Pełny tekst orzeczenia

UZASADNIENIE

Decyzją z 23 maja 2025r. znak (...) w G. odmówił Ł. G. (1) prawa do zasiłku opiekuńczego za okres 1 – 4 kwietnia 2025r. wskazując, że obejmujące ten okres zaświadczenie lekarskie zostało wystawione niezgodnie z przepisami, bowiem po dacie wystawienia zaświadczenia (28 marca 2025r.), a przed pierwszym dniem objętego nim okresu przypadały nie tylko dni wolne od pracy.

Ł. G. (1) wniosła odwołanie od tej decyzji domagając się przyznania zasiłku opiekuńczego za okres objęty decyzją i wskazując, że dni bezpośrednio przypadające po dniu wizyty lekarskiej t.j. 29 i 30 marca 2025r. były wolnymi od pracy, zaś w kolejny dzień musiała zgodnie z ustaleniami z pracodawcą pracować zdalnie, co nie kolidowało w opiece nad chorą córką, ale warunkowało nieobjęcie tego dnia zwolnieniem.

Organ wniósł o oddalenie odwołania.

Obie strony wystąpiły o koszty procesu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Ł. G. (1) w okresie objętym zaskarżoną decyzją podlegała ubezpieczeniom społecznym, w tym chorobowemu z tytułu zatrudnienia pracowniczego w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w F..

Niesporne

28 marca 2025r. ubezpieczona otrzymała obejmujące okres 1-4 kwietnia 2025r. zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad córką I. F. urodzoną (...)

Niesporne, nadto zaświadczenia (...) - k. 9

Zaświadczenie zostało wystawione przez lekarz I. P. wobec stwierdzenia po zbadaniu dziecka i wykonaniu testów wirusowych 28 marca 2025r., iż cierpi ono na grypę, co wymusza pozostanie w domu (u małoletniej występowały stan podgorączkowy, kaszel i katar)

Dowód: historia choroby – k. 26 - 28

I. F. wymagała w związku z chorobą opieki innej osoby nie tylko przez dni objęte zwolnieniem wystawionym jej matce 28 marca 2024r., ale także przez okres od daty wystawienia zwolnienia (daty badania) do końca marca 2025r.

Zwolnienie nie objęło jednak wcześniejszego okresu z następujących przyczyn: - w okresie 28 - 30 marca 2025r. (piątek - niedziela) opiekę nad dzieckiem sprawował jego ojciec (żyjący osobno rodzice opiekują się dzieckiem naprzemiennie – tydzień na tydzień),

- 31 marca 2025r. ubezpieczona pracowała.

Ł. G. (1) towarzyszyła ojcu dziecka w wizycie z I. u lekarza. Po uzyskaniu diagnozy, a w efekcie wiedzy, że do końca kolejnego tygodnia dziecko pozostanie w domu, ubezpieczona ustaliła z pracodawcą, że zakończy w poniedziałek rozpoczęte wcześniej zadanie, ale będzie podejmować czynności zawodowe wyłącznie z miejsca zamieszkania w trybie zdalnym, tak by jednocześnie móc zapewnić córce potrzebną jej opiekę. Pracodawca zaakceptował takie rozwiązanie. Z uwagi na potrzebę realizacji zadań zawodowych 31 marca 2025r. Ł. G. (1) wskazała lekarzowi, że potrzebuje zwolnienia lekarskiego na okres od kolejnego wtorku do piątku (1 – 4 kwietnia 2025r.) i na taki tylko okres zwolnienie otrzymała.

31 marca 2025r. ubezpieczona dzieliła czas pomiędzy pracę zdalną a opiekę nad córką. Praca tego dnia nie wymagała od niej dużego zaangażowania i polegała przede wszystkim na byciu „pod telefonem”, by móc w razie potrzeby zapewnić wsparcie merytoryczne klientom w przypadku problemów z transportem, który wcześniej organizowała. W okresie 1 – 4 kwietnia 2025r. ubezpieczona sprawowała w domu wyłącznie opiekę nad chorą I. nie wykonując żadnych obowiązków zawodowych.

Dowód: przesłuchanie ubezpieczonej (zapis skrócony – k. 38), historia choroby – k. 26 – 28, informacja płatnika składek nienumerowana 2 z kolei karta akt zasiłkowych

Sąd zważył, co następuje.

Kwestię świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, do których należy zasiłek opiekuńczy, regulują przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U.2025.501), zwanej dalej ustawą zasiłkową.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 tej ustawy zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

- dzieckiem do lat 8 w przypadku – w uproszczeniu - zamknięcia placówki szkolnej czy opiekuńczej, do której dziecko uczęszcza, choroby niani, choroby lub pobytu w zakładzie leczniczym rodzica dziecka lub małżonka ubezpieczonego stale opiekującego się dzieckiem (art. 32 ust. 1 pkt 1),

- chorym dzieckiem do lat 14 (art. 32 ust. 1 pkt 2)

- chorym dzieckiem do lat 18, jeśli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z określonymi wskazaniami lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 32 ust. 1 pkt 2a),

- dzieckiem do lat 18, jeśli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z określonymi wskazaniami lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w przypadku porodu, choroby, pobytu w zakładzie leczniczym rodzica dziecka lub małżonka ubezpieczonego stale opiekującego się dzieckiem (art. 32 ust. 1 pkt 2b)

- innym chorym członkiem rodziny (art. 32 ust. 1 pkt 3).

W niniejszej sprawie organ rentowy nie negował tego, że w okresie 1 – 4 kwietnia 2025r. zaistniała po stronie ubezpieczonej przesłanka określona w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Wskazywał natomiast, że zaświadczenie lekarskie obejmujące ten okres wystawione zostało niezgodnie z obowiązującymi przepisami, a tym samym nie może być podstawą do wypłaty świadczenia.

Zgodnie z art. 53 ust. 1 w zw. z art. 55 ust. 1 i 3 ustawy zasiłkowej przy ustalaniu prawa do zasiłków i ich wysokości dowodami stwierdzającymi czasową niezdolność do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym albo konieczność osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny są zaświadczenia lekarskie wystawione zgodnie z ustalonym wzorem, co do zasady w formie elektronicznej.

W myśl art. 55 ust. 4 ustawy zasiłkowej orzekanie o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym lub o konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny następuje po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia ubezpieczonego lub chorego członka rodziny i jest dokumentowane w dokumentacji medycznej na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Szczegółowe zasady wystawiania zaświadczeń lekarskich określa wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 59a ustawy zasiłkowej rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim (Dz.U.2015.2013 ze zm.).

W myśl § 7 ust. 1 tego rozporządzenia zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy wystawia się na okres od dnia, w którym przeprowadzono badanie, lub od dnia bezpośrednio następującego po dniu badania. Zaświadczenie, o jakim mowa, może być wystawione na okres rozpoczynający się po dniu badania, nie później jednak niż 4. dnia po dniu badania i tylko wówczas, gdy:

1) bezpośrednio po dniu badania przypadają dni wolne od pracy,

2) badanie jest przeprowadzane w okresie wcześniej orzeczonej czasowej niezdolności do pracy

(§7 ust. 2 rozporządzenia).

Zaświadczenie lekarskie obejmujące okres 1 – 4 kwietnia 2025r. zostało wystawione ubezpieczonej niezgodnie ze wskazanym przepisem. Choć bowiem pierwszy dzień tego zwolnienia przypadał 4 dnia po dacie badania, to tylko dwa pierwsze dni po dniu wystawienia zwolnienia były dniami wolnymi od pracy, kolejny już nie.

W § 7 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, o jakim mowa, nie wskazano wyraźnie, że warunkiem wystawienia zwolnienia od daty późniejszej niż dzień badania/dzień następny jest, by wszystkie dni pomiędzy tymi datami były wolne od pracy, jednak trudno przyjmować inaczej. Zasadą jest wystawianie zwolnienia od dnia badania albo dnