wypłacony i jest spłacany, choć zgodnie z harmonogramem, wysokość rat była określona w CHF. W ocenie Sądu indeksacja stanowiła - zgodnie z wolą stron, dodatkowe postanowienie umowne, dopuszczalne przez prawo i mieszczące się w ramach swobody umów.

Uzupełniając powyższe należy również zauważyć, że ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U.2011.165.984) ustawodawca dokonał nowelizacji ustawy Prawo bankowe. Ideą dokonania nowelizacji prawa bankowego ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. było utrzymanie funkcjonujących na rynku kredytów denominowanych wg nowych zasad. Do prawa bankowego został wprowadzony m.in. art. 69 ust. 2 pkt 4a, zgodnie z którym umowa kredytu powinna określać w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. W myśl art. 4 noweli w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (co nastąpiło w dniu 26 sierpnia 2011 r.) ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. W rezultacie ustawodawca wprowadził narzędzie prawne pozwalające wyeliminować z obrotu postanowienia umowne zawierające niejasne reguły przeliczania należności kredytowych, zarówno na przyszłość, jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części, która pozostała do spłacenia ( tak: wyrok SN z dnia 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14).

Paradygmat racjonalnego ustawodawcy prowadzi do przekonania, że gdyby umowy kredytów indeksowanych naruszały bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, nie wprowadzono by w życie powołanej ustawy z dnia 29 lipca 2011 r., która zawierała regulacje dotyczące tego rodzaju kredytów, odnoszące się do ich dalszego funkcjonowania.

W świetle powyższego nie budziło wątpliwości Sądu, iż zawieranie umów kredytu waloryzowanego do waluty obcej było prawnie dopuszczalne, ostatecznie zostało usankcjonowane przez ustawodawcę, a sama treść łączącego strony stosunku umownego wskazywała na kwotę udzielonego kredytu oraz walutę, nawiasem mówiąc dokładnie taką, o jaką wnioskowali kredytobiorcy. Nie mogło więc być mowy o stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej – umowa nie była sprzeczna z ustawą gdyż zawierała wszelkie przesłanki warunkujące jej skuteczność, nie była także sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, czy naturą zobowiązania.

Przechodząc do dalszej oceny zasadności argumentacji przedstawionej należało rozważyć, czy w sprawie mogły mieć zastosowanie przepisy dotyczące klauzul niedozwolonych. M. P. (1) i M. P. (2) powództwo opierali bowiem przede wszystkim na twierdzeniu, iż w umowie zawarte są klauzule abuzywne, a ich eliminacja prowadzi do upadku umowy jako czynności nieważnej.

Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Do uznania konkretnego postanowienia za „niedozwolone postanowienie umowne” w rozumieniu przytoczonego przepisu wymagane jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek:

1) umowa została zawarta z konsumentem;

2) postanowienie umowy „nie zostało uzgodnione indywidualnie”;

3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy;

4) jednoznacznie sformułowane postanowienie nie dotyczy „głównych świadczeń stron”.

Przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia została przez ustawodawcę bliżej określona w przepisie art. 385¹ § 3 k.c., zgodnie z którym za nieuzgodnione indywidualnie należy uznać te postanowienia, na które konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Oznacza to, iż postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta. W zdaniu 2 art. 385¹§ 3 k.c. zostało wprowadzone domniemanie, że postanowienia umowne przyjęte z wzorca zaproponowanego przez kontrahenta konsumenta, nie zostały uzgodnione indywidualnie.

Nadto dla uznania postanowienia umownego za abuzywne, nie może ono obejmować głównego świadczenia stron, chyba że zostało ono sformułowane w sposób niejednoznaczny. Należy podzielić pogląd, że w umowach nazwanych ich essentialia negotii określają niewątpliwie główne świadczenia stron. Ograniczenie zakresu uznania za niedozwoloną klauzuli dotyczącej głównego świadczenia stron koresponduje z poglądem, że każdy podmiot zawierający umowę powinien mieć świadomość wiążącego charakteru postanowienia o głównych świadczeniach stron. W konsekwencji postanowienia dotyczące głównego świadczenia nie będą podlegać ocenie jako abuzywne, chyba że zostały sformułowane niejednoznacznie.

Ostatnią z przesłanek uznania klauzuli za niedozwoloną stanowi ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami z rażącym naruszeniem jego interesów.

Interpretacji pojęcia dobrych obyczajów należy dokonywać w oparciu o normy pozaprawne, jak normy moralne i zwyczajowe stosowane w działalności gospodarczej, a także zasady etyczne stosowane we wszystkich rodzajach działalności ze szczególnym uwzględnieniem zasady lojalności. Istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka, sprzeczne z dobrymi obyczajami będą, więc takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. W stosunkach z konsumentami szczególne znaczenie mają te oceny zachowań podmiotów w świetle dobrych obyczajów, które odwołują się do takich wartości jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację tych wartości, będą uznawane za sprzeczne z dobrymi obyczajami. W wyroku z dnia 13 lipca 2005 r. ( I CK 832/04, Sip Legalis nr 71468) Sąd Najwyższy stwierdził, że „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Podobnie w wyroku z dnia 3 lutego 2006 r. ( I CK 297/05, 74475) , w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis art. 385¹ § 1 zd. 1 k.c. jest odpowiednikiem art. 3 ust. 1 dyrektywy nr 93/13/WE, stanowiącym, że klauzulę umowną, która nie została uzgodniona indywidualnie, należy uznać za niedozwoloną, jeżeli naruszając zasadę dobrej wiary, powoduje istotną i nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta.

Aby uznać klauzulę za niedozwoloną, poza kształtowaniem praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, musi ona także rażąco naruszać jego interesy. Termin „interesy” konsumenta proponuje się rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, ale również przy uwzględnieniu aspektu zdrowia konsumenta i jego bliskich oraz dyskomfortu konsumenta, spowodowanego takimi czynnikami, jak strata czasu, dezorganizacja życia, niewygoda, nierzetelne traktowanie, przykrości, naruszenie prywatności, doznanie zawodu. W wyroku z dnia 13 lipca 2005 r. ( I CK 832/04, Sip Legalis nr 71468) Sąd Najwyższy stwierdził, że „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym.

Przechodząc na grunt sprawy, wskazać należy, iż w podstawie faktycznej powództwa wzajemnego powołano się na zapisy zawarte w § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1 umowy oraz § 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.

Do rejestru klauzul niedozwolonych pod numerem 3178 została natomiast wpisana klauzula o następującej treści: „ Kredyt jest indeksowany do CHF/USD/EUR, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF/USD/EUR według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy”, która treściowo pokrywa się częściowo z zapisem umownym zawartym w § 2 ust. 2. Należało więc ustalić, czy fakt ten miał charakter prejudycjalny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Kontrola treści postanowień zawartych we wzorcach umów może mieć charakter incydentalny lub abstrakcyjny. Kontrola incydentalna polega na badaniu treści postanowień konkretnej umowy, w sytuacji, gdy przy jej zawieraniu posłużono się wzorcem umowy, kontrola ta pośrednio obejmuje także postanowienia tego wzorca umowy. Jest to kontrola dokonywana w każdym postępowaniu sądowym, w którym strona powołuje się na fakt inkorporowania do treści umowy niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., bądź sama wytaczając powództwo, bądź w formie zarzutu podniesionego w sprawie, w której jest pozwanym.

Natomiast kontrola abstrakcyjna do dnia 17 kwietnia 2016 r. była dokonywana przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniu odrębnym w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w trybie art. 479^{(

36)} -479^{(

45)} k.p.c. Kontynuując rozważania na gruncie stanu prawnego obowiązującego do dnia 17 kwietnia 2016 r. należy wskazać, iż kontrola abstrakcyjna wzorca polegała na badaniu treści postanowień wzorca umowy w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego i była dokonywana niezależnie od tego, czy między stronami doszło do zawarcia umowy z wykorzystaniem tego wzorca umowy. Konsekwencją uznania postanowienia wzorca umownego za niedozwolone w przedmiotowym trybie było jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, albowiem SOKiK uznając powództwo poza wskazaniem treści postanowienia uznanego za niedozwolone, zakazywało jego wykorzystywania (art. 479^{(

42)} § 1 k.p.c.). Postępowanie w sprawie abstrakcyjnej kontroli klauzul używanych we wzorcach umownych miała na celu wyeliminowanie pewnych postanowień wzorców, a nie postanowień umów. Nie powoduje zatem, że stosowanie określonych sformułowań lub unormowań jest w ogóle wyłączone w obrocie cywilnoprawnym. Niedozwolone jest jedynie posługiwanie się nimi we wzorcach umów, zaś legalność ich stosowania w konkretnej umowie może być badana w trybie kontroli incydentalnej z uwzględnieniem postanowień całej umowy, rozkładu praw i obowiązków stron, ryzyka, jakie ponoszą ( wyrok SN z dnia 11 października 2007 r., III SK 19/07, Legalis nr 309584) . Wyrok SOKiK uznający konkretne postanowienie wzorca umownego za niedozwolone może więc mieć swoisty charakter prejudycjalny w sprawie indywidualnej toczącej się z powództwa konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, w sytuacji gdy prawomocność przedmiotowego wyroku SOKiK będzie zgodnie z powołanymi powyżej przepisami rozszerzona na obie strony tego postępowania.

Tym niemniej, warte jest podkreślenia słuszne stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 listopada 2019 r. w sprawie V ACa 761/18 zgodnie z którym konsument może powoływać się na wpis klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych, przedsiębiorca może jednak w takim przypadku podnieść zarzut, że klauzula umowna, uznana in abstracto jako postanowienie wzorca umowy za niedozwoloną, jest w ocenach in concreto dozwolona ze względu na okoliczności sprawy, w tym, na przykład, fakt jest indywidualnego uzgodnienia ( tak K. Weitz (w:) Postępowanie sądowe w sprawach gospodarczych, Tom 7, red. T. Wiśniewski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 208, 210, 213-217) . Sąd Apelacyjny podzielił ten pogląd uznając za zasadne przyjęcie, że uznanie danego wzorca za niedozwolone rodzi skutki dla konkretnych stosunków zobowiązaniowych, a konsument może się powoływać w sporze z przedsiębiorcą na wiążące prawnie uznanie niedozwolonego charakteru danego postanowienia wzorca umowy. Jednak uznanie przez sąd w postępowaniu według przepisów art. 479³⁶ -479⁴⁵ k.p.c. postanowienia wzorca za niedozwolone nie przesądza, że w każdym wypadku postanowienie umowne powstałe na bazie takiego postanowienia wzorca umowy jest automatycznie bezskuteczne ( orzeczenie dostępne w Sip Lex) .

Stanowisko to jest również aprobowane przez Sąd Najwyższy.
W motywach wyroku z dnia 30 czerwca 2022 roku wyjaśniono, że rozszerzona prawomocność wyroku SOKiK nie ma charakteru bezwzględnego. Odnosi się ona do kontroli abstrakcyjnej, której przedmiotem jest postanowienie wzorca umownego, a nie konkretnego postanowienia zawartej umowy, i to w relacji z konkretnym przedsiębiorcą. Artykuł 479^{(

43)} k.p.c. nie może zatem rozumiany w ten sposób, że wyrok SOKiK przesądza, iż w każdym indywidualnym stosunku umownym zastosowanie określonego postanowienia jest niedopuszczalne, a tym bardziej, że jest to postanowienie nieważne (II CSKP 60/22, M.Pr.Bank. 2022, nr 12, s. 45).

Wobec stanowiska procesowego powoda (pozwanego wzajemnego), istniała podstawa do przeprowadzenia w sprawie kontroli incydentalnej wzorca, przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności sprawy. Należało w związku z tym dokonać indywidualnej oceny legalności postanowień umownych, zawartych w umowie kredytu łączącej strony, a kwestionowanych przez pozwanych (powodów wzajemnych).

Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, wiąże go natomiast umowa w pozostałym zakresie (art. 385¹ § 2 k.c.). Zatem skutkiem prawnym zaistnienia niedozwolonego postanowienia umownego jest częściowa bezskuteczność, polegająca na tym, że postanowienie umowne uznane za niedozwolone staje się bezskuteczne natomiast w pozostałym zakresie umowa jest wiążąca. Tym samym brak związania konsumenta postanowieniem umownym na skutek uznania go za niedozwolone nie oznacza nieważności czy bezskuteczności umowy w całości, a jedynie w określonym zakresie. Stosownie zaś do art. 385² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się wg stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Podstawowym warunkiem umożliwiającym badanie, czy konkretny zapis umowny jest niedozwolonym postanowieniem umownym, jest konsumencki charakter umowy, który w ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodził.

Odnosząc się do warstwy definicyjnej pojęcia „konsument”, wskazać należy na przepis art. 22¹k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy przez strony, zgodnie z którym za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Aktualnie przepis ten został zmodyfikowany i jego treść wskazuje, że za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zgodnie z przywołaną definicją ustawową, konsumentem można być wyłącznie w zakresie czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z własną działalnością gospodarczą lub zawodową. Decyduje brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, a nie to, czy taka działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczy brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta ( K. Osajda (red.), P. Mikłaszewicz, Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 20, 2018, Legalis).

Dla kwalifikacji osoby fizycznej jako konsumenta nie jest konieczne, by nie prowadziła ona w ogóle działalności gospodarczej lub zawodowej – by nie była przedsiębiorcą. Istotne jest natomiast to, aby dokonywana przez nią, konkretna czynność prawna, która ma przesądzać o jej kwalifikacji jako konsumenta w ramach danego stosunku prawnego, nie dotyczyła bezpośrednio jej ewentualnej działalności gospodarczej. Za konsumenta można uznać zarówno osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej w żaden sposób z jej działalnością profesjonalną, jak i czynności związanej co prawda z tą działalnością, ale tylko pośrednio. Odróżnienie czynności bezpośrednio związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową od czynności związanych z nią jedynie pośrednio nastręcza istotnych trudności ( zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2017). Formułowane przez doktrynę kryteria mające służyć ich rozróżnieniu nie są jednolite ( por. T. Pajor, w: M. Pyziak-Szafnicka (red.), Kodeks, 2014, s. 263). Z punktu widzenia przyczyn przemawiających za potrzebą ochrony konsumenta, najodpowiedniejsze wydaje się kryterium odwołujące się do zbieżności typu i przedmiotu danej transakcji z zakresem ewentualnej działalności gospodarczej lub zawodowej osoby, która miałaby być kwalifikowana jako konsument.

W orzecznictwie akcentuje się potrzebę oceny celu w jakim dana osoba zawiera czynność prawną dla rozstrzygnięcia kwalifikacji osoby fizycznej jako konsumenta. Sąd Okręgowy podziela pogląd, zgodnie z którym cel jakim zasadniczo powinien kierować się konsument to zaspokajanie potrzeb własnych, osobistych, „prywatnych” podmiotu, jego rodziny, domowników, zapewnienie funkcjonowania gospodarstwa domowego. By czynność miała konsumencki charakter powinna pozostawać w określonej relacji z rolą społeczną konsumenta ( tak też SN w wyroku z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 122/07, M. Spół. 2008, nr 1, s. 48, SA w Warszawie w wyroku z dnia 28 kwietnia 2015 r., VI ACa 775/14, LEX nr 1712704) . Uprawnienie jest zatem stwierdzenie, że konsumentem nie jest zatem osoba podejmująca działania niezwiązane bezpośrednio z konsumpcją dóbr.

W niniejszej sprawie warunek ten został spełniony, bowiem kredytobiorcy nawiązując z pozwanym stosunek umowny, występowali w charakterze konsumentów. Dla przypomnienia – celem kredytu było przede wszystkim zaspokojenie innych potrzeb konsumpcyjnych oraz spłata innego kredytu mieszkaniowego.

Przechodząc do oceny poszczególnych kwestionowanych zapisów umownych, wskazać należy zakwestionowane przez kredytobiorców zapisy umowne zawierały odesłanie do tabel kursowych kredytodawcy. Głównym zarzutem podnoszonym przez konsumentów, jest zarzut dowolności po stronie wierzyciela w kształtowaniu wysokości świadczenia dłużników w sytuacji, w której umowa kredytu i stanowiący integralną jej część regulamin, zawiera odesłanie do tabel kursowych ustalanych przez bank. Kredytobiorcy argumentowali, że na podstawie wprowadzonych do umów klauzul indeksacyjnych, bank przyznał sobie prawo w kształtowaniu zobowiązania drugiej strony stosunku obligacyjnego, które nie doznaje żadnych formalnych ograniczeń.

Niewątpliwie zgodzić się należy z ogólnie sformułowaną tezą, że jeżeli po stronie wierzyciela pozostaje uprawnienie do swobodnego, dowolnego kształtowania wysokości zobowiązania dłużnika, to zapis ten jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i narusza interesy dłużnika – konsumenta.

Kluczowe znaczenie miało jednakże ustalenie, czy na gruncie przedmiotowej sprawy, w której po stronie wierzyciela występuje instytucja bankowa, a do wyliczenia wysokości świadczenia dłużnika mają zastosowanie tabele kursów walut publikowane przez ten bank, można rzeczywiście mówić o istnieniu po stronie wierzyciela uprawnienia do dowolnego kształtowania kursów walut.

Przede wszystkim wskazać należy, że publikacja tabel zawierających wartości kursów walut obcych, stanowi obowiązek ustawowy po stronie banku, a nie czynność wykreowaną na potrzeby rozliczenia umów kredytu. Zgodnie z art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy prawo bankowe, bank obowiązany jest ogłaszać w miejscu wykonywania czynności, w sposób ogólnie dostępny stosowane kursy walutowe ( przepis w tym zakresie ma tożsame brzmienie z tym obowiązującym w dacie zawarcia umowy z powodami, Dz.U.2004.91.870 jak i obecnie, Dz.U.2020.1896).

Zgodnie natomiast z art. 131 ust. 1 prawa bankowego, działalność banków, oddziałów i przedstawicielstw banków zagranicznych, oddziałów i przedstawicielstw instytucji kredytowych podlega nadzorowi bankowemu sprawowanemu przez Komisję Nadzoru Finansowego w zakresie i na zasadach określonych w niniejszej ustawie i w ustawie z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym.

Odniesienie w umowie do tabel kursowych Banku (...) S.A., stanowiło zatem odwołanie się do danych, których obowiązek publikacji wynika z ustawy, a jego realizacja podlega nadzorowi przez KNF.

Przechodząc do dalszej oceny, rozważyć należało, czy bank w dacie podpisania umowy w istocie miał uprawnienie do dowolnego kształtowania wysokości publikowanych kursów, w tym spornego kursu waluty CHF.

Odpowiadając na tak postawione pytanie, wskazać należy, że
w gospodarce rynkowej nie istnieje i nie istniała w dacie zawarcia przedmiotowej umowy, dowolność kształtowania przez bank kursów kupna i sprzedaży waluty. Tabele kursowe to bowiem oferta skierowana do istniejących lub nowych klientów. Jeśli więc tabele te odbiegałyby od wartości oferowanych przez inne podmioty, nie miałyby charakteru rynkowego, a tym samym atrakcyjnego dla potencjalnych klientów. W konsekwencji, to rynek pozbawia wysokość ustalanych kursów kupna/sprzedaży waluty dowolności, która tak powszechnie jest zarzucana w toku spraw dotyczących kredytów frankowych.

Na potwierdzenie tej tezy, wskazać należy, że w 2004 r. pozwany kandydował do pełnienia funkcji (...) w 2005 r., która to funkcja została mu przyznana. W 2006 r. pozwany również kandydował do pełnienia ww. funkcji, która zgodnie z ogłoszeniem Narodowego Banku Polskiego z dnia 20 grudnia 2006 r. została mu przyznana. Funkcję (...) w roku 2007 pełniły bowiem następujące banki (w kolejności według numeru centrali banku):

(…)

11. Bank (...) S.A.

(…)

Bankowi (...) S.A. na datę zamknięcia rozprawy przysługuje status (...), bowiem zgodnie z informacją opublikowaną przez NBP, od dnia 1 stycznia 2026 r. funkcję (...) będą pełnić następujące banki (kolejność według numeru rozliczeniowego banku): (…)

7. Bank (...) S.A.

(…)

Zgodnie z uchwałą nr 51/2002 Zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia 23 września 2002 r. w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut obcych ( Dziennik Urzędowy NBP, Warszawa 26 września 2020 r., nr 14), kursy m.in. franka szwajcarskiego – CHF, liczony jest na podstawie wyliczonego zgodnie z pkt 1 kursu EUR w złotych i rynkowych kursów ( serwis informacyjny Reuters, Telerate, Bloomberg ) EUR do poszczególnych walut z godziny 11.00.

Natomiast kurs euro, wyliczany jest pomiędzy godziną 10.55, a 11.00 kiedy to NBP kieruje zapytania do 10 banków z „Listy banków kandydujących do pełnienia funkcji (...) według wielkości obrotów na międzybankowym rynku walutowym – transakcje „spot” w obszarze waluta – złoty”, zwanej dalej „listą”, o kursy kupna i sprzedaży EUR i USD w złotych stosowane w tych bankach, zwane dalej „kwotowaniem”. W przypadku nieotrzymania wszystkich kwotowań, NBP kieruje zapytania do następnych banków z listy ( regulacja ta uległa zmianie. Zgodnie z uchwałą nr 25/2017 Zarządu NBP z dnia 20 kwietnia 2017 r. zmieniającą uchwałę w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut obcych, kurs euro – EUR w złotych jest wyliczany na godzinę 11.00 na podstawie kursów rynkowych,, natomiast kurs CHF liczony jest na podstawie wyliczonego zgodnie z pkt 1 kursu EUR w złotych i kursów rynkowych EUR dostępnych w serwisach informacyjnych Thomson Reuters i Bloomberg do poszczególnych walut z godziny 11.00).

Przytoczony fragment procedury ustalania kursów waluty NBP dowodzi, że obecnie (...) Bank S.A., jako (...), brał udział w ich wyznaczaniu i kursy banku stanowiły jeden z parametrów branych pod uwagę.

Brak jest uzasadnionych podstaw, by tożsame kursy publikowane przez spółkę traktować jako mające charakter rynkowy wg kryteriów Narodowego Banku Polskiego, a jednocześnie by odmówić im takiego charakteru, na gruncie sporu dotyczącego przedmiotowej umowy kredytu.Wskazać dodatkowo należy na regulacje rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywę Komisji 2003/124/WE 2003/125/WE i 2004/72/WE ( Dz.Urz.UE.L Nr 173, str. 1), zwaną w skrócie rozporządzeniem MAR ( Market Abuse Regulation ). Od dnia 3 lipca 2016 r. uczestnicy rynku kapitałowego są zobowiązani do stosowania przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r.

Stosownie do art. 2 ust. 2 lit. c oraz art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia, art. 12 i 15 stosuje się również do zachowań związanych ze wskaźnikami referencyjnymi (art. 2 ust. 2 lit. c). Do celów niniejszego rozporządzenia manipulacja na rynku obejmuje następujące działania: przekazywanie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji, lub dostarczanie fałszywych lub wprowadzających w błąd danych dotyczących wskaźnika referencyjnego, jeżeli osoba przekazująca informacje lub dostarczająca dane wiedziała lub powinna była wiedzieć, że są one fałszywe lub wprowadzające w błąd, lub każde inne zachowanie stanowiące manipulowanie obliczaniem wskaźnika referencyjnego (art. 12 ust. 1 lit. d).

Nadzór bankowy, do którego Sąd już wyżej odwoływał się wskazując na treść art. 131 ustawy, przewiduje ponadto, że jego celem jest zapewnienie zgodności działalności prowadzonej przez banki zgodnie z art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi z przepisami tej ustawy, niniejszej ustawy, rozporządzenia 596/2014, aktami delegowanymi wydanymi na podstawie tego rozporządzenia oraz ze statutem (art. 133 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo bankowe).

Zgodnie z definicją wskazaną w ustawie Prawo bankowe, poprzez rozporządzenie 596/2014 należy rozumieć rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE ( Dz. Urz. UE L 173 z 12.06.2014, str. 1, z późn. zm.) (art. 4 ust. 1 pkt 39).

Cele nadzoru bankowego stanowią element celów nadzoru nad rynkiem finansowym. Zgodnie z art. 2 u.n.r.f. celem nadzoru nad rynkiem finansowym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku, przez realizację celów określonych w innych ustawach regulujących poszczególne sektory rynku finansowego, w tym Prawo bankowe ( tak: A. Kawulski [w:] Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2013, art. 133, Sip Lex).

Powołane rozporządzenie MAR zostało wprowadzone celem zapobiegania nadużyciom na rynku walutowym, jednakże jego zapisy nie dotyczą transakcji walutowych przy zastosowaniu kursów spot (kasowych). To zaś przemawia za stwierdzeniem, że ustawodawca unijny z góry wyłączył możliwość dokonywania przez banki manipulacji kursowych w tego rodzaju transakcjach. Wysokość kursów kasowych każdorazowo wyznaczana jest bowiem przez rynek. Tego rodzaju kursy stanowiły zaś podstawę wyliczeń należności kredytobiorców z tytułu umowy kredytu. Zatem gdyby w istocie po stronie Banku (...) S.A. istniało uprawnienie (możliwość) dowolnego kształtowania publikowanych przez siebie kursów walut, to jednoznacznie należałoby to zakwalifikować jako manipulację kursową. Ponieważ jednak zasady ustalania kursów kasowych opierają się wyłącznie o parametry rynkowe, to konsekwentnie nie zostały one objęte zapisami powołanej dyrektywy MAR.

Nie można zatem założyć, że ustawodawca unijny, a za nim ustawodawca krajowy, z jednej strony nie traktuje transakcji walutowych przy zastosowaniu kursów kasowych jako obarczonych możliwością manipulacji, a z drugiej przyjąłby, że w stosunkach z konsumentami, w tym na gruncie przedmiotowej umowy, taka dowolność w kształtowaniu kursu w oderwaniu od realiów rynkowych istniałaby.

W doktrynie wyrażono pogląd, zgodnie z którym w przypadku odesłania w umowie do tabel kursowych kredytodawcy – banku można mówić o tym, że bank miał prawo do jednostronnego ustalania wysokości świadczenia, jednakże nie dysponował w tym zakresie swobodą, a tym bardziej pełną swobodą. O takiej swobodzie nie może być mowy z uwagi na występowanie rynkowych ograniczeń postępowania banków w tej materii, w tym istnienie rynkowych kursów walut obcych. Sam fakt posługiwania się przez bank własną tabelą nie stanowi per se przejawu rażącego naruszenia równowagi kontraktowej w umowie, a tym bardziej nie może być traktowane jako przejaw sprzeczności takiej praktyki z dobrymi obyczajami ( tak prof. Konrad Kohutek, „Umowy kredytów frankowych – ocena na gruncie przesłanek nieważności i abuzywności”, Przegląd prawa handlowego, lipiec 2022 r.).

Powtórzyć należy, że dostęp do tabel kursowych banków jest jawny,
a publikowany kurs jest pochodną stale zmieniających się warunków rynkowych. Przyszłych kursów walut nie da się wskazać precyzyjnie, ani opisać w formie algorytmu matematycznego. Nie są one przy tym ustalane doraźnie na potrzeby kredytów frankowych, a mają zastosowanie do wszystkich transakcji o charakterze dwuwalutowym, w tym do powszechnych płatności kartami płatniczymi. Jakiekolwiek nieprawidłowości banku zostałyby dostrzeżone przez KNF, co nie miało miejsca w stosunku do kredytodawcy.

W podsumowaniu dotychczasowych wywodów, wskazać należy, że Bank (...) S.A., na podstawie zapisów przedmiotowej umowy nie był zatem uprawniony w sposób dowolny kształtować kursy walut w przygotowywanych przez siebie tabelach kursowych, gdyż to wyłącznie realia rynkowe dyktowały ich wysokość, w tym wysokość spreadu, zaś czynności z tym związane podlegały nadzorowi odpowiednich instytucji, w tym KNF i NBP.

Kontynuując ocenę kwestionowanych przez M. P. (1) i M. P. (2) zapisów umownych, wskazać należy, iż postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Do wykładni tego pojęcia Sąd odniósł się powyżej, w tym miejscu należało więc ustalić, czy w niniejszej sprawie przesłanka ta zaistniała. Przede wszystkim z mocy art. 385² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. ( III CZP 29/17) także wyjaśniono, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.

Sąd przychyla się do tego stanowiska Sądu Najwyższego ( powołane wyżej), wedle którego „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, natomiast „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym.

Sam mechanizm polegający na tym, że kredyt wypłacany przelicza się wg kursu kupna, a jego raty po kursie sprzedaży, był zgodny z praktyką rynkową. Waloryzacja po kursie kupna i spłata po kursie sprzedaży wynika z operacji banku na rynku międzybankowym i zabieg ten pozwala skorzystać z niższego oprocentowania poprzez zastosowanie wskaźnika LIBOR, w miejsce odnoszącego się do polskiej waluty, WIBOR. W ten sposób, wysokość rat kredytu kredytobiorców, gdyby udzielono go w złotych z oprocentowaniem wg stawki WIBOR 3M, byłaby zdecydowanie wyższa od kwoty rat spłaconych przez kredytobiorców w CHF (po przeliczeniu wg kursu sprzedaży w PLN).

Analiza zapisów przedmiotowej umowy doprowadziła Sąd do przekonania, że nie doszło do naruszenia równowagi kontraktowej i nie zaistniała nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków.

M. P. (1) i M. P. (2) zdecydowali się na kredyt indeksowany do waluty CHF, gdyż była to dla nich tańsza i bardziej korzystna opcja niż spłata zobowiązania wynikającego z możliwości uzyskania kredytu w PLN. Ekwiwalentem jednakże możliwości uzyskania finansowania w przypadku tego produktu, było ryzyko kursowe, które jednak gwarantowało możliwość uzyskania niższego oprocentowania. Należy jednak przypomnieć, że kształtowanie tego ryzyka nie zależało od banku, faktem notoryjnym jest, że kurs franka gwałtowanie wzrósł na skutek kryzysu finansowego zapoczątkowanego upadkiem (...) we wrześniu 2008 r. i następnie w 2015 r. po działaniach podjętych przez Centralny Bank Szwajcarii, który zaprzestał działań mających w sposób sztuczny utrzymać jego dotychczasową wysokość. Podkreślenia wymaga, że oba wskazane wyżej zjawiska ocenić należy jako nieprzewidywalne nawet przez profesjonalne instytucje bankowe i nie można z punktu widzenia aktualnej perspektywy kreować takich standardów informacyjnych, które wymagałyby uprzedzenia i uwzględnienia ryzyka wydarzeń z 2008 i 2015 r.

Kredytodawca przed zawarciem umowy zasadnie uprzedzał kredytobiorców, że z umową związane są dwa ryzyka: ryzyko kursowe (tj. zmiany wartości waluty obcej w stosunku do waluty polskiego złotego) oraz ryzyko zmiany stóp procentowych. M. P. (1) i M. P. (2) naruszenia swoich interesów upatrywali jedynie w klauzuli ryzyka walutowego.

Wbrew twierdzeniom kredytobiorców, ryzyko to było niwelowane przez stawkę referencyjna LIBOR, której wprowadzenie do umowy wiązało się ze znacznie korzystniejszym oprocentowaniem umowy, niż umowy kredytu złotowego, w której składnikiem oprocentowania jest stawka WIBOR 3M. Jak podnosił Bank (...) S.A. stawka referencyjna LIBOR każdorazowo malała, gdy zwiększała się wartość waluty CHF.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że odsetki od udzielonego kredytu bankowego są elementem składowym świadczenia głównego stron umowy kredytu. Stanowią bowiem z jednej strony cenę płaconą przez kredytobiorców za korzystanie z oddanych im do dyspozycji środków finansowych, z drugiej zaś strony – wynagrodzenie pobierane przez bank za udostępnienie kredytobiorcom tych środków.

Celem wyjaśnienia wpływu oprocentowania na ryzyko walutowe, przypomnieć należy, że w przedmiotowej umowie kredytu strony postanowiły, że kredyt będzie oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która będzie stanowiła sumę 3-miesięcznej stawki LIBOR dla CHF i stałej w całym okresie kredytowania marży Banku wynoszącej tj. 1,0876 p.p. Oprocentowanie kredytu miało ulegać zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF). Jedynie zatem jeden składnik oprocentowania był stały i nie podlegał zmianom, tj. marża banku. Drugi składnik oprocentowania, tj. stopa referencyjna LIBOR 3M (CHF), postrzegany jako wskaźnik informujący o rozwoju sytuacji kredytowej na rynku światowym, podlegał regularnym zmianom. Należy zaznaczyć, że od dnia 1 stycznia 2022 r. na mocy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2021/1847 z dnia 14 października 2021 r. w sprawie wyznaczenia ustawowego zamiennika dla niektórych terminów zapadalności stopy LIBOR dla franka szwajcarskiego (CHF LIBOR) (Dz.U.UE.L.2021.374.1), stopa SARON zastąpiła stopę LIBOR CHF w każdej umowie i instrumencie finansowym na terenie Unii Europejskiej, a więc dotyczy to również polskich kredytobiorców.

Stawka LIBOR może być zarówno dodatnia, jak i ujemna. Jeżeli stawka LIBOR obniży się bądź stanie się wartością ujemną, to w konsekwencji kredyt stanie się tańszy. Między stawką LIBOR a kursem waluty zachodzi zatem taka zależność, że gdy waluta staje się mocniejsza w stosunku do złotego, LIBOR maleje, a wzrasta gdy waluta słabnie w stosunku do złotego. W ocenie Sądu na skutek takiej zależności dochodzi do zniwelowania ryzyka kursowego przez LIBOR w umowach indeksowanych bądź denominowanych kursem waluty obcej.

Już tylko pobieżna analiza wartości oprocentowania w toku wykonywania umowy, wskazuje, że oprocentowanie systematycznie malało. Pomiędzy stronami bezsporne było, że w 2015 r. nastąpiło zjawisko aprecjacji waluty waloryzacji w stosunku do waluty PLN. Jego skutkiem był spadek wysokości stawki referencyjnej LIBOR, która w tym okresie osiągnęła wartość ujemną i wartość ta w latach następnych nie osiągnęła pułapu dodatniego. W sytuacji, w której stawka referencyjna miała wartość ujemną, jej wysokość częściowo obniżała wysokość marży. M. P. (1) i M. P. (2) wówczas w ramach oprocentowania nie uiszczali nawet całości marży.

Powyższe dowodzi, że wzrost kursu waluty CHF powodował jednoczesne obniżenie stawki referencyjnej LIBOR, a co za tym idzie, także obniżenie oprocentowania kredytu. Na gruncie przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że ponoszone przez kredytobiorców ryzyko kursowe było niwelowane regularnie malejącym wskaźnikiem stawki LIBOR.

Opisana wyżej odwrócona korelacja wartości waluty CHF do stawki referencyjnej, nie tylko niwelowała ryzyko kursowe, ale również skutkowała tym, że znaczący wzrost kursu waluty obcej, który podnosi kwotę kapitału, nie oznaczał, że znacznym wówczas obciążeniem są także odsetki. W przypadku ujemnego oprocentowania LIBOR CHF (od 1 stycznia 2022 r. SARON), gdy wskaźnik ten jest taki sam albo większy niż stała marża banku, wówczas kwota zadłużenia w istocie odpowiada kwocie kapitału, a przy niższej marży, różnica pomniejsza kapitał. A zatem przy takim poziomie oprocentowanie, nawet gdy do spłaty kredytu pozostało jeszcze kilkanaście lat, kwota odsetek, zważywszy na to, że prawie cała rata idzie na pokrycie kapitału, który w ten sposób szybciej maleje, nie będzie znacząca. Co prawda w 2015 r. nastąpił wzrost wartości waluty CHF, jednakże jednocześnie stawka referencyjna LIBOR 3M osiągnęła wartości ujemne. Dla M. P. (1) i M. P. (2) oznaczało to, że dokonywane spłaty księgowane były na poczet zadłużenia kapitałowego.

W tym samym czasie kredytobiorcy kredytów złotowych spłacali raty w oparciu o stawkę referencyjną WIBOR 3M, która nigdy nie uzyskała wartości ujemnej, a zatem ich wpłaty nie pomniejszały zadłużenia kapitałowego w takim zakresie, jak wpłaty dokonywane przez kredytobiorców.

Nie można zatem uznać, by kwestionowane zapisy umowne rażąco naruszały interesy kredytobiorców w sytuacji, gdy na skutek wzrostu wartości waluty, malało oprocentowanie kredytu, skutkiem czego kredytobiorcy spłacali w przeważającej zadłużenie z tytułu kapitału. Podkreślić przy tym należy, że gdyby kredytobiorcy zawarli umowę kredytu złotówkowego, to ich zadłużenie odsetkowo nie tylko nie spadałoby w tożsamych okresach czasu, a wręcz przeciwnie rosłoby systematycznie, czego skutkiem byłby znacznie mniejszy zakres spłaty zadłużenia z tytułu kapitału.

Jak istotne jest by dla oceny skutków finansowych umowy dla konsumentów uwzględniać zapisy umowy dotyczące oprocentowania, wskazuje okoliczność, że w czerwcu 2022 r. Szwajcarski Bank Centralny podniósł stopę LIBOR o 50 punktów do minus 0,25% i była to pierwsza podwyżka od 15 lat.

W tym miejscu wskazać należy na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 13 maja 2022 r., (II CSKP 464/22), zgodnie z którym klauzula ryzyka walutowego zastrzeżona w umowie kredytu indeksowanego może być uznana za abuzywną, jeżeli nakłada na kredytobiorcę nieograniczone ryzyko walutowe, jeżeli nie zostało ono zrównoważone innymi postanowieniami umownymi. Tym innym postanowieniem umownym jest zapis dotyczący oprocentowania opartego m.in. o stawkę LIBOR 3M, ale również zapis pozwalający na możliwość bezkosztowego przewalutowania kredytu na walutę PLN i tym samym pozbawienia umowy powiązań z walutą obcą (§ 4 ust. 3 pkt 1 umowy).

Skoro umowa została tak skonstruowana, że gdy wzrastała wartość waluty CHF to jednocześnie spadało oprocentowanie (w toku wykonywania umowy omawiana stawka osiągała wartości ujemne), a nadto strona miała możliwość darmowego przewalutowania kredytu do waluty, w której osiągała dochody i tym samym pozbawienia umowy odesłań do waluty CHF, to nie polega na prawdzie, że kredytobiorcy byli wystawieni na nieograniczone ryzyko kursowe, a nadto by kwestionowane zapisy w stopniu rażącym naruszały ich interesy.

Wyjaśnić również należy, że istota ryzyka walutowego wpisanego w przedmiotową umowę, polegała na tym, że nie było możliwości przewidzenia kosztów całkowitych kredytu skoro na ich wpływ miał parametr zmienny w postaci wysokości kursu waluty obcej. Nie można zatem oczekiwać, że pozwany przewidzi, jak będzie zachowywała się waluta przez okres następnych kilkudziesięciu lat i udostępni tę wiedzę swoim klientom.

Oceniając umowę na datę jej zawarcia (tak: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 9 października 2020 r. III CSK 99/18), wskazać należy, że w tej dacie ryzyko walutowe rozkładało się równomiernie na strony umowy.

W przypadku spadku wartości waluty kredytodawca zyskiwał, zaś w przypadku wzrostu jej wartości zwiększały się jego zobowiązania. Dopiero na etapie wykonania umowy tj. po uruchomieniu kredytu kredytobiorcy w dalszym ciągu byli obciążeni ryzykiem kursowym, chyba, że osiągali dochody w CHF, natomiast bank zabezpieczał ryzyko kursowe zgodnie z wymogami KNF.

Kwestia zabezpieczenia ryzyka stanowi natomiast element czynności podjętych przy wykonywaniu umowy. Ograniczając się zaś do oceny zapisów umowy na datę jej zawarcia, to ryzyko wkomponowane w umowę było równomierne i dotyczyło tych samych kwot oraz tych samych okresów.

Ponownie podkreślić należy, że w kredytach indeksowanych do waluty obcej istnieją dwie zmienne, powodujące wzrost lub spadek obciążenia kredytobiorcy. Oprócz wspomnianego kursu waluty obcej, jest to stopa oprocentowania oparta o stawkę referencyjną LIBOR.
W zależności od kształtowania się tych zmiennych, świadczenie może ulec wzrostowi lub spadkowi. Sąd Okręgowy w Warszawie w tym składzie pozostaje w przekonaniu, że ocena prawna umowy w zakresie klauzuli ryzyka walutowego, ograniczona wyłącznie do jednej z tych zmiennych tj. kurs waluty obcej jest nieuzasadniona prawnie i ekonomicznie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych rozmiar ryzyka kursowego określono jako tak znaczny, że mógłby skutkować utratą prawa własności nabytej nieruchomości, o czym kredytodawcy nie byli uprzedzeni. Taka ocena niewątpliwie obrazuje drastyczny skutek zawarcia umowy kredytu powiązanego z walutą obcą. Pogląd ten byłby uzasadniony jednakże jedynie przy hipotecznym założeniu, że kurs CHF konsekwentnie zyskuje na wartości w czasie, natomiast pozostałe parametry ekonomiczne dotyczące sytuacji konsumentów są niezmienne. Założenie to jest w sposób oczywisty błędne. Tak jak rosła cena waluty CHF, tak również rosła wartość kredytowanej nieruchomości, wysokość cen produktów i usług, czy wysokość wynagrodzeń w kraju, w tym uzyskiwanych przez kredytobiorców.

Przywołać w tym miejscu należy stanowisko wyrażone przez SSN Władysława Pawlaka w zdaniu odrębnym do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2022 r. (sygnatura akt II CSKP 71/22), w którym zasadnie wskazano, że w kontekście tzw. ryzyka walutowego nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że jakkolwiek wzrost kursu CHF w stosunku do złotego polskiego w przypadku niektórych kredytobiorców (zależnie od tego kiedy zaciągali kredyt) pomiędzy np. czerwiec - sierpniem 2008 r. (kiedy kurs CHF był najniższy, ok. 2 zł), a końcem maja 2022 r. (ok. 4,5 zł) wyniósł ok. 125%, ale jeśli porówna się wzrost w tym czasie przeciętnego kosztu budowy powierzchni użytkowej budynku, względnie wzrost przeciętnego wynagrodzenia albo najniższego wynagrodzenia, to te porównania nie są drastyczne. Dla przykładu można podać, że na podstawie art. 28 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o popieraniu niektórych form budownictwa mieszkaniowego (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2224) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz. U. z 2022 r., poz. 172), jest określana urzędowo dla poszczególnych województw (w drodze obwieszczenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym) cena odtworzeniowa 1 m^{(

2)} powierzchni użytkowej budynków mieszkalnych oddanych do użytku. Według danych Prezesa GUS średnia dla kraju np. w 2002 r. wyniosła ok. 2.400 zł (zależnie od kwartału od 2 400 zł do 2 484 zł), zaś w I kwartale 2022 r. wyniosła 5.252 zł (dla województwa (...) była to kwota 5.246,90 zł, a dla miasta (...) W. 7.894,77 zł), a zatem wzrosło o ok. 110%; z kolei w III kwartale 2006 r. (kiedy powodowie zaciągnęli kredyt) była to kwota 2.557 zł, a zatem do I kwartału 2022 r. wzrost wyniósł ok. 105%.

Przeciętne wynagrodzenie w 2002 r. wyniosło 2.133,21 zł, zaś w I kwartale 2022 r. kwotę 6.338 zł, czyli wzrosło prawie 200%. Natomiast w 2006 r. wyniosło 2.477,23 zł, a zatem w porównaniu do I kwartału 2022 r. wzrosło o niemal 160%.

Najniższe wynagrodzenie od 1 stycznia 2006 r. wynosiło 899,10 zł, a od 1 stycznia 2022 r. 3.010 zł, czyli wzrosło o 235%.

W konsekwencji, w sprawach takich jak niniejsza, należy wykazywać dużą ostrożność przy kwalifikacji klauzuli ryzyka walutowego pod kątem jej abuzywności. Poza tym wpływ covidu i wojny w Ukrainie na gospodarkę światową a zwłaszcza europejską pokazują, że kilkanaście, a nawet kilka lat temu przewidzenie takich skutków jawiło się jako mało czy wręcz nieprawdopodobne.

W sprawie nie wykazano również, by kredyt zaoferowany kredytobiorcom nie był kredytem dla nich korzystniejszym niż kredyt złotowy pomimo twierdzeń tej treści kredytobiorców i spornego charakteru tej okoliczności, skoro Bank (...) S.A. podnosił twierdzenia przeciwne. Wobec braku inicjatywy dowodowej ze strony kredytobiorców, brak podstaw by przedstawienie tego aspektu oferty kredytu indeksowanego było działaniem dezinformującym ze strony pośrednika kredytowego czy pracownika banku.

W tym zakresie Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 18 września 2019 r. ( sygn. V CSK 152/19, opubl. Sip Legalis ) , zgodnie z którym w miarę zobiektywizowanym kryterium maksymalnego wzrostu kursu waluty, po przekroczeniu którego nie wzrastałby już dla celów obliczenia raty kredytowej (ograniczenie klauzuli indeksacyjnej przez wprowadzenie tzw. wyłącznika działania tej klauzuli), mógłby być współczynnik powstały z porównania raty kredytowej kredytu frankowego i kredytu złotówkowego w momencie zawierania umowy, który równoważyłby korzyść i ryzyko, czyli kredytobiorcy ponosiliby ryzyko w takiej proporcji, w jakiej uzyskali korzyść płacąc w chwili zawarcia umowy kredytowej ratę niższą w stosunku do raty kredytowej przy kredycie złotówkowym.

Słuszne jest również stanowisko zgodnie, z którym w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym norm dyspozytywnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 czerwca 2022 r. II CSKP 364/22, opublikowane w SIP Legalis). Celem wykazania omawianej przesłanki, kredytobiorcy winni wykazać, że gdyby umowa była rozliczana bez odesłania do tabel kursowych banku, a przy zastosowaniu kursu średniego NBP to kredytobiorcy spełnialiby świadczenia w o tyle niższej wysokości, że można by mówić o rażącym naruszeniu ich interesów.

Podstawę kursu wynikającego z przepisów dyspozytywnych stanowią przy tym np. art. 358 § 2 i 3 k.c., art. 798¹ § 1 k.p.c. i art. 783 § 1 k.p.c. w dawnym brzmieniu, nadanym ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 172, poz. 1804, art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, jedn. tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 282, który traktowany jest jednolicie jako odesłanie do kursu średniego NBP, art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych, jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r. poz. 908, art. 160 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe, jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 lipca 1997 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 117, poz. 751 i odpowiadający mu art. 251 pr. upadł., art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, jedn. tekst: Dz.U. z 2021 r. poz. 1588, art. 7b ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, jedn. tekst: Dz.U. z 2020 r. poz. 287, art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, jedn. tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 893, art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe, jedn. tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 309 – przywołane za uzasadnieniem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2022 roku, II CSKP 314/22.

Kredytobiorcy zaniechali inicjatywy dowodowej w tym zakresie i nie wykazali, jak wyglądałyby skutki finansowe umowy gdyby rozliczana była ona kurs średni NBP, w tym czy powstałyby dysproporcje w wysokości uiszczanych świadczeń o takim rozmiarze, który uzasadniałby twierdzenie, że klauzule odwołujące się do tabel kursowych pozwanego rażąco naruszały ich interesy.

Zarówno treść art. 385¹§ 1 k.c. jak i jego orzecznicza wykładnia kładą nacisk na taką dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta, która jest daleko idąca i bardzo wyraźna. Sąd Najwyższy zaakcentował przy tym konieczność ścisłej wykładni wskazanego przepisu z uwagi na to, że wprowadza wyjątek od zasady swobody kontraktowania ( wyrok z dnia 13 czerwca 2012 r., II CSK 515/11, SIP Legalis nr 537774) . W rozpoznawanej sprawie rażące naruszenie interesów kredytobiorców – konsumentów nie zostało wykazane.

Przechodząc do oceny zarzutu dotyczącego niewykonania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, co jest związane z oceną klauzuli ryzyka walutowego, wskazać należy, że za sprzeczne z dobrymi obyczajami uznaje się działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystanie niewiedzy lub naiwności, a więc działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania ( tak: SN w wyroku z dnia 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19).

W sprawie M. P. (1) i M. P. (2) powoływali się na naruszenie względem nich obowiązków informacyjnych, co częściowo zostało już przed Sąd omówione w toku dotychczasowych rozważań. W tym miejscu dodatkowo wskazać należy, że fakt posiadania statusu konsumenta, nie oznacza, że dana osoba w ogóle zwolniona jest z jakiejkolwiek dbałości o własne interesy, w tym choćby w tak podstawowej kwestii jak zapoznanie się z warunkami umowy, co w istocie sprowadza się do przeczytania umowy. Zbyt daleko idące byłoby przyjęcie, iż Bank (...) S.A. jedynie z uwagi na swój status przedsiębiorcy odpowiadałby za to, jak kredytobiorcy występujący w roli konsumentów rozumieją zapisy umowy, czy nawet za to, że nie zapoznali się z jej treścią. Stanowisko takie w żaden sposób nie zasługuje na uwzględnienie, oznaczałoby bowiem tak naprawdę przyjęcie odpowiedzialności absolutnej, w oderwaniu od rzeczywistego przebiegu procedury kontraktowej.

Jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, na etapie procedowania wniosku kredytowego, kredytobiorcom została przedstawiona obszerna informacja zawierająca wyjaśnienie ryzyk, z jakimi wiąże się umowa kredytu indeksowana. Z „Informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej” (k. 43-44) wynika, że M. P. (1) i M. P. (2) zostali dokładnie zapoznani z ryzykiem zmian kursów walutowych oraz ryzykiem zmian stóp procentowych, które zostało w sposób szczegółowy, a jednocześnie czytelny opisane w podpisanym przez nich dokumencie.

Zauważyć przy tym należy, że Bank (...) S.A. skonstruował pouczenie pisemne w obszerniejszej i bardziej szczegółowej formie niż to praktykowały inne banki w tym okresie czasu. Informacja została sporządzona w sposób jasny, zrozumiały i przystępny. M. P. (1) i M. P. (2) na piśmie uzyskali informację, że wahania waluty wpływają na wysokość rat i zadłużenia, że rzeczywiste koszty obsługi długu mogą okazać się znacząco wyższe od wcześniej założonych. Podkreślić należy, że pisemna informacja została skonstruowana w ten sposób, że jej treść przestrzegała przed ryzykami związanymi z zawarciem przedmiotowej umowy, a nie zachęcała do wyboru przedmiotowego produktu. Jako produkt bezpieczny wyraźnie wskazano umowę kredytu, w której zobowiązania wyrażone są wyłącznie w walucie polskiej oraz podkreślono, że aktualna atrakcyjność finansowa kredytu indeksowanego w przyszłości może stracić ten przymiot, a kredyt okazać się produktem droższym.

W ocenie Sądu Okręgowego pozwany Bank należycie wykonał obowiązki informacyjne.

W tym miejscu podkreślić należy szczególną rolę dowodową pisemnych informacji przedstawionych powodom. M. P. (1) i M. P. (2) wystąpili z pozwem wzajemnym dopiero po wniesieniu powództwa przez Bank (...) S.A. w 2017 r. po zaprzestaniu przez nich spłaty rat kredytu, tj. po upływie ponad 9 lat od daty zawarcia umowy, co po stronie Banku (...) S.A. może powodować ograniczenie możliwości dowodowych w zakresie wykazania przebiegu procedury negocjacyjnej. Przedstawiciele i pracownicy banków z uwagi na ilość obsługiwanych klientów i znaczny upływ czasu zazwyczaj w ogóle nie pamiętają szczegółów obsługi konkretnego klienta. Relacja kredytobiorców z uwagi na oczywisty interes w uzyskaniu korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia powinna zaś być oceniana szczególnie uważnie. Kredytobiorcy mający interes w rozstrzygnięciu sprawy prezentują wersję wydarzeń korzystną dla siebie, co potwierdza okoliczność, że niezależnie od daty zawarcia umowy, banku występującego po stronie kredytodawcy, treść zeznań kredytobiorców w sprawach tzw. „kredytów frankowych” jest zasadniczo zbieżna. Stąd też szczególna wartość dowodowa skierowanych pisemnie do kredytobiorców pouczeń, które potwierdzają, że obowiązki informacyjne były wykonywane przed zawarciem umowy.

Wskazać należy, że gdyby tylko kredytobiorcy uważnie zapoznali się z treścią „Informacji (…)”, mieliby świadomość, jakiego rodzaju kredyt zaciągają i z jakimi ryzykami się on wiąże, lub co najmniej informacje zawarte w tym dokumencie stanowiłyby impuls do ewentualnie zadania pracownikom banku dalszych pytań. Na względzie należało mieć także, że kredytobiorcy zdecydowali się zaciągnąć zobowiązanie kredytowe na okres kilkudziesięciu lat. Nawet uznając, iż w ich odczuciu bank był instytucją zaufania publicznego, to jednak podstawowe reguły zwykłej ostrożności życiowej, nakazywały zapoznać się z treścią podpisywanych przez siebie dokumentów czy oświadczeń.

M. P. (1) i M. P. (2) nie zapoznali się z treścią pisma, co nie stało na przeszkodzie z podniesieniem zarzutu o niewykonaniu obowiązku informacyjnego.

W doktrynie wyrażono słuszny pogląd, iż w przypadku kredytów złotowych bank nie przekładał tego rodzaju oświadczeń do podpisania, a tym samym już ten fakt powinien co najmniej zasygnalizować każdemu rozsądnemu, przeciętnemu konsumentowi, że w przypadku tego produktu finansowego, występuje dodatkowe ryzyko i gdyby miał wątpliwości powinien oczekiwać od banku dodatkowych wyjaśnień, czy też odstąpić od zawarcia umowy. Przy czym od konsumenta będącego nabywcą usług finansowych wymagać należy szczególnej ostrożności ( tak prof. Konrad Kohutek, „Umowy kredytów frankowych – ocena na gruncie przesłanek nieważności i abuzywności”, Przegląd prawa handlowego, lipiec 2022 r.) .

Również Sąd Apelacyjny w Krakowie podkreślał, że idea ochrony konsumenta wynika z generalnego założenia, zgodnie z którym konsument nabywający dobra i usługi za pośrednictwem transakcji dokonywanych z profesjonalnymi uczestnikami obrotu (przedsiębiorcami) jest słabszą stroną zachodzącej między nimi relacji. Stosowna ochrona jest więc uzasadniona wyłącznie w granicach takich transakcji ( tak: wyrok SA w Krakowie z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. I ACa 1091/18, Sip Lex) . Co więcej, nawet brak wiedzy o mechanizmach profesjonalnego zarządzania finansami nie wyklucza, by konsument przystąpił do umowy. Nie ma podstaw, by aż tak szeroko chronić interesy konsumenta, by z tego powodu stwierdzić nieważność całej umowy. Z zasady swobody umów wynika bowiem m.in. taka konsekwencja, że jeśli coś jest tak niejasne, że konsument nie może objąć świadomością następstwa zawarcia umowy lub niepewne są rezultaty proponowanego przedsięwzięcia, to do umowy nie należy przystępować, szczególnie jeśli mają być w związku z tym lokowane przez konsumenta poważne środki pieniężne ( tak z kolei: wyrok SA w Krakowie z dnia 14 maja 2019 r., sygn. I ACa 866/18, Sip Legalis ) . Stanowisko to Sąd Okręgowy w pełni podziela.

M. P. (1) i M. P. (2) wskazywali również, że nie zostało im wyjaśnione w jaki sposób tworzone są tabele kursowe, a precyzyjniej wartości w niej publikowane, co w istocie miało charakter bezsporny pomiędzy stronami. W ocenie Sądu okoliczność ta nie stanowi uchybienia o takiej wadze, które mogłoby skutkować nieważnością umowy czy abuzywnym charakterem kwestionowanych zapisów. Podkreślić należy, że nie jest uprawnione tworzenie z aktualnej perspektywy, standardów informacyjnych w stosunku do umów zawieranych kilkanaście lat temu, w sytuacji, gdy ustawodawca nie nakładał na banki obowiązku przedstawiania takich informacji. W ramach kontroli indywidualnej przedmiotowej umowy, Sąd nie dopatrzył się, by omawiana informacja miała szczególne znaczenie dla M. P. (1) i M. P. (2) jako konsumentów, bowiem nie dążyli on nigdy do uzyskania od kredytodawcy informacji, w jaki sposób wylicza kurs. Kwestia ta nie stanowiła również przedmiotu ich zainteresowania przez okres kilku lat nabywania waluty CHF.

Sąd nie podziela tego stanowiska sądów krajowych, które tworzy wzór standardu informacyjnego z aktualnej perspektywy czasowej, tj. ze świadomością zjawisk ekonomicznych, które wystąpiły po zawarciu umowy. Podkreślić należy, że w dacie zawarcia umowy brak było przepisów prawa, które nakładały i precyzowały kwestię realizacji omawianego obowiązku informacyjnego. Ten obecnie opracowany w orzecznictwie standard informacyjny, polegający m.in. na obowiązku prezentacji scenariusza zakładającego najmniej korzystne założenia dotyczące zmiennych parametrów kredytów, do ustawodawstwa europejskiego został wprowadzony dopiero dyrektywą 2014/17/UE. Celem dyrektywy z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniająca dyrektywy 2008/48/WE i 2013/36/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 1093/2010, jest zapewnienie, aby wszyscy konsumenci, którzy zaciągają kredyt hipoteczny na zakup mieszkania, byli odpowiednio poinformowani i chronieni przed ryzykiem. Obowiązki i standardy informacyjne wprowadzone tę dyrektywą z oczywistych względów nie mogą mieć zastosowania do umowy zawartej w 2008 roku.

Kończąc ocenę kwestionowanych zapisów umownych, stwierdzić należy, że słusznie Bank (...) S.A. podnosił, że nawet gdyby podzielić stanowisko M. P. (1) i M. P. (2) dot. abuzywności zapisu § 7 ust. 1 umowy i odpowiadającemu mu treściowo § 8 ust. 3 regulaminu - to jest regulującego kwestię spłat rat kredytu i zawierającego odesłanie do tabeli kursowej banku, to bezskuteczność tej klauzuli skutkuje tym, że w jej miejsce obowiązywać będzie § 8 ust. 4 regulaminu, a zatem strona od początku umowy miałaby możliwość spłaty kredytu w walucie waloryzacji. Skoro zatem kredytobiorcy mieli możliwość dokonywania spłaty w walucie waloryzacji, a zdecydowali się na spłatę rat w walucie PLN, to uznać należy, że kwestia ta stanowi efekt indywidualnego uzgodnienia stron umowy. Nie ma również podstaw do dokonywania oceny abuzywności przedmiotowej umowy przez pryzmat zachowań stron, w szczególności polegających na dokonaniu przez kredytobiorców wyboru złotego polskiego jako waluty spłaty rat. Gdyby bowiem strona nie dokonała takiego wyboru, klauzule przeliczeniowe nie miałyby zastosowania w relacji stron (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 stycznia 2023 roku, II CSKP 408/22).

Taki zabieg, zgodnie z którym w miejsce usuniętego zapisu § 7 ust. 1 umowy, strony wiąże zapis § 8 ust. 4 regulaminu, zgodny jest z zasadą favor contractus. W orzecznictwie wydanym na gruncie przepisów art. 65 i 66 k.c. podkreślano, że każdorazowa wykładnia oświadczeń woli winna uwzględniać zgodny zamiar stron, treść umowy, w tym związki między jej postanowieniami, okoliczności zawarcia umowy oraz inne czynniki wskazane w tych przepisach, a także zasadę favor contractus, nakazującą - w razie wątpliwości - przypisać postanowieniu takie znaczenie, które pozwoli na utrzymanie jego ważności (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca 2017 r. II CSK 575/16 oraz Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 13 sierpnia 2019 r. V ACa 196/18 – opublikowane w SIP Legalis). Wskazana zasada favor contractus wyraża dyrektywę, w myśl której w toku interpretacji należy raczej przyjąć takie znaczenie oświadczenia woli, jakie pozwala na utrzymanie ważności czynności prawnej, a nie kwalifikowanie jej jako nieważnej. Reguła ta nakłada więc na interpretatora obowiązek wyboru spośród możliwych wariantów interpretacyjnych takiego, który nie doprowadzi do nieważności czynności, w szczególności z powodu sprzeczności z prawem lub z zasadami współżycia społecznego (tak „Prawo cywilne - część ogólna. System prawa prywatnego” pod redakcją Zbigniewa Radwańskiego i Adama Olejniczaka, tom 2, Warszawa 2019).

Na tej regule opierał się ustawodawca, przyjmując zasadę wyrażoną w art. 58 § 3 k.c., że czynność prawna zachowuje ważność w razie nieważności jej części. Zasadę trwałości umów statuuje również powołany wyżej przepis art. 385 ¹ k.c. Słusznie Sąd Apelacyjny w Poznaniu wskazał, że kodeks cywilny w sposób szczególny reguluje stabilizację stosunków prawnych wywołanych złożeniem innej osobie oświadczenia woli, realizując zasadę pewności obrotu cywilnoprawnego (wyrok z dnia 29 maja 2020 r., I AGa 113/19).

Sąd stwierdził również brak podstaw do przyjęcia, by umowa kredytu była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jak wyżej wyjaśniono, czynność prawna jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, gdy na jej podstawie powstaje obowiązek lub uprawnienie do postępowania zakazanego przez normę moralną, czy też służy ona osiągnięciu stanu rzeczy podlegającego negatywnej ocenie moralnej. Na podstawie przedmiotowej umowy kredytu M. P. (1) i M. P. (2) uzyskali środki pieniężne, dzięki którym zakupili zaspokoili inne potrzeby konsumpcyjne i dokonali spłaty kredytu mieszkaniowego. M. P. (1) i M. P. (2) nie wykazali przy tym, by należności uiszczane na rzecz Banku (...) S.A. osiągały wysokość, która mogłaby zostać oceniona jako niemoralna. W szczególności w sprawie nie wykazano, że gdyby kredytobiorcy zaciągnęli kredyt złotówkowy ich sytuacja finansowa była znacznie korzystniejsza, o czym była już mowa.

Sąd podziela przy tym stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 26 października 2023 roku (II CSKP 863/23, opublikowany na stronie (...)) umowa obiektywnie niekorzystna dla jednej strony może być uznana za czynność prawną sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, jeżeli do jej ukształtowania doszło w sposób wyraźnie krzywdzący pod presją faktycznej przewagi konkurenta. W rozpoznawanej sprawie wskazane okoliczności nie zaistniały.

Sąd nie dopatrzył się również sprzeczności umowy z przepisem art. 359 k.c. Mechanizm ustalania odsetek przewidziany w umowie nie stwarzał potencjalnego obowiązku naliczania odsetek nie od pozostałej do spłaty kwoty kredytu, bowiem odsetki były naliczane w CHF od salda zadłużenia wyrażonego w CHF i uwzgledniającego spłaty kapitału w CHF, przy czym ponieważ były dokonywane w PLN to podlegały przeliczeniu do CHF- waluty zadłużenia.

Strony zawierając umowę nie naruszyły również przepisu art. 358¹§ 2 k.c., zgodnie z którym strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona wg innego niż pieniądz miernika wartości. Przepis ten dopuszcza tzw. waloryzację umowną pozostawiając stronom swobodę konstruowania postanowień umownych, zgodnie z którymi wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz – czyli innego niż PLN – miernika wartości ( tak też SN w wyroku z dnia 12 grudnia 1997 r., II CKN 512/97, OSNC 1998, nr 6, poz. 105). Tym miernikiem umownej waloryzacji mogłaby być waluta obca. Obecnie waloryzacja umowna w oparciu o miernik w postaci waluty obcej uregulowana została wprost przepisami powołanej wyżej tzw. ustawy antyspreadowej. Umowa nie naruszała zatem zasady nominalizmu wyrażonej w art. 358 ¹ § 1 k.c.

Strategia procesowa kredytobiorców obejmowała również powołanie się na błąd co do czynności prawnej. W pozwie wzajemnym powołano twierdzenia, z których wynika, że kredytobiorcy złożyli oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu w związku z zawartą umową o kredyt hipoteczny. Kredytobiorcy przedłożyli wskazane oświadczenie wraz z pozwem wzajemnym.

Stosownie do treści art. 84 § 1 k.c. w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny) (§ 2).

Nie stanowi błędu co do treści czynności prawnej mylna ocena zarówno aktualnych, jak i przyszłych okoliczności, nieobjętych treścią dokonanej czynności (tak z kolei: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 lutego 2021 r. , sygn. I ACa 91/20, Sip Lex).

Błąd jest to wada oświadczenia woli, polegająca na tym, iż składający je działa pod wpływem niezgodnego z prawdą wyobrażenia o rzeczywistości lub jej elemencie albo pod wpływem braku takiego wyobrażenia. O uznaniu, że błąd dotyczy czynności prawnej decyduje stopień powiązania okoliczności dotkniętej błędem z całokształtem czynności prawnej. Związek ten jest dostatecznie ścisły, jeżeli błąd ingerując w istotę czynności prawnej wypacza jej sens życiowy lub prawny. Błędne wyobrażenie składającego oświadczenie woli może dotyczyć zarówno faktów, jak i prawa, a zatem może odnosić się nie tylko do przedmiotu czynności prawnych, ale i do skutków tych czynności wyznaczonych ustawą lub ustalonymi zwyczajami (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1967 r., III CZP 59/67, OSNCP 1967, Nr 7, poz. 117 i z dnia 31 sierpnia 1989 r., III PZP 37/89, OSNCP 1990, Nr 9, poz. 108, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1972 r., I CR 177/72, OSNCP 1973, Nr 10, poz. 171, z dnia 21 lutego 1973 r., III CRN 415/72, OSNCP 1974, Nr 1, poz. 10, z dnia 12 października 2000 r., IV CKN 144/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 60 i z dnia 5 grudnia 2000 r., IV CKN 179/00).

Kodeks cywilny, choć nie definiuje pojęcia błędu, określa przesłanki, od zaistnienia których zależy możliwość uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Skuteczne powoływanie się na błąd co do treści czynności prawnej musi być poprzedzone dokonaniem kwalifikacji czynności prawnej - umowy, do zawarcia której oświadczenie miałby prowadzić. Zatem konieczne jest przedstawienie jej zasadniczych elementów konstrukcyjnych i wskazania na te okoliczności, które charakteryzują konkretną czynność, ocenianą w świetle art. 84 k.c. Dodatkowe przesłanki prawnej doniosłości błędu precyzuje doktryna i orzecznictwo, w których wskazuje się, że musi nastąpić błąd postrzegania. Odróżnia się go od błędu przewidywania i wnioskowania, należącego do sfery motywacyjnej i składającego się na pobudkę, pod wpływem której wyrażone zostało oświadczenie woli, uznane następnie przez oświadczającego za dotknięte błędem, gdy okazało się, że nie osiągnie zamierzonego i przewidywanego celu. Błąd co do pobudki, albo błąd polegający na mylnym przewidywaniu wyniku przedsięwzięcia, podejmowanego na podstawie umowy, pozbawiony jest doniosłości prawnej (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2000 r., III CKN 963/98, OSNC 2002, Nr 5, poz. 63). Tak więc ewentualny błąd przewidywania, błąd co do pobudki składającego oświadczenie woli, nie uzasadnia uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1998 r., III CKN 611/97) (powołane za: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. , I ACa 1205/18, Sip Lex).

W myśl natomiast art. 88 § 1 k.c. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał (§ 2).

Wskazać należy, że uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli ma charakter prawa podmiotowego kształtującego. Wypełnienie ujętych w art. 84 k.c. przesłanek prawnej doniosłości błędu skutkuje wzruszalnością dokonanej pod jego wpływem czynności prawnej. Błądzący może uchylić się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli składając drugiej stronie w terminie roku od wykrycia błędu pisemne oświadczenie (art. 88 § 1 i 2 k.c.), doprowadzając do unieważnienia ex tunc czynności prawnej (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 sierpnia 2020 r. , sygn. I ACa 540/19, Sip Lex).

W razie zaistnienia błędu czynność prawna jest dotknięta nieważnością względną i „unieważnienia” czynności prawnej dokonuje sama strona (a nie sąd) przez złożenie drugiej stronie umowy oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli obarczonego błędem (art. 84 k.c.). Jeżeli druga strona nie uznaje uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli to przedmiotem żądania pozwu w procesie winno być „ustalenie nieważności”, a wyrok uwzględniający powództwo ma charakter deklaratoryjny, gdyż sąd stwierdza stan jaki powstał wskutek uchylenia się od skutków wadliwego oświadczenia woli. Sąd natomiast nie wydaje orzeczenia konstytutywnego dlatego niewłaściwym jest żądanie „unieważnienia” umowy z powołaniem się na błąd (tak: wyrok, Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt I ACa 755/18, Sip Lex).

Termin z art. 88 § 2 k.c. ma charakter zawity (prekluzyjny), co oznacza, że nie może być przedłużany ani skracany, nie podlega przerwaniu ani zawieszeniu, nie może również zostać przywrócony, a po jego upływie uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli wygasa definitywnie (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2018 r. w sprawie V CSK 435/17 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 2 stycznia 2020 r., I Aga 2/19, Sip Lex).

W niniejszej sprawie bezsprzecznie podstawowym warunkiem umożliwiającym dalszą ocenę tak podniesionego zarzutu, było przede wszystkim wykazanie przesłanek złożenia oświadczenia w art. 88 k.c. Ciężar dowodu w tym zakresie obciążał kredytobiorców (art. 6 k.c.). Kredytobiorcy w trakcie zeznań nie odnieśli się do tego, że złożyli takiego rodzaju oświadczenie. W ocenie Sądu omawiane oświadczenie zostało sporządzone wyłącznie na potrzeby niniejszego procesu i stanowi element strategii zmierzającej do zwolnienia kredytobiorców z jakiejkolwiek odpowiedzialności za zawarcie umowy o kredyt hipoteczny. W sprawie nie zostały wykazane przesłanki błędu, o których mowa w art. 84 k.c. jak również nie wykazano, że zachowany został termin do złożenia oświadczenia wynikający z art. 88 § 2 k.c. Analiza samej treści oświadczenia, prowadzi przy tym do przekonania, że okoliczności powołane w jego treści dotyczą przewidywanego wyniku przedsięwzięcia, co jak wyżej wyjaśniono, pozbawione jest doniosłości prawnej.

Sąd podziela tym samym stanowisko wyrażone w orzecznictwie, zgodnie z którym błąd może dotyczyć mylnego wyobrażenia o treści czynności prawnej lub o jej skutkach prawnych, ale nie obejmuje tego, jak umowa zostanie faktycznie wykonana, a więc zdarzeń - z perspektywy stron zawierających umowę - przyszłych i niepewnych. Niespełnienie się oczekiwań osoby dokonującej czynności prawnej, co do określonego rozwoju zdarzeń nie daje podstaw do uznania oświadczenia woli tej osoby za wynik błędu prawnie doniosłego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 marca 2022 roku, II CSKP 103/22 oraz Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2022 roku, V ACa 30/22, orzeczenia opublikowane zostały w SIP Legalis).

Powodowie wzajemni powołali również argumentacją dotyczącą zarzutu pozorności umowy. Z pozornością - stosownie do art. 83 § 1 k.c. - mamy do czynienia wówczas, gdy strony swobodnie i z rozmysłem tworzą czynność prawną ujawnioną, której treść nie stanowi odzwierciedlenia ich rzeczywistych zamiarów. Innymi słowy strony stwarzają pozór rzeczywistego dokonania czynności prawnej o określonej treści, podczas gdy tak naprawdę nie chcą wywołać żadnych skutków prawnych, lub też wywołać inne, niż w pozornej czynności deklarują. Celem zaś takiej czynności prawnej (umowy) jest wywołanie u otoczenia przeświadczenia, że czynność prawna została rzeczywiście dokonana w takiej postaci, jaka wynika z treści złożonych oświadczeń woli.

Prawo polskie nie wymaga, by po stronie osób składających oświadczenie woli dla pozoru występował zamiar zmylenia czy też oszukania osób trzecich. Konieczne jest jednak, by zachodziła sprzeczność między tym, co strony deklarują na zewnątrz, a tym, do czego w rzeczywistości dążą.

Oceniając od strony woli można zatem rozróżnić dwie podstawowe postaci pozorności:

- pozorność czystą, zwana też bezwzględną lub absolutną, kiedy to strony, dokonując czynności prawnej, nie mają zamiaru wywołania żadnych skutków prawnych. W ich sferze prawnej nic się nie zmienia, a jedynym celem ich zachowania jest stworzenie u innych przeświadczenia, że czynność prawna, w takiej postaci jak ujawniona, została w rzeczywistości dokonana. Jak wyjaśnia Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 czerwca 1986 roku, I CR 45/86 (publ. LEX, nr 8766): czynność prawna pozorna, wyrażająca oświadczenie woli pozorne, nie ukrywająca innej czynności prawnej, nie wywołuje między stronami skutków prawnych, gdyż jest nieważna w świetle art. 83 § 1 k.c. Pozorność jest zatem wadą oświadczenia woli polegającą na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie nie wywołało skutków prawnych. Oświadczenie woli stron nie może wtedy wywoływać skutków prawnych odpowiadających jego treści, ponieważ same strony tego nie chcą (wyrok z dnia 11 maja 2007 roku, I CSK 70/07, LEX, nr 287785, teza 2 i 3).

- pozorność kwalifikowaną, względną, zwana też relatywną. Strony zawierają czynność prawną pozorną tzw. symulowaną dla ukrycia innej, rzeczywiście przez te strony zamierzonej i dokonanej (czynność ukryta tzw. dysymulowana). Rzeczywistym zamiarem stron jest wywołanie innych skutków prawnych niż wynikałoby to z treści ujawnionych oświadczeń. W wyroku z dnia 13 kwietnia 2005 r. (IV CK 684/04, publ. LEX nr 284205) Sąd Najwyższy wskazał, że pozorność czynności prawnej istnieje wtedy, gdy strony stwarzają pozór dokonania jednej czynności prawnej, podczas gdy w rzeczywistości dokonują innej czynności prawnej (np. zawierają umowę darowizny, gdy w rzeczywistości chodzi o sprzedaż). Istnieje zatem taka sytuacja, w której element ujawniony stanowi inny typ umowy niż element ukryty.

Rozwiązaniem z punktu widzenia ważności złożonych oświadczeń
w wyżej wymienionej sytuacji zajmuje się art. 83 § 1 k.c. zdanie drugie. W świetle tego przepisu czynność pozorna (symulowana) jest zawsze nieważna, niekiedy ważna może być czynność ukryta (dysymulowana) – (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2012 roku, I UK 247/12, publ. LEX nr 1274955).

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dał żadnych podstaw do przyjęcia, by przedmiotowa umowa kredytu obarczona była wadą pozorności czystej czy kwalifikowanej. W ocenie Sądu zarzut pozorności umowy został podniesiony z pominięciem znaczenia tego pojęcia na gruncie przepisów kodeksu cywilnego.

Strona powodowa wzajemna celem zwolnienia się z odpowiedzialności za zawarcie umowy kredytu uzasadniała również, że kontrakt zawarty pomiędzy stronami, stanowił w istocie skomplikowany instrument finansowy. W jej ocenie działania pozwanego naruszały dyrektywę 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniającą dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającą dyrektywę Rady 93/22/EWG (dalej także: dyrektywa MiFID).

Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 pkt 2 dyrektywy MiFID, „usługi i działalność inwestycyjna” oznaczają usługi lub działalność wymienioną w sekcji A załącznika I odnoszące się do wszelkiego rodzaju instrumentów wymienionych w sekcji C załącznika I. Definicję „instrumentów finansowych” wskazano natomiast w pkt 17, który stanowi, że są to instrumenty określone w sekcji C załącznika.

W związku z sekcją C, instrumentami finansowymi są:

1) zbywalne papiery wartościowe,

2) instrumenty rynku pieniężnego.

3) jednostki uczestnictwa w przedsiębiorstwach zbiorowego inwestowania.

4) transakcje opcyjne, transakcje typu futures, swaps, umowy terminowe na stopę procentową oraz inne kontrakty na instrumenty pochodne odnoszące się do papierów wartościowych, instrumentów dewizowych, stóp procentowych lub oprocentowania, albo innych instrumentów pochodnych, indeksów finansowych lub środków finansowych, które można rozliczać materialnie lub w środkach pieniężnych.

5) transakcje opcyjne, transakcje typu futures, swaps, umowy terminowe na stopę procentową oraz inne kontrakty na instrumenty pochodne odnoszące się do instrumentów towarowych, które należy rozliczać w środkach pieniężnych lub w środkach pieniężnych z opcją jednej ze stron (w przeciwnym przypadku, mogą powodować niedotrzymanie warunków lub innego rodzaju zdarzenie unieważnienia kontraktu).

6) transakcje opcyjne, transakcje typu futures, swaps, umowy terminowe na stopę procentową oraz inne kontrakty na instrumenty pochodne odnoszące się do instrumentów towarowych, które można materialnie rozliczać pod warunkiem że podlegają one obrotowi na rynku regulowanym i/lub MTF.

7) transakcje opcyjne, transakcje typu futures, swaps, umowy terminowe na stopę procentową oraz inne kontrakty na instrumenty pochodne odnoszące się do instrumentów towarowych, które można materialnie rozliczać oraz nie wymienionych w inny sposób w sekcji C.6 i nie przeznaczonych do celów handlowych, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych, uwzględniając między innymi, czy są one rozliczane przez uznane izby rozrachunkowe lub podlegają regularnym spekulacyjnym transakcjom różnicowym.

8) instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego.

9) kontrakty finansowe na transakcje różnicowe.

10) transakcje opcyjne, transakcje typu futures, swaps, umowy terminowe na stopę procentową oraz inne kontrakty na instrumenty pochodne odnoszące się do kontraktów na instrumenty towarowe dotyczące stawek klimatycznych, opłat przewozowych, dopuszczalnych poziomów emisji oraz stawek inflacji lub innych urzędowych danych statystycznych, które należy rozliczać w środkach pieniężnych lub z opcją jednej ze stron (w przeciwnym przypadku, mogą powodować niedotrzymanie warunków lub innego rodzaju zdarzenie unieważnienia kontraktu), a także wszelkiego rodzaju inne kontrakty na instrumenty pochodne dotyczące aktywów, praw, zobowiązań, indeksów oraz środków nie wymienionych gdzie indziej w tej sekcji, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych, uwzględniając, między innymi, czy podlegają one obrotowi na rynku regulowanym lub MTF, są rozliczane przez uznawane izby rozrachunkowe, lub podlegają regularnym spekulacyjnym transakcjom różnicowym.

Wskazać dodatkowo należy na dyspozycję art. 19, a w szczególności ust. 4, 5 i 9. Otóż świadcząc usługi doradztwa inwestycyjnego lub zarządzania pakietem akcji, przedsiębiorstwo inwestycyjne uzyskuje niezbędne informacje dotyczące wiedzy i doświadczenia klientów lub potencjalnych klientów w dziedzinie inwestycji odpowiedniej do określonego rodzaju produktu czy usługi, jego sytuacji finansowej oraz celów inwestycyjnych, tak aby przedsiębiorstwo mogło polecić klientowi lub potencjalnemu klientowi odpowiednie dla niego usługi inwestycyjne i instrumenty finansowe (ust. 4). Państwa Członkowskie zapewniają, że przedsiębiorstwa inwestycyjne świadczące usługi inwestycyjne, inne niż określone w ust. 4, zwróciły się do klienta lub potencjalnego klienta z prośbą o przekazanie informacji dotyczących jego wiedzy i doświadczenia w dziedzinie inwestycji, odpowiedniej do określonego rodzaju oferowanego lub wymaganego produktu lub usługi, tak aby przedsiębiorstwo inwestycyjne mogło dokonać oceny, czy przewidziana usługa inwestycyjna lub produkt są odpowiednie dla klienta W przypadku gdy w oparciu o informacje otrzymane na podstawie poprzedzającego ustępu przedsiębiorstwo inwestycyjne uważa, że produkt lub usługa nie są odpowiednie dla klienta lub potencjalnego klienta, przedsiębiorstwo inwestycyjne ostrzega o powyższym klienta lub potencjalnego klienta. Ostrzeżenie to należy przekazywać w ujednoliconym formacie. W przypadkach gdy klient lub potencjalny klient podejmuje decyzje o nieprzekazywaniu informacji określonych na podstawie akapitu pierwszego lub jeżeli przedstawia niewystarczające informacje dotyczące jego wiedzy i doświadczenia, przedsiębiorstwo inwestycyjne ostrzega klienta lub potencjalnego klienta, że taka decyzja uniemożliwia przedsiębiorstwu ustalenie, czy przewidziana usługa lub produkt są dla niego odpowiednie. Ostrzeżenie to należy przekazywać w ujednoliconym formacie (ust. 5). W przypadkach gdy usługę inwestycyjną oferuje się jako część produktu finansowego, który podlega już innym przepisom prawodawstwa wspólnotowego lub wspólnym europejskim normom dotyczącym instytucji kredytowych i kredytów konsumenckich w odniesieniu do oceny ryzyka klientów i/lub wymogom powiadamiania, usługa ta nie podlega dodatkowo zobowiązaniom wymienionym w tym artykule (ust. 9).

Kwestia możliwości traktowania kredytu walutowego jako instrumentu finansowego była poddana pod ocenę Trybunału Sprawiedliwości (UE) w sprawie pod sygnaturą akt C-312/14 w wyniku pytania prejudycjalnego zadanego przez Sąd Rejonowy w Ráckeve (Węgry) w sprawie (...) Bank (...). przeciwko M. L. i M. L., do którego zresztą słusznie odwoływała się strona pozwana. Stanowisko Trybunału zawarte w wydanym w tej sprawie w orzeczeniu z dnia 3 grudnia 2015 r. wiąże sąd w zakresie oceny prawnej i interpretacji prawa europejskiego wykluczając możliwość odmiennego rozstrzygnięcia kwestii będącej przedmiotem orzekania przez Trybunał.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni art. 4 ust. 1 i art. 19 ust. 4, 5 i 9 dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniającą dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającą dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.U.L.145, s. 1). Wniosek ten został przedstawiony w wyniku sporu w przedmiocie umowy kredytu konsumenckiego denominowanego w walucie obcej. Umowa kredytu konsumenckiego będąca przedmiotem postępowania głównego charakteryzowała się denominacją w walucie obcej pożyczonego kapitału i wymagalnych rat, podczas gdy ów kapitał został wypłacony w walucie krajowej i zwrot powinien zostać dokonany w tej walucie. Umowa nie skutkowała przy tym faktycznym przepływem ani faktyczną wymianą walut obcych pomiędzy bankiem a małżonkami, ponieważ waluta krajowa była jedynym środkiem płatniczym zarówno dla kredytodawcy jak i dla kredytobiorców podczas gdy waluta obca służyła jedynie za jednostkę rozliczeniową.

Powyższe dowodzi, że przedmiot sprawy, w której zadano pytania prejudycjalne, wprost odnosił się do gruntu niniejszej sprawy. Także w powołanym stanie faktycznym, ustalona na podstawie kursu kupna waluty obcej w dniu uruchomienia środków, podczas gdy kwota każdej raty była ustalana na podstawie kursu sprzedaży wspomnianej waluty w dniu obliczania każdej raty.

W tych okolicznościach, Sąd węgierski zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

1) Czy należy uznać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 (usługi [inwestycyjne] i działalność inwestycyjna) i pkt 17 (instrument[y] finans[owe]), jak również z załącznikiem I sekcja C pkt 4 (terminowa transakcja walutowa, instrumenty pochodne) dyrektywy 2004/39 zaproponowana klientowi oferta konkretnej transakcji (kursu wymiany), która w formie prawnej umowy kredytu denominowanego w walucie obcej polega na transakcji kasowej w chwili wypłaty i terminowej w chwili spłaty, dokonywana jest za pomocą zamiany na forinty [HUF] określonej kwoty zarejestrowanej w walucie obcej i naraża kredyt klienta na skutki i ryzyko (ryzyko kursowe) rynku kapitałowego, stanowi instrument finansowy?

2) Czy należy uznać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 6 (transakcje na własny rachunek) i z załącznikiem I sekcja A pkt 3 (zawieranie transakcji na własny rachunek) dyrektywy 2004/39 prowadzenie działalności w zakresie transakcji na własny rachunek odnośnie do wskazanego w pytaniu pierwszym instrumentu finansowego stanowi usługę lub działalność inwestycyjną?

3) Czy instytucja finansowa powinna dokonać wprowadzonej w art. 19 ust. 4 i 5 dyrektywy 2004/39 oceny adekwatności, uwzględniając, że terminowa transakcja walutowa - która stanowi usługę inwestycyjną związaną z pochodnymi instrumentami finansowymi - została zaoferowana jako część innego produktu finansowego (a mianowicie umowy kredytu) i że ten instrument pochodny stanowi sam w sobie kompleksowy instrument finansowy? Czy należy uznać, że art. 19 ust. 9 [dyrektywy 2004/39] nie znajduje zastosowania ze względu na to, iż ponieważ ryzyko, jakie ponosi klient odnośnie do kredytu i instrumentu finansowego, jest zasadniczo odmienne, niezbędne jest przeprowadzenie oceny adekwatności w zakresie, w jakim transakcja ta obejmuje instrument pochodny?

4) Czy z obejścia art. 19 ust. 4 i 5 dyrektywy [2004/39] wynika stwierdzenie nieważności umowy kredytu zawartej przez [ (...) Bank] z [kredytobiorcami]?.

Trybunał (UE) rozstrzygając w przedmiocie postawionych mu pytań sprowadził poddaną jego ocenie kwestię do udzielenia odpowiedzi na pytanie: „Czy transakcje dokonywane przez instytucję kredytową, polegające na wymianie kwot denominowanych w walucie obcej na walutę krajową, w celu obliczenia kwot kredytu i zwrotu, zgodnie z postanowieniami umowy kredytu dotyczącymi kursów wymiany, mogą zostać zakwalifikowane do „usług inwestycyjnych i działalności inwestycyjnej” w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 2 dyrektywy 2004/39.” (akapit 53). Odpowiadając na tak postawione pytanie Trybunał stwierdził po pierwsze, iż transakcje będące przedmiotem postępowania głównego, jako że stanowią transakcje wymiany, które są wyłącznie dodatkowe wobec udzielenia i zwrotu kredytu konsumenckiego denominowanego w walucie obcej, nie wchodzą w zakres sekcji A (akapit 55). Ponadto, transakcje wymiany, które są wyłącznie dodatkowe wobec udzielenia i zwrotu kredytu konsumenckiego denominowanego w walucie obcej, to jest ograniczają się do wymiany, na podstawie kursu kupna lub sprzedaży danej waluty obcej, kwot kredytu i rat wyrażonych w tej walucie (waluta rozliczeniowa) na walutę krajową (waluta płatnicza) nie stanowią usług inwestycyjnych ani działalności inwestycyjnej w rozumieniu dyrektywy MIFID I. Trybunał stwierdził w szczególności iż: „Jedyną funkcją takich transakcji jest posłużenie za sposoby wykonania istotnych zobowiązań płatniczych z umowy kredytu, czyli udostępnienie kapitału przez kredytodawcę i zwrot tego kapitału wraz z odsetkami przez kredytobiorcę. Celem tych transakcji nie jest realizacja inwestycji, gdyż konsument zamierza wyłącznie uzyskać fundusze na nabycie dobra konsumpcyjnego lub świadczenie usługi, a nie na przykład zarządzać ryzykiem kursowym czy spekulować kursami wymiany walut obcych” (akapit 57) (orzeczenie dostępne w Sip Lex).

Ostatecznie, na pytania pierwsze i drugie Trybunał udzielił następującej odpowiedzi: art. 4 ust. 1 pkt 2 dyrektywy 2004/39 w sprawie rynków instrumentów finansowych, należy interpretować w ten sposób, że z zastrzeżeniem weryfikacji dokonanej przez sąd odsyłający, nie stanowią usługi lub działalności inwestycyjnej w rozumieniu tego przepisu niektóre transakcje wymiany, dokonywane przez instytucję kredytową na podstawie postanowień umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, takiej jak umowa w postępowaniu głównym, polegające na określeniu kwoty kredytu na podstawie kursu kupna waluty mającego zastosowanie przy uruchomieniu środków oraz ustaleniu wysokości rat na podstawie kursu sprzedaży wspomnianej waluty mającego zastosowanie przy obliczaniu każdej raty. Ponadto z dyrektywy wynika, że usługi dewizowe same w sobie nie stanowią usług inwestycyjnych wchodzących w zakres sekcji A załącznika I do tej dyrektywy. Tymczasem omawiane transakcje wymiany nie są związane z usługą inwestycyjną w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 2 dyrektywy 2004/39, lecz z transakcją, która sama nie stanowi instrumentu finansowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 17 tej dyrektywy. W istocie nie wydaje się, aby transakcje wymiany, jakich dokonuje instytucja kredytowa w ramach zawarcia umowy kredytu, dotyczyły jednego z instrumentów finansowych, o których mowa w sekcji C załącznika I do rzeczonej dyrektywy, w tym zwłaszcza kontraktu terminowego, ponieważ celem umowy kredytu konsumenckiego nie jest sprzedaż aktywów finansowych za cenę ustaloną przy zawarciu umowy.

Wobec powyższego, argumentacja powodów w tej jej części, w jakiej usiłowali zrównać zawartą z pozwanym umowę kredytu hipotecznego indeksowanego z instrumentem finansowych czy koniecznością stosowania wymogów przewidzianych dyrektywą MiFID, nie zasługiwała na podzielenie. Tematyka ta, co już Sąd sygnalizował, została szczegółowo omówiona w powołanym wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-312/14, które Sąd Orzekający w pełni podziela. Celem dyrektywy 2004/39 była ochrona inwestorów, natomiast inwestorem w rozumieniu dyrektywy jest osoba, która inwestuje lub zamierza zainwestować własny lub pożyczony kapitał w instrument finansowy z zamiarem uzyskania przychodu lub co najmniej zachowania wartości kapitału. Tego warunku z pewnością nie spełniają powodowie, którzy za środki pochodzące z kredytu nabyli nieruchomość „na użytek własny”, pomijając już nawet dalszą argumentację.

Wieńcząc rozważania dotyczące ważności przedmiotowej umowy, uzasadnione jest odwołanie się do jednego z najnowszych wyroków TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. ( C-19/20), w którym podkreślono, że celem zamierzonym przez dyrektywę 93/13 jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe, przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków danej umowy ( wyrok z dnia 7 sierpnia 2018 r., Banco (...) i E. C., C 96/16 i C 94/17, EU:C:2018:643, pkt 75). W tym względzie cel realizowany przez prawodawcę unijnego w ramach dyrektywy 93/13 nie polega na wyeliminowaniu z obrotu wszystkich zawierających nieuczciwe warunki umów ( wyrok z dnia 15 marca 2012 r., P. i P., C 453/10, EU:C:2012:144, pkt 31). Wreszcie, jeśli chodzi o kryteria umożliwiające dokonanie oceny tego, czy umowa może rzeczywiście nadal obowiązywać po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków, należy podnieść, że zarówno brzmienie art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, jak i wymogi pewności prawa przy prowadzeniu działalności gospodarczej przemawiają za przyjęciem przy wykładni tego przepisu podejścia obiektywnego, w ramach którego sytuacja jednej ze stron umowy – w niniejszym przypadku konsumenta – nie może zostać uznana za decydujące kryterium rozstrzygające o dalszym losie umowy ( zob. wyrok z dnia 15 marca 2012 r., P. i P., C 453/10, EU:C:2012:144, pkt 32). A zatem przy ocenie kwestii, czy zawierająca jeden lub więcej nieuczciwych warunków umowa może nadal obowiązywać po wyłączeniu z niej tych warunków, sąd rozpatrujący spór nie mógłby przyjąć za podstawę rozstrzygnięcia jedynie tego, iż unieważnienie owej umowy w całości byłoby ewentualnie bardziej korzystne dla konsumenta ( wyrok z dnia 15 marca 2012 r., P. i P., C 453/10, EU:C:2012:144, pkt 33).

Na brak decydującego znaczenia dla woli konsumenta co do losów umowy, wskazano również w orzeczeniu TSUE z dnia 2 września 2021 r. ( sygnatura sprawy C 32-19) .

Sąd Okręgowy rozpoznający sprawę podkreśla, iż w niniejszej sprawie kredytobiorcy domagają się zapłaty uiszczonych przez nich kwot na podstawie nieważnej umowy - kontraktu, który został zawarty ponad 9 lat przed wytoczeniem powództwa przez Bank (...) S.A. i w całości wykonany przez kredytodawcę. W trakcie wykonywania umowy strony zawarły trzy aneksy do umowy, co dla Banku (...) S.A. w uzasadniony sposób mogło stanowić wyraz potwierdzenia związania umową i woli jej dalszego wykonywania. Wystąpienie z żądaniem opartym na ustaleniu nieważności czynności prawnej - w realiach niniejszej sprawy - należy ocenić jako sprzeczne z zasadą bezpieczeństwa i pewności obrotu.

Nie sposób nie zauważyć, że cel umowy po stronie kredytobiorców w całości został zrealizowany. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy, strony niejako powinny wrócić do sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znalazłyby się, gdyby nie doszło do zawarcia czynności prawnej: umowa nie wiąże stron ex tunc, a to co strony świadczyły w jej wykonaniu podlega zwrotowi. Stwierdzenie nieważności umowy w żaden sposób nie wpływa na skuteczność powiększenia majątku nieruchomego strony powodowej. Bank (...) S.A., znalazłaby się nie tylko w sytuacji, w której nie uzyskał żadnego zysku z udostępnionych kredytobiorcom środków pieniężnych, ale również przez kilkanaście lat nie mógł nimi dysponować.

Sąd podziela tym samym stanowisko wyrażone przez SSN Władysława Pawlaka w zdaniu odrębnym do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2022 roku (sygnatura akt II CSKP 71/22), zgodnie z którym uznanie umów o kredyt powiązanych z walutą obcą, za nieważne bądź bezskuteczne w całości prowadzi do niesłusznego, znaczącego wzbogacenia konsumenta, gdyż zobowiązany będzie do zwrotu jedynie kwoty kapitału i to w wysokości nominalnej, czyli bez wynagrodzenia w postaci odsetek za korzystanie z kapitału (per saldo konsument nie poniesie więc jakiegokolwiek kosztu kredytu), w sytuacji gdy wartość nabytej nieruchomość (lokalu mieszkalnego) albo zabudowanej domem mieszkalnym za środki uzyskane z kredytu, z uwagi na ogólny trend wzrostowy na rynku nieruchomości w kontekście także upływu lat (czynnik inflacyjny), wzrosła znacznie ponad nominalną kwotę udzielonego kredytu.

Okoliczność ta wskazuje, że żądanie oparte o nieważność kontraktu, z którym wystąpiła strona, która w całości zrealizowała cel umowy, nie odpowiada kryteriom obiektywnym. Niewątpliwym jest, że przywróceniu równowagi konsumentom z bankiem nie odpowiada upadek całej umowy o kredyt waloryzowany kursem CHF. Wszak wówczas dochodzi do rażącej nierównowagi, ale na niekorzyść banku, w razie przyjęcia poglądu, że bankowi nie należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Konsumenci będą w dużo lepszej sytuacji, gdyż obowiązani będą do spłaty kwoty kredytu jedynie w wysokości nominalnej.

Sąd nie podziela również przekonania kredytobiorców i części sądów krajowych, że stwierdzenie nieważności bądź bezskuteczności umowy stanowi swoistą sankcję nakładaną na banki. Po pierwsze, jak wyżej wskazano sankcja powinna być proporcjonalna do zakresu naruszeń praw konsumenckich, a to kryterium w sprawie nie zostało spełnione. Po drugie, nakładanie sankcji na banki zostało przewidziane dla powołanych do tego instytucji, jak Komisja Nadzoru Finansowego, która nadzoruje działalność banków (por. art. 131 i n. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe oraz ustawę z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym), czy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art 26 i n. ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jedn. tekst: Dz. U. 2021, poz. 275).

Podkreślić również należy, że nawet podzielenie argumentacji kredytobiorców o abuzywnym charakterze zapisów powołanych w podstawie faktycznej powództwa wzajemnego, nie skutkuje automatycznie nieważnością przedmiotowej umowy o kredyt. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w jednym z najnowszych orzeczeń z dnia 27 maja 2022 r. (II CSKP 314/22, w składzie: SSN Władysław Pawlak, SSN Paweł Grzegorczyk, SSN Roman Trzaskowski), zgodnie z którym, nieważność postanowienia umowy kredytu ze względu na uprawnienie banku do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy i ustalenia wysokości rat kredytu, nie przesądza nieważności umowy kredytu.

Stanowisko to zostało powtórzone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2023 roku, sygnatura akt II NSNc 89/23 (dostępny na stronie (...) oraz w SIP Legalis pod pozycją 2910259). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że samo wystąpienie klauzul abuzywnych nie czyni automatycznie nieważną całej umowy. Wyjaśniono również, że ochrona konsumencka nie ma charakteru nieograniczonego, a sam fakt, że stronie przysługuje status konsumenta, nie oznacza, iż w jej sprawie nie może zapaść niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie. Wydając rozstrzygnięcie, w której jedną ze stron jest konsument, sąd nie może równocześnie pomijać interesu drugiej strony.

W podobnym tonie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 września 2023 r. wydanym w sprawie II CSKP 1627/22.

W ocenie Sądu Okręgowego kredytobiorcy sformułowali roszczenie, które jest sprzeczne z celami dyrektywy 93/13. Jej przepisy, jak również wprowadzone na jej podstawie przepisy prawa krajowego powołane wyżej, opierają się na założeniu, że przedsiębiorca wykorzystując swoją pozycję w stosunku do konsumenta, wprowadza do umowy klauzule, które są niedozwolone, co skutkuje zaburzeniem równowagi kontraktowej. Cel ochrony konsumenta realizowany jest m.in. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w ramach kontroli indywidualnej, które przywróci zachwianą równowagę w stosunku umownym. Wystąpienie z żądaniem opartym o nieważność umowy, niewątpliwie opisanego powyżej celu nie realizuje. Wręcz przeciwnie, prowadzi do sytuacji, w której konsument uzyska nieuzasadnioną korzyść w postaci bezpłatnego udostępnienia środków pieniężnych o znacznej wartości i zrealizowania dzięki nim planów inwestycyjnych, jak również prowadzi do uprzywilejowania grupy konsumentów w stosunku do tych kredytobiorców, którzy nie podjęli ryzyka i zaciągnęli zobowiązania w takiej walucie, w jakiej zarabiają, nawet gdyby miało się to wiązać z uzyskaniem niższej kwoty kredytu.

Należy uwypuklić, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wbrew stanowisku tych polskich sądów krajowych, które w swych orzeczeniach opowiadają się za nieważnością, bądź bezskutecznością całej umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej, nie przesądził w wyroku z dnia 3 października 2019 r., C - 260/18, że tego typu umowy ze względu na abuzywny charakter klauzuli indeksacyjnej z powodu braku określenia w takiej umowie zasad naliczania przez bank tzw. spreadu walutowego, nie mogą obowiązywać strony w pozostałej części, po wyeliminowaniu tej klauzuli. Zresztą tej kwestii Trybunał nie rozpracowywał pod kątem konstrukcji tego rodzaju kredytów, ani też nie badał tej klauzuli pod względem strukturalnym. Sąd pytający nie przedstawił bowiem Trybunałowi analizy prawnej z perspektywy polskiego porządku prawnego odnośnie do możliwości utrzymania w mocy klauzuli denominacyjnej w zakresie, w jakim nie ma ona charakteru abuzywnego oraz możliwości usunięcia z umowy części danego postanowienia abuzywnego w związku z tym, że materia, którą normuje klauzula denominacyjna jest podzielna.

W podsumowaniu dotychczasowych wywodów stwierdzić należy, że Sąd nie znalazł podstaw do podzielenia argumentacji kredytobiorców, iż przedmiotowa umowa jest nieważna.

Przesądziwszy kwestię ważności przedmiotowej umowy kredytu hipotecznego, Sąd przystąpi do oceny powództwa głównego.

Z uwagi na podniesiony przez pozwanych (powodów wzajemnych) zarzut przedawnienia roszczeń powoda (pozwanego wzajemnego), od jego oceny należało rozpocząć rozważania prawne. Skorzystanie bowiem przez dłużnika z przysługującego mu prawa i uchylenie się od zaspokojenia roszczenia obliguje Sąd do oddalenia powództwa obejmującego przedawnione roszczenie, a przedawnione roszczenie zamienia się w tzw. zobowiązanie niezupełne (naturalne), którego cechą jest niemożność jego przymusowej realizacji, co w konsekwencji czyniłoby bezprzedmiotowym dalsze rozważania w zakresie, w jakim skuteczny okazałby się zarzut przedawnienia.

Przedawnienie zapewnia ochronę dłużnikowi, którego położenie prawne mogłoby się pogarszać wraz z upływem czasu, ponieważ trudniej byłoby mu przedstawić dowody, z których wynika, że albo nigdy nie był zobowiązany, albo jego obowiązek wygasł już wcześniej wskutek jego wykonania. Uzasadnieniem prawnym przedawnienia jest także bezpieczeństwo prawne dłużnika rozumiane jako pewność co do własnej sytuacji prawnej. Sprzeczne z nim byłoby pozostawanie zobowiązanego w długotrwałej niepewności co do zachowania uprawnionego. Po upływie pewnego czasu sytuacja prawna dłużnika ulega wyjaśnieniu. Zyskuje on pewność, że uprawniony nie będzie dochodził od niego spełnienia świadczenia ( tak: wyrok SA w Warszawie z dnia 29 lipca 2019 r. VI ACa 487/19, Sip Legalis ).

Przepis art. 117 § 1 k.c. stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne, co wynika z § 2 cytowanego przepisu. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.). Obowiązujące przepisy wprawdzie nie definiują wymagalności, ale w orzecznictwie przyjmuje się, że jest to stan, w którym wierzyciel uzyskuje możność żądania zaspokojenia, a dłużnik jest obarczony obowiązkiem jego spełnienia.

Podstawowym skutkiem przedawnienia jest przekształcenie się zobowiązania cywilnego ( obligatio civilis) w zobowiązanie naturalne, niezupełne ( obligatio naturalis). Jego istota sprowadza się do tego, że mimo istnienia roszczenia – obowiązku świadczenia na rzecz uprawnionego (ze skutkami wynikającymi z art. 411 pkt 3 k.c.), nie może być ono egzekwowane na drodze przymusu państwowego ( J. Ignatowicz, w: SPC, t. 1, 1985, s. 799 i n.; A. Szpunar, Uwagi o zrzeczeniu się, s. 19; M. Pyziak-Szafnicka, w: M. Pyziak-Szafnicka, P. Księżak, Komentarz KC, 2014, art. 117, Nb 15; P. Machnikowski, w: E. Gniewek, P. Machnikowski, Komentarz KC, 2017, art. 117, Nb 8; inaczej P. Zakrzewski, w: M. Habdas, M. Fras, Komentarz KC, t. 1, 2018, art. 117, Nb 26) ( powołane za: M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019, Sip Legalis) .

Zgodnie z art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Aktualne brzmienie powołanego przepisu zostało wprowadzone na mocy ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 13 kwietnia 2018 r. ( Dz.U.2018.1104). Stosowanie zaś do art. 5 ust. 3 ustawy, do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (9 lipca 2018 r.) i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

Jak wyżej wyjaśniono termin przedawnienia roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi 3 lat przy czym w tym przypadku koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Nie ma wątpliwości, że roszczenia powoda głównego w stosunku do pozwanych głównych wynikają z działalności gospodarczej prowadzonej przez kredytodawcę, a w konsekwencji ma do nich zastosowanie trzyletni termin przedawnienia (por. uchwała SN(7) z 18 czerwca 1991 r., III CZP 40/91, OSN 1992, Nr 2, poz. 17 i uchwała SN(7) z 6 grudnia 1991 r., III CZP 117/91, OSN 1992, Nr 5, poz. 65). Do zastosowania trzyletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 118 k.c. nie jest wymagane, aby obie strony stosunku prawnego, z którego wywodzi się roszczenie majątkowe prowadziły działalność gospodarczą. Wystarczy, że działalność gospodarczą prowadzi tylko strona dochodząca roszczenia, które wiąże się z tą działalnością (tak SN w wyroku z 2 kwietnia 2008, III CSK 302/07).

W niniejszej sprawie trzyletni termin przedawnienia roszczeń powoda głównego rozpoczynał bieg oddzielnie dla każdej z rat ustalonych w umowie, ze skutkiem na koniec roku kalendarzowego. Jednakże wskutek wypowiedzenia umowy cała udzielona i niespłacona do czasu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy kwota kredytu stała się wymagalna (harmonogram spłat przestał wówczas obowiązywać). Zatem raty, które zgodnie z harmonogramem byłyby wymagalne w przyszłości, po wypowiedzeniu umowy, stały się natychmiast wymagalne i przedawniają się w jednym terminie – ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym po wypowiedzeniu należało cały kredyt spłacić. Stanowisko to znalazło potwierdzenie w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2023 roku (III CZP 52/22, opublikowana w SIP Legalis)¸ której teza brzmi: wypowiedzenie umowy kredytu nie wpływa na bieg terminu przedawnienia roszczeń o zapłatę rat kredytu, które stały się wymagalne przed wypowiedzeniem umowy.

W niniejszej sprawie wskazać należy, że pozwani zaprzestali spłaty rat w listopadzie 2015 i wtedy też przypadał termin wymagalności najwcześniej wymagalnej raty zaległej. Termin przedawnienia dla pierwszej niezapłaconej raty upływał zatem z końcem 2018 roku, zaś pozew został wniesiony w 2017 roku, co skutecznie przerwało bieg terminu przedawnienia. Odnośnie rat wymagalnych w przyszłości tj. po skutecznym wypowiedzeniu umowy, roszczenie powoda stało się wymagalne po upływie 30-dniowego terminu wypowiedzenia umowy kredytu. Umowa zaś została wypowiedziana pismem z dnia 7 października 2016 roku. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w 2017 roku, zatem przed upływem 3-letniego terminu przedawnienia
w stosunku do całości dochodzonego roszczenia głównego i pierwszego roszczenia ewentualnego.

Sąd nie podzielił również argumentacji pozwanych głównych, jakoby przedawnieniu uległo ostatnie żądanie ewentualne oparte o nieważność czynności prawnej i dochodzone na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Żądanie powództwa w rozumieniu art. 187 k.p.c. określa nie tylko jego przedmiot, lecz również jego podstawa faktyczna. Już w pozwie powód powołał się na dwie podstawy dochodzonego roszczenia. Powód dochodził zasądzenia kwoty 1861391,33 zł przede wszystkim powołując się na niewykonanie umowy przez stronę pozwaną główną. Wskazał jednakże, że w przypadku gdyby Sąd ocenił umowę jako nieważną, żądania zapłaty dotyczy również zwrotu świadczenia spełnionego przez powoda głównego w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

Tak zakreślona podstawa faktyczna, skutkowała przerwaniem biegu terminu przedawnienia również w zakresie roszczeń dochodzonych w reżimie odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Jest bowiem dopuszczalne powołanie w pozwie ewentualnych (skumulowanych) podstaw faktycznych (nawet pozornie sprzecznych), obligujących sąd do zbadania zasadności roszczenia w aspekcie wszystkich tych podstaw. Nie można bowiem wymagać od powoda, aby uzasadniając swoje roszczenie procesowe, już na wstępie procesu mógł przewidzieć wynik postępowania dowodowego. Brak również normy prawnej zakazującej poddania pod ocenę sądowi żądania opartego na różnych podstawach faktycznych [tak, słusznie, M. Manowska, w: M. Manowska (red.), Kodeks, t. I, 2021, s. 706] oraz T. Szanciło [w:] T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–458^{(

16)} . Tom I, wyd. 2, 2023, art. 187].

Wyjaśnić również należy, że podniesienie przez stronę pozwaną główną zarzutu przedawnienia w zakresie roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, należy traktować jako nadużycie prawa i wykorzystanie środka prawnego w złej wierze. Strona pozwana główna poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia zmierzała do osiągnięcia takiego stanu, w którym uzyskałaby od powodowego Banku pod tytułem darmym kwotę 1.390.700,00 zł, którą już wykorzystała na spłatę zobowiązania kredytowego i potrzeby własne. Wydanie rozstrzygnięcia, z którego wynikałoby, że powodowie nie są zobowiązani zwrócić kapitał kredytu w żaden sposób nie da się uzasadnić zapisami Dyrektywy 93/13, której celem nie jest doprowadzenie do bezpodstawnych przysporzeń majątkowych, a przywrócenie równowagi kontraktowej stron. Wykorzystywanie środków procesowych przez konsumenta w złej wierze nie zasługuje w na aprobatę, co wyraźnie zostało podkreślone w orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanego w dniu 22 stycznia 2026 roku w sprawie C - 902/24.

Powód główny jako żądanie główne zgłosił żądanie zasądzenia od pozwanych solidarnie na jego rzecz kwoty 1.861.391,33 zł wraz odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

Żądanie to podlegało uwzględnieniu w całości.

Jak wyżej obszernie wyjaśniono, strony zawarły ważną umowę kredytu hipotecznego.

W myśl powołanego wyżej art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

W zawartej umowie kredytu pozwani główni zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy (§1 ust. 2 umowy). Pomiędzy stronami bezsporne było, iż pozwani głównie zaniechali obowiązku dokonywania spłaty kredytu w listopadzie 2015 roku.

Zgodnie z art. 75 c ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w latach 2015 – 2016), jeżeli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu, bank wzywa go do dokonania spłaty, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. Stosownie zaś do treści art. 75 ust. 1 i 2 powołanej ustawy w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w przypadku utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę kredytu. Termin wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 1, o ile strony nie określą w umowie dłuższego terminu, wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy – 7 dni (ust. 2).

Powołane przepisy znalazły swoje kontraktowe odniesienie w zapisach umowy tj. § 11 ust. 3 i 4.

Ponieważ pozwani główni zaprzestali spłaty kredytu, po stronie powodowej głównej powstało uprawnienie do wypowiedzenia umowy kredytu. Kredytodawca wezwał kredytobiorców do spłaty zaległości (ostateczne wezwania do zapłaty z dnia 7 stycznia 2016 roku – k. 147 i 151), a następnie wypowiedział umowę kredytu z zachowaniem okresu wypowiedzenia wynoszącego 30 dni (pisma z dnia 7 października 2016 roku – k. 196 – 199). Wymienione pisma zostały doręczone pozwanym głównym, przy czym wypowiedzenie zostało doręczone pozwanym głównym w dniu 24 października 2016 roku.

Zgodnie z zapisem § 19 ust. 11 Regulaminu (k. 85) po upływie okresu wypowiedzenia umowy kredytu Kredytobiorca zobowiązany jest do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami i innymi należnymi Bankowi opłatami.

Na pozwanych głównych spoczywał zatem obowiązek zwrotu kredytu wraz z odsetkami. Przy czym kwota kredytu do zwrotu podlegała przewalutowaniu na walutę PLN stosownie do treści § 9 ust. 4 regulaminu. Przewalutowanie nastąpiło zgodnie z powołanym zapisem.

Strona powodowa główna szczegółowo wyjaśniła, co składa się na dochodzoną kwotę 1.861.391,33 zł tj.: 1766271,97 zł tytułem niespłaconej kwoty kredytu, 6092,10 zł skapitalizowane odsetki umowne, 7092,05 zł 81935,21 zł skapitalizowane odsetki za opóźnienie.

Podkreślić należy, że wyliczenie kwoty niespłaconego kredytu znalazło potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, w tym w opinii biegłego. Sąd jako prawidłowe ocenił również wyliczenie skapitalizowanych odsetek umownych, zarówno co do kwot, jak i okresów za które zostały naliczone.

W konsekwencji w zakresie powództwa głównego Sąd w punkcie I.1 wyroku zasądził od M. P. (1) i M. P. (2) solidarnie na rzecz Banku (...) spółki akcyjnej w W. kwotę 1861391,33 zł wraz odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej od dnia 12 maja 2017 roku do dnia zapłaty.

Odsetki umowne za opóźnienie należne były powodowi na podstawie zapisów umownych tj. zapisu §9 ust. 2,3 i 4 Regulaminu (k.78). Słusznie powód dochodził ich zasądzenia od daty wytoczenia powództwa, stosownie do zapisu § 9 ust. 2 Regulaminu. Powodowie wówczas pozostawali już w opóźnieniu w zapłacie, zaś data początkowa dochodzenia odsetek nie narusza zakazu anatocyzmu wynikającego z treści art. 482 § 1 k.c.

Ponieważ Sąd uwzględnił żądanie główne pozwu głównego, nie przystąpił do rozpoznania żądań zgłoszonych jako ewentualne tj. zgłoszonych na wypadek nieuwzględnienia żądania głównego.

O kosztach procesu w zakresie powództwa głównego, Sąd orzekł w punkcie I.2 wyroku zgodnie z art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. statuującego zasadę odpowiedzialności za jego wynik. Powód główny wygrał proces w całości,
a zatem to pozwani główni powinni ponieść solidarnie całość kosztów procesu. Rozliczenie kosztów na zasadzie art. 108 § 1 in fine k.p.c. pozostawiono do rozstrzygnięcia referendarzowi sądowemu. Podstawę ustalenia, że powodowie winni ponieść koszty w częściach równych był natomiast zapis art. 105 § 2 zd. 1 k.p.c.

Przechodząc do oceny powództwa wzajemnego powtórzyć należy, że powodowie wzajemni w ramach żądań głównych domagali się zasądzenia od pozwanego wzajemnego na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 913.549,85 zł oraz 105.558,95 CHF oraz ustalenia, że umowa kredytu nr (...)z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

Powodowie wzajemni wyjaśnili, że żądanie główne zapłaty dochodzone stanowi nienależne świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy kredytu hipotecznego.

Podstawę prawną roszczenia głównego o zapłatę stanowi zatem przepis art. 405 k.c., zgodnie z którym, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Stosownie natomiast do art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenie odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 2 k.c.). Przepisy ogólne o bezpodstawnym wzbogaceniu mogą znaleźć zastosowanie wyłącznie, gdy przesunięcie majątkowe nie było skutkiem świadczenia lub roszczenie kierowane jest do innego podmiotu niż strona stosunku prawnego. Należy zauważyć, iż żądanie główne zapłaty pozwanych (powodów wzajemnych) sformułowane o twierdzenia, że pozwani (powodowie wzajemni) świadczyli na podstawie nieważnej czynności prawnej, stanowi ostatni typ nienależnego świadczenia, o którym mowa w art. 410 § 2 k.c., tj. condictio sine causa.

Celem roszczenia z bezpodstawnego wzbogacenia jest przy tym przywrócenie równowagi majątkowej, zachwianej przez nieuzasadnioną transmisję wartości z majątku zubożonego do majątku wzbogaconego, co ma zmierzać do ochrony majątku jako wartości, utrzymania go w stanie nienaruszonym.

Żądanie to podlegało oddaleniu w całości, gdyż jak wyżej wyjaśniono, strony zawarły ważną umowę kredytu hipotecznego. Świadczenia spełniane na jej podstawie nie mają zatem charakteru świadczeń nienależnych, co przesądza o niezasadności roszczenia.

Sąd Okręgowy podkreśla, że nawet przy przyjęciu, iż przedmiotowa umowa jest nieważna, to za Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej powtórzyć należy, że rozliczenie winno zostać dokonane w oparciu o teorię salda. W powołanym wyżej orzeczeniu w sprawie C-396/24, Trybunał odnosił się do roszczeń skierowanych przez przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta, jednak zasada pewności prawa winna być realizowana w ten sposób, że tożsamy model rozliczenia należy przyjąć przy rozpoznaniu roszczeń konsumenta. Takie też stanowisko odnośnie skutków wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 roku, zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 lipca 2025 roku wydanego w sprawie I CSK 652/25 (opublikowane na stronie (...)oraz w SIP Legalis) oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 29 lipca 2025 roku (I ACa 2991/23 i I ACa 1973/23) oraz w wyrokach z dnia 8 sierpnia 2025 roku (I ACa 2112/23 i I ACa 2082/23). W motywach powołanego wyroku wydanego w sprawie I ACa 2082/23, Sąd Apelacyjny w Warszawie słusznie podkreślał, że właściwym sposobem rozliczenia stron nieważnej umowy jest, w prawie polskim, domaganie się przez jedną ze stron zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia, a więc różnicy pomiędzy wzajemnymi świadczeniami, o ile ta różnica występuje na niekorzyść strony powodowej (zubożonej), wobec bezpodstawnie wzbogaconej (wszystkie powołane orzeczenia dostępne są w SIP Legalis). Stanowisko to zostało podtrzymane w najnowszym orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2025 roku wydanego w sprawie I CSK 1636/25 (SIP Legalis).

Powodom nie należy się zatem zwrot całości świadczeń uiszczonych na poczet przedmiotowej umowy, a jedynie kwota przekraczająca wartość wypłaconych środków kredytu.

Odnośnie zwrotu świadczeń uiszczonych na poczet ubezpieczenia na życie, ubezpieczenia (...) i ubezpieczenia nieruchomości wskazać należy, że nie są to świadczenia, które zostały spełnione do majątku Banku (...) S.A., a na rzecz ubezpieczyciela. Nie wystąpiła zatem przesłanka transferu korzyści majątkowej oraz stanu wzbogacenia po stronie Banku (...) S.A.

Podkreślić należy, że kredytobiorcy korzystali z ochrony ubezpieczeniowej, domaganie się zwrotu omawianych świadczeń, pozostaje w rażącej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, a zwrot nie należy im się również w oparciu o treść art. 411 pkt 2 k.p.c.

M. P. (1) i M. P. (2) niewątpliwie dążą do uzyskania takiego rozstrzygnięcia, jakby nigdy nie wnioskowali o udzielenie kredytu i umowy kredytu nie zawarli. Pomija się jednakże okoliczność, że gdyby nie wypłata środków przez Bank (...) S.A., kredytobiorcy nie byliby właścicielami kredytowanej nieruchomości. Wystąpienie z tym żądaniem szczególnie uwidacznia, że celem powództwa wzajemnego nie jest przywrócenie równowagi w ramach kontraktu, a uzyskanie nieuprawnionej korzyści.

Odnosząc się do żądania zasądzenia od pozwanego kwoty 31.996,84 zł M. P. (1) i M. P. (2) zakwestionowali jednocześnie zapisy umowy dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego oraz ubezpieczenia pomostowego. Zapisy te zostały zawarte w § 9 ust. 2-9. Twierdzenia kredytobiorców odnoszące się do abuzywnego charakteru wskazanych wyżej postanowień nie zasługiwały jednak na uwzględnienie, w znacznej mierze z przyczyn opisanych powyżej.

Warto w tym miejscu przytoczyć stanowisko Sądu Okręgowego w Warszawie wrażone w wyroku z dnia 13 października 2016 r., V Ca 4304/15, w którym wskazano, że funkcją zabezpieczenia w postaci ubezpieczenia niskiego wkładu własnego jest substytucja wymogu wniesienia przez konsumenta środków własnych na pokrycie części ciężarów związanych z uzyskaniem dobra, celem nabycia którego ubiegają się o kredyt. Z perspektywy konsumenta cel w postaci zawarcia umowy kredytu zaspokaja interes w postaci dostępu do pieniądza, którym konsument nie dysponuje. Z perspektywy zaś banku istotny jest tak interes w postaci uzyskania korzyści finansowych z udzielonego kredytu, jak również, co znajduje potwierdzenie w prawnej definicji kredytu, odzyskanie udzielonego świadczenia. Zysk jest bowiem możliwy do osiągnięcia tylko wtedy jeżeli klient jest wypłacalny, a zatem gdy może zwrócić kwotę przyjętą od banku. Te interesy spotykają się, a ich rezultatem jest ekonomicznie rozumiana cena kredytu, której obrazem jest ciężar obciążeń finansowych jakie ponieść musi konsument w związku z udzielonym kredytem, a zatem z udostępnieniem mu pieniądza. Bank kalkulując możliwość odzyskania sumy udzielonego kredytu określa zakres koniecznych zabezpieczeń, którego funkcję, substytucyjną wobec wymogu wniesienia wkładu własnego, pełniło ubezpieczenie niskiego wkładu własnego, zwracane bankowi przez kredytobiorców. Obciążenie to w postaci ubezpieczenia spłaty kredytu stanowiło element minimalizowania ryzyka, związanego z brakiem środków własnych konsumenta i koniecznością zaangażowania kredytowego banku w stopniu wyższym niż przyjęte progi ostrożnościowe. Z punktu widzenia zatem ekonomicznego ciężar ten, obojętnie czy zostanie wyrażony jako bezpośrednie obciążenie konsumenta zapłatą składki czy też zostanie wkomponowany w wysokość marży albo prowizji z tytułu udzielenia kredytu, stanowi element ciężaru ekonomicznego wydatkowanego przez konsumenta na pozyskanie kredytu. Biorąc to pod uwagę z ekonomicznego punktu widzenia teza o braku świadczenia ekwiwalentnego ze strony banku na rzecz konsumenta uiszczającego sumę pieniężną przeznaczoną na finansowanie kosztów ubezpieczonego kredytu jest daleko posuniętym uproszczeniem i w istocie zakłada nieistotność wymogu wniesienia wkładu własnego na akceptowanym przez bank poziomie. Nie ma też większego znaczenia okoliczność, że konsument nie jest stroną umowy ubezpieczenia ani też uposażonym z tytułu takiej umowy. Z ekonomicznego punktu widzenia brak jest podstaw do przyjęcia, że istota postanowienia dotyczącego obowiązku poniesienia przez konsumenta ciężaru finansowego celem zwrotu na rzecz banku kosztu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. Jeżeli zaś mowa o wzajemności świadczenia to, kategoria ekwiwalentności świadczenia z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia spłaty kredytu nie przystaje do charakteru prawnego tego zobowiązania, podobne jak nieprzystawalne byłoby jej rozważanie do innych czynności zabezpieczających: ustanowienia hipoteki czy zwrotu kosztów ubezpieczenia spłaty kredytu do czasu ustanowienia zabezpieczenia rzeczowego. Również więc z punktu widzenia naruszenia zasady ekwiwalentności nie sposób doszukać się niedozwolonego charakteru analizowanej klauzuli (w doktrynie dyskutowana jest ekwiwalentność samej umowy kredytu). Brak jest również podstaw do przyjęcia, iż niektóre z elementów wewnętrznych konstrukcji ubezpieczenia niskiego wkładu własnego są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Obowiązek zwrotu składki ubezpieczenia zakreślony jest do czasu osiągnięcia przez saldo zadłużenia odpowiedniego pułapu w stosunku do wartości zabezpieczenia. Określone jest więc do kiedy strony ponosić będą dodatkowy ciężar finansowy związany z uzyskaniem wyższego kredytu. Znaczny wzrost obciążenia ekonomicznego związanego z obowiązkiem zwrotu ubezpieczenia również nie może być sam w sobie racją wystarczającą dla uznania, iż postanowienie narusza dobre obyczaje. Sposób bowiem ustalenia wartości tego świadczenia jest pochodną kształtowania wysokości zadłużenia kredytobiorcy z tytułu kredytu. Kształtowanie tej wartości odbywa się na takich samych zasadach jak określanie wartości zadłużenia kredytowego, co z kolei stanowi główne świadczenie ze strony kredytobiorcy. Zakwestionowanie sposobu określenia tej wartości oznaczałoby faktycznie zakwestionowanie sposobu ustalenia wartości kredytu.

W wyroku z 19 września 2018 r., I CNP 39/17 Sąd Najwyższy stwierdził, że w świetle opisanych w uzasadnieniu ogólnych wskazówek nie można stwierdzić, że uznając obciążenie powodów kosztami ubezpieczeń „przejściowych” (NWW i pomostowego) za dopuszczalne, Sąd Okręgowy rażąco naruszył art. 385^{(
1 )}§ 1 zd. 1 k.c. albo art. 3 dyrektywy 93/13. Sama możliwość zastosowania przez bank tego rodzaju zabezpieczeń w zasadzie nie budziła i nie budzi nadal wątpliwości, nie była też kwestionowana przez skarżących. Znalazła potwierdzenie m.in. w Rekomendacji S stanowiącej załącznik do uchwały nr 148/2013 Komisji Nadzoru Finansowego („KNF”) z dnia 18 czerwca 2013 r. w sprawie wydania Rekomendacji S dotyczącej dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie (Dz.Urz. KNF z 2013 r. poz. 23; dalej – „Rekomendacja S z 2013 r.”) – wydanej na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (ówcześnie t.j. 2012 r. poz. 1376 ze zm.) i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (ówcześnie t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1149, ze zm.), w której wprost przewidziano, że w przypadku ekspozycji kredytowych zabezpieczonych na nieruchomościach mieszkalnych, wartość wskaźnika LtV (ang. loan to value - wskaźnik wyrażający stosunek wartości ekspozycji kredytowej do wartości nieruchomości) w momencie udzielenia kredytu może przekraczać 80 % (do 90 %), jeżeli część ekspozycji przekraczająca 80 % LtV „jest odpowiednio ubezpieczona” (rekomendacja 15.7). Z kolei w rekomendacji 15.2 przewidziano powinność ustalania przez bank zasad zabezpieczania ekspozycji kredytowych w czasie do ustanowienia hipoteki.

Natomiast w wyroku z 7 lipca 2021 r., I CSKP 222/21 Sąd Najwyższy stwierdził, że nie jest wykluczone obciążenie konsumenta w umowie kredytu bankowego kosztami ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, w którym ubezpieczonym pozostaje bank, przy czym postanowienie umowy przewidujące taki skutek powinno w sposób jednoznaczny określać wysokość tych kosztów lub sposób ich wyliczenia, a także okres za jaki należy je ponosić.

Sąd Okręgowy podziela powyższe wnioski, nie znajdując przy tym podstaw do uznania, że postanowienia dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego były niejednoznaczne, ani niezrozumiałe dla kredytobiorców oraz by w sposób niezrozumiały kształtowały wysokość określonych w nich kosztów. Przede wszystkim kwestionowane zapisy zawierają informację o wysokości opłat, które miały wynieść 2.919,00 zł za pierwszy 36-miesięczny okres trwania ochrony ubezpieczeniowej (§ 9 ust. 8 umowy). Sposób wyliczenia składki został określony w umowie, jak również precyzyjnie określono czas, za który ubezpieczeni mają ponosi koszt składek.

Przechodząc do oceny żądania zasądzenia kwoty 7.872,00 zł, Sąd uznał, że klauzula umowna przewidująca pobranie od kredytobiorców kosztu związanego ze składką ubezpieczenia pomostowego nie może zostać uznana za niedozwolone postanowienie umowne. Zapisy te są w ocenie Sądu jasne, zrozumiałe i napisane prostym językiem. Wynika z niego, że Bank (...) S.A. będzie łączyć z Towarzystwem Ubezpieczeń(...) S.A umowa ubezpieczenia kredytów zabezpieczanych hipotecznie oraz że ubezpieczenie to stanowi zabezpieczenie kredytu do czasu spełnienia przez kredytobiorców określonych warunków.

W postanowieniu tym wskazano także precyzyjnie wysokość kosztów jakie kredytobiorcy musieli zapłacić i które wynosiły 984,00 zł miesięcznie (§ 9 ust. 3 umowy). Reasumując, nawet przeciętny konsument czytając ten zapis jest w stanie wywnioskować jaką kwotę jest zobowiązany uiścić, na rzecz kogo i z jakiego tytułu. Powinien również wywnioskować, że to nie on jest stroną ubezpieczenia, a umowa ta zabezpieczenia interes banku, a nie jego. Postanowienie to wskazuje również na okres ubezpieczenia, osobę ubezpieczonego i ubezpieczyciela.

Ponadto kwota 984,00 zł odnosi się do kosztów ubezpieczenia uiszczanych miesięcznie, stanowiących 1/12 z 0,81% kwoty przyznanego kredytu i nie jest kwotą wygórowaną. Mimo, że może się na nią składać wiele pozycji, np. składka, obsługa ubezpieczenia, koszty przelewów to ważne jest, że M. P. (1) i M. P. (2) mieli wiedzę za co, ile i za jaki okres płacą.

Dlatego też w tym zakresie nie może być mowy o abuzywności postanowień umowy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powyższe sformułowanie było zapisane jasno i zrozumiale dla przeciętnego konsumenta. Wysokość składki na poziomie 984,00 zł miesięcznie przy wartości kredytu w kwocie 1.390.700,00 zł do czasu ustanowienia hipoteki na rzecz banku nie powoduje także, że interesy kredytobiorców zostały naruszone, a tym bardziej, że zostały naruszone w sposób rażący. Składki ubezpieczenia zostały zatem pobrane na podstawie ważnego postanowienia umowy. M. P. (1) i M. P. (2) zostali poinformowani o przyczynie wprowadzenia tego zapisu do umowy. Mieli też możliwość zapoznania się z ogólnie dostępnym regulaminem, jak również uzyskania stosownych informacji w powyższym zakresie od pracownika banku. W chwili zawierania umowy kredytobiorcy dokładnie znali wysokość składki ubezpieczeniowej i wyrazili na nią zgodę.

Kolejno odnosząc się do kwoty 300,00 zł opłaty za wycenę nieruchomości uiszczonej przez kredytobiorców w dniu 31 lipca 2008 r. Sąd uznał, że ww. kwota była kwotą w pełni należną na rzecz Banku. Bank przed udzieleniem kredytobiorcom kredytu w tak znacznej wysokości był zobowiązany do dokonania jej wyceny celem weryfikacji wartości nieruchomości. Nadto mając na uwadze wysokość kwoty kredytu, kwota 300,00 zł nie była kwotą wygórowaną.

Kolejnym żądaniem głównym pozwu wzajemnego było ustalenie, że przedmiotowa umowa kredytu jest nieważna.

Na podstawie art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Uwzględnienie powództwa na podstawie wskazanego przepisu wymaga spełnienia dwóch podstawowych przesłanek, tj. istnienia interesu prawnego w żądaniu udzielenia ochrony prawnej przez wydanie wyroku ustalającego oraz istnienia bądź nieistnienia danego stosunku prawnego bądź prawa (w zależności od rodzaju żądania udzielenia ochrony prawnej).

Interes prawny, jako przesłanka powództwa o ustalenie, która w sposób niezależny od innych wymaganych przez prawo materialne lub procesowe okoliczności, warunkuje określony skutek tego powództwa, należy do grupy przesłanek merytorycznych. Interes prawny decyduje o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że wymieniony w powództwie stosunek prawny lub prawo istnieje. Interes ten występuje zazwyczaj wówczas, gdy istnieje niepewność prawa lub stosunku prawnego, którego ustalenia domaga się powód. Przyjmuje się również, że interes prawny powoda musi istnieć obiektywnie, a ciężar jego wykazania spoczywa na stronie powodowej (art. 6 k.c.).

Przedmiotem powództwa o ustalenie jest zatem prawo lub stosunek prawny, przy czym można żądać ustalenia zarówno majątkowych, jak i niemajątkowych praw lub stosunków prawnych. Powództwo o ustalenie przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa zakłada, że pomiędzy stronami konkretnego stosunku prawnego lub prawa istnieje spór co do jego cywilnoprawnego charakteru, bądź zakresu lub wielkości (wysokości) spornego prawa ( tak też Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 28 września 2005 roku, I PZP 2/05, OSNP 2006, nr 5-6, poz. 71).

Drugą przesłanką powództwa o ustalenie jest wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. W doktrynie podkreśla się, że pierwsza z wymienionych przesłanek merytorycznych jest przesłanką skuteczności. Interes prawny w sprawie o ustalenie istnienia stosunku pranego lub prawa nie decyduje bowiem wprost o zasadności powództwa, a jedynie warunkuje możliwość badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że dany stosunek prawny lub prawo istnieje (wyrok SN z 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, OSNC 2010, Nr B, poz. 47). Druga zaś z przesłanek określana jest jako przesłanka zasadności powództwa. Zwraca się też uwagę na cechy charakterystyczne wyroków ustalających prawa lub stosunki prawne - to jest deklaratywność, nieegzekucyjność, prewencyjność i prejudycjalność.

Samo istnienie obiektywnej potrzeby ochrony prawnej nie przesądza o dopuszczalności powództwa o ustalenie. Istnienie interesu prawnego jest bowiem kwestionowane przez doktrynę i orzecznictwo w przypadku, gdy istnieje inna forma ochrony praw powoda, np. w procesie o świadczenie, ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa, a nawet w drodze orzeczenia o charakterze deklaratywnym. Interes prawny nie istnieje zatem również wtedy, gdy ustalenie stosunku prawnego lub prawa może nastąpić w inny sposób ( tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 6 czerwca 1997 roku, II CKN 201/97 Monitor Prawniczy 1998/2/3, oraz w wyroku z dnia 15 marca 2002 roku, II CKN 919/99, Prokuratura i Prawo - dodatek 2002/11 poz. 40; również Maria Jędrzejewska [w:] „Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz” pod redakcją Tadeusza Erecińskiego, tom 1, Warszawa 2006, str. 449).

Najprościej rzecz ujmując, interes prawny zachodzi wówczas gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (tak choćby wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. II CSK 33/09, Sip Legalis). Interes ten jest natomiast co do zasady wyłączony, gdy powodowi przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę.

Na gruncie spraw dotyczących tzw. kredytów frankowych w orzecznictwie przyjęto, że kredytobiorcy mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, nawet gdy przysługują im dalej idące roszczenia o zapłatę, a nawet gdy w ramach powództwa z takim żądaniem już występują. Jako uzasadnienie istnienia interesu prawnego podnosi się, że w sytuacji umowy kredytu, która generuje długoterminowy stosunek prawny prawomocny wyrok ustalający nieistnienie stosunku prawnego, w przeciwieństwie do prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o zapłatę, będzie rozstrzygał kwestię świadczeń przyszłych (niezapłaconych rat) i czynił sytuację kredytobiorcy w tym zakresie jasną.

Wskazana przesłanka w niniejszej sprawie nie występuje. Sporna umowa kredytu hipotecznego została wypowiedziana przez bank, ponieważ powodowie wzajemni zaprzestali spłaty rat kapitałowo – odsetkowych.
W konsekwencji powód główny wytoczył powództwo o zapłatę, uprzednio wzywając powoda do spłaty całości kredytu.

Interes prawny w przedstawionym powyżej rozumieniu, wypracowanym na gruncie sporów dotyczących umów kredytu powiązanych z walutą CHF,
w rozpoznawanej sprawie nie ma zatem przymiotu aktualności. Żadna ze stron procesu nie ma wątpliwości, że umowa już ich nie wiąże. Powodowie wzajemni wskazują, że umowa nie wiąże gdyż jest nieważna, zaś powód główny wskazuje, że umowa ekspirowała wskutek jej wypowiedzenia. Nie ma zatem stanu niejasności co do obowiązku zapłaty rat przyszłych, które mogłyby zostać wyjaśnione sentencją wyroku ustalającego, gdyż raty nie są spłacane od listopada 2015 roku.

Podkreślić należy, że brak interesu prawnego występował już w dacie wniesienia pozwu wzajemnego (2017 roku) i powodowie wzajemni w dalszym ciągu nie legitymowali się interesem prawnym na datę zamknięcia rozprawy.

W niniejszej sprawie brak jest interesu prawnego, który mógłby uzasadniać wystąpienie stanu niepewności, co do tego w jaki sposób oraz w jakim zakresie strony wiąże umowa kredytu, jak również czy związanie stron umową kredytu występuje w pełnym bądź też ograniczonym zakresie. Kierując się wskazanymi względami, Sąd doszedł do przekonania, że pozwanym (powodom wzajemnym) nie przysługuje interes prawny w żądaniu ustalenia, co już stanowi wystarczającą podstawę oddalenia powództwa w zakresie żądania głównego pozwu wzajemnego o ustalenie. Żądanie o ustalenie zostało zgłoszone w oderwaniu od sytuacji faktycznej i prawnej, w której znajdowały się strony umowy w dacie wytoczenia powództwa.

Oddalenie obu żądań głównych pozwu zaktualizowało konieczność rozpoznania żądań ewentualnych.

W ramach pierwszego roszczenia ewentualnego żądania zasądzenia od pozwanego na rzecz kredytobiorców łącznie, ewentualnie solidarnie łącznej kwoty 913.549,85 zł oraz 105.558,95 CHF.

Wskazać należy, że ww. żądanie jest tożsamym roszczeniem z żądaniem głównym pozwu tj. zostało oparte o twierdzenia o nieważności czynności prawnej i zwrot świadczenia nienależnego. Żądanie to podlegało zatem oddaleniu z tożsamych względów, co żądania główne o zapłatę.

W ramach dalszego roszczenia ewentualnego M. P. (1) i M. P. (2) wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu nr(...) z dnia 23 maja 2008 r. jest nieważna.

W tym przypadku żądanie o ustalenie również jest tożsame z żądaniem głównym o ustalenie i podlega oddaleniu z tożsamych względów, co żądanie główne.

Powielenie żądań głównych jako żądań ewentualnych przy zachowaniu ich tożsamej treści nie wpływało na ich zasadność, a jedynie wypaczało istotę żądania ewentualnego. Wskazać należy, że istotą roszczenia ewentualnego jest jego warunkowość w tym znaczeniu, że w przypadku uwzględnienia żądania głównego pozwu, dezaktualizuje się potrzeba orzekania o roszczeniu ewentualnym. Już w orzeczeniu z dnia 7 września 1960 roku (II CR 366/59, opublikowane w SIP Legalis) Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku zgłoszenia żądania ewentualnego dochodzi do kumulacji dwóch różnych roszczeń. Ta różnica pomiędzy żądaniem głównym, a ewentualnym wynika z samej istoty konstrukcji roszczenia ewentualnego, które ma zostać rozpoznane, gdy inne żądanie określone jako główne nie będzie podlegało uwzględnieniu.

W ramach ostatniego żądania ewentualnego kredytobiorcy dochodzili również zasądzenia od banku na ich rzecz łącznie, ewentualnie solidarnie części roszczenia głównego w postaci tzw. nadpłat indeksacyjnych (tj. w razie uznania, że umowa kredytu obowiązuje bez postanowień nieuczciwych (tj. kredyt w PLN ze stawką LIBOR):

tj. wszystkich powyższych kwot tytułem nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03 lutego 2015 r. do dnia zapłaty oraz ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c., że postanowienia umowy o kredyt hipoteczny nr (...) zawartej dnia 23 maja 2008 r. pomiędzy pozwanymi (powodami wzajemnymi), a bankiem w zakresie § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1, § 9 ust. 7-10 umowy kredytu, a także § 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania są bezskuteczne wobec pozwanych (powodów wzajemnych), tj. nie wiążą pozwanych (powodów wzajemnych), powołując się na spełnienie świadczenia na podstawie bezskutecznych zapisów umownych. Argumentacja kredytobiorców opierała się na założeniu, że w sprawie wystąpiła tzw. napłata indeksacyjna. Z umowy winny bowiem winny zostać wyeliminowane klauzule waloryzacyjne, co skutkowałoby przekształceniem umowy w kredyt złotowy oprocentowany zgodnie z umową w pierwotnym brzmieniu.

Wskazana przez kredytobiorców podstawa dochodzenia roszczenia ewentualnego o zapłatę kwoty 278.227,46 zł oraz 35.186,32 CHF odpowiada pierwszemu typowi świadczenia nienależnego tj. spełnienia świadczenia, do którego ten, kto je spełnił nie był zobowiązany ( condictio indebiti). Dla powstania condictio indebiti muszą zaistnieć trzy przesłanki, a mianowicie: 1) spełnienie świadczenia; 2) nieistnienie zobowiązania w chwili dokonania świadczenia; 3) błędne mniemanie świadczącego o istnieniu zobowiązania, przy czym jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że jest ono nienależne, może żądać jego zwrotu jedynie, jeżeli jego spełnienie nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu (art. 411 pkt. 1 k.c.).

Dokonując oceny żądania zapłaty tytułem zwrotu tzw. nadpłaty indeksacyjnej, powtórzyć należy, że Sąd nie podzielił stanowiska kredytobiorców, by w umowie zostały zawarte klauzule niedozwolone. M. P. (1) i M. P. (2) nie świadczyli na podstawie bezskutecznych zapisów umownych, a zatem spełniane przez nich świadczenia, nie mają charakteru nienależnego.

Dodatkowo wskazać, że żądanie częściowo zostało oparte o argumentację, zgodnie z którą strony wiąże umowa kredytu złotowego, oprocentowana wg mechanizmu LIBOR, jak przy kredytach denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej. Tego rodzaju założenie nie jest słuszne i adekwatne, gdyż w istocie kredytobiorca dwa razy zyskuje, raz na skutek przewalutowania na złotówki, z chwili udzielenia kredytu, a drugi raz przez oprocentowanie LIBOR, które w sytuacji gdy waluta staje się mocniejsza w stosunku do złotego, maleje, a wzrasta gdy waluta słabnie w stosunku do złotego, co podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 czerwca 2021 r. w sprawie o sygn. I CSK 114/21 ( orzeczenie dostępne w Sip Legalis) .

Sąd podziela to stanowisko. Brak jest podstaw, by kreować sztuczną konstrukcję, która nie jest spotyka na rynku usług finansowych. Tradycyjnie i powszechnie przyjmuje się, że do kredytów udzielanych w walucie polskiej, zastosowanie ma stawka WIBOR, natomiast w przypadku kredytów indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego, zastosowanie ma LIBOR.

Wskazać ponadto należy na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 ( Rozporządzeniem BMR ). W preambule wskazano, że wskaźniki referencyjne mają kluczowe znaczenie dla kształtowania się cen w transakcjach transgranicznych, ułatwiając tym samym skuteczne funkcjonowanie rynku wewnętrznego w sytuacji różnorodności instrumentów finansowych i usług finansowych. Wiele wskaźników referencyjnych stosowanych jako stopy referencyjne w umowach finansowych, w szczególności w umowach o kredyt hipoteczny, jest opracowywanych w jednym państwie członkowskim, lecz stosowanych przez instytucje kredytowe i konsumentów w innym państwie członkowskim. Ponadto takie instytucje kredytowe często zabezpieczają swoje ryzyko lub uzyskują finansowanie na przyznanie tych umów finansowych na transgranicznym rynku międzybankowym. Aby zapewnić zatem prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego i poprawić warunki jego funkcjonowania, w szczególności w odniesieniu do rynków finansowych, oraz aby zapewnić wysoki poziom ochrony konsumentów i inwestorów, należało na poziomie Unii określić ramy regulacyjne dotyczące wskaźników referencyjnych. Wielu konsumentów jest stronami umów finansowych, w szczególności umów o kredyt konsumencki zabezpieczony hipoteką, które stosują jako odniesienie wskaźniki referencyjne narażone na takie samo ryzyko. Niniejsze rozporządzenie powinno zatem obejmować umowy o kredyt zgodnie z definicją zawartą w dyrektywach Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE i 2014/17/UE. Manipulowanie przy tym wskaźnikami referencyjnymi lub ich niewiarygodność mogą przynieść szkodę inwestorom i konsumentom. W związku z tym wybór rozporządzenia jako instrumentu prawnego, który jest bezpośrednio stosowany, powinien ograniczyć możliwość przyjmowania rozbieżnych środków na szczeblu krajowym, a także powinien zapewnić jednolite podejście i zwiększenie pewności prawa oraz zapobiec powstawaniu znaczących utrudnień w transgranicznym opracowywaniu wskaźników referencyjnych.

Zgodnie z rozporządzeniem, „stosowanie wskaźnika referencyjnego” oznacza:

a) emitowanie instrumentu finansowego, dla którego indeks lub kombinacja indeksów stanowi odniesienie;

b) określanie kwoty przypadającej do zapłaty z tytułu instrumentu finansowego lub umowy finansowej poprzez odniesienie do indeksu lub kombinacji indeksów;

c) bycie stroną umowy finansowej, dla której indeks lub kombinacja indeksów stanowią odniesienie;

d) oferowanie stopy oprocentowania kredytu zgodnie z definicją zawartą w art. 3 lit. j) dyrektywy 2008/48/WE obliczonej jako spread lub marża ponad indeks lub kombinację indeksów i która jest stosowana wyłącznie jako odniesienie w umowie finansowej, której stroną jest kredytodawca;

e) pomiar wyników funduszu inwestycyjnego z wykorzystaniem indeksu lub kombinacji indeksów w celu śledzenia stopy zwrotu takiego wskaźnika referencyjnego lub kombinacji wskaźników referencyjnych, określenia alokacji aktywów z portfela lub obliczania opłat za wyniki (art. 3 ust. 1 pkt 7).

„Umowa finansowa” oznacza natomiast:

a) umowę o kredyt zdefiniowaną w art. 3 lit. c) dyrektywy 2008/48/WE;

b) umowę o kredyt zdefiniowaną w art. 4 pkt 3 dyrektywy 2014/17/UE (art. 3 ust. 1 pkt. 18).

Na podstawie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2017/2446 z dnia 19 grudnia 2017 r. zmieniającego rozporządzenie wykonawcze (UE) 2016/1368 ustanawiające wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych stosowanych na rynkach finansowych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011, wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych ustanowiony rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2016/1368 został zmieniony poprzez dodanie LIBOR. Londyńska międzybankowa stopa procentowa (LIBOR) mierzy niezabezpieczone międzybankowe oferowane stopy procentowe w pięciu walutach, w tym euro, z siedmioma okresami zapadalności wynoszącymi od jednego dnia do 12 miesięcy. Jest to jeden z najważniejszych wskaźników referencyjnych stóp procentowych na świecie. Jest on wykorzystywany jako zmienna stopa procentowa dla wielu umów finansowych, od swapów stopy procentowej po kredyty studenckie, kredyty hipoteczne i instrumenty finansowania przedsiębiorstw.

W rozporządzeniu tym wskazano, że aby wskaźniki referencyjne mogły odgrywać swoją rolę gospodarczą, muszą być reprezentatywne dla rynku bazowego lub sytuacji gospodarczej, które odzwierciedlają. Jeżeli dany wskaźnik referencyjny, taki jak międzybankowe oferowane stopy procentowe, przestaje być reprezentatywny dla danego rynku bazowego, istnieje ryzyko wystąpienia negatywnych skutków dla między innymi integralności rynku, finansowania gospodarstw domowych (pożyczki i kredyty hipoteczne) i przedsiębiorstw w Unii.

Rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2019/482 z dnia 22 marca 2019 r. zmieniającym rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1368 ustanawiające wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych stosowanych na rynkach finansowych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011, wyjaśniono, że WIBOR jest stopą referencyjną opartą na średniej wartości stóp procentowych, po których banki działające na polskim rynku pieniężnym są gotowe udzielać sobie niezabezpieczonych pożyczek o różnych terminach zapadalności. W dniu 10 października 2018 r. w skład panelu WIBOR wchodziło jedenaście banków, z których wszystkie miały siedzibę w Polsce. W związku z tym, postanowiono zmienić rozporządzenie wykonawcze (UE) 2016/1368, poprzez dodanie do niego również stawki WIBOR, który tym samym został zaliczony do grona kluczowych wskaźników referencyjnych.

Zgodnie zatem z rozporządzeniem BMR, dany wskaźnik powiązany jest z walutą i rynkiem, na którym się nią obraca. W przypadku wskaźnika LIBOR, owe pięć walut to EUR, USD, CHF , GBP, JPY.

Stosowanie więc do kredytu złotowego oprocentowania wg mechanizmu LIBOR, jak przy kredytach denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej, jest nie tylko nieadekwatne, ale także niezgodne z rozporządzeniem BMR.

Zapatrywanie wyraził również Sąd Najwyższy w dwóch orzeczeniach
z dnia 13 maja 2022 roku (II CSKP 405/22 i II CSKP 293/22, opublikowane w Biuletynie SN- Izba Cywilna 2022/5-6).

Ostatnie ze zgłoszonych przez powodów żądań ewentualnych stanowiło żądanie ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c., że postanowienia umowy o kredyt hipoteczny nr (...) zawartej dnia 23 maja 2008 r. pomiędzy pozwanymi (powodami wzajemnymi), a bankiem w zakresie § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1, § 9 ust. 7-10 umowy kredytu, a także § 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania są bezskuteczne wobec pozwanych (powodów wzajemnych), tj. nie wiążą pozwanych (powodów wzajemnych).

Powodowie wzajemni nie legitymowali się interesem prawnym w rozumieniu art. 189 k.p.c. by skutecznie dochodzić omawianego żądania ewentualnego. Po pierwsze strony aneksem z 17 lutego 2011 roku pozbawiły skuteczności zapisy umowy i regulaminu odwołujące się do tabel kursowych banków i od tego momentu kwestionowane zapisy w brzmieniu z daty zawarcia umowy już nie wiążą stron. Po drugie umowa została skutecznie wypowiedziana, a zatem nie zachodzi stan niepewności co do dalszego sposobu świadczenia przez strony.

Z tych wszystkich względów powództwo wzajemne podlegało oddaleniu w całości, o czym orzeczono w punkcie II.1 wyroku.

O kosztach procesu ramach powództwa wzajemnego, Sąd orzekł zgodnie z art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. statuującego zasadę odpowiedzialności za jego wynik. Pozwany wzajemny wygrał proces w całości, a zatem to powodowie wzajemni winni ponieść całość kosztów procesu. Rozliczenie kosztów na zasadzie art. 108 § 1 in fine k.p.c. pozostawiono do rozstrzygnięcia Referendarzowi sądowemu.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że wyrok został zredagowany stosownie do przyjętych w orzecznictwie i doktrynie reguł orzekania w sprawie z powództwa głównego i wzajemnego. Wydając wyrok w sprawie z powództw głównego i wzajemnego, sąd rozpoznaje bowiem odrębnie każdą ze spraw.
W sentencji wyroku sąd powinien zatem wydać rozstrzygnięcie odrębnie co do każdej ze spraw (tj. z powództwa głównego i powództwa wzajemnego) , zarówno co do żądań głównych, odsetek i kosztów procesu, w odrębnych punktach (tak też T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–458¹⁶. Tom I, wyd. 2, 2023).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.

sędzia Michał Chojnacki

ZARZĄDZENIE

1. (...);

2. (...)

sędzia Michał Chojnacki

II C 393/21

Powołane przepisy:

Korekty wprowadzone przez SAOS:

Informacje o źródle orzeczenia:

Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

UZASADNIENIE

ZARZĄDZENIE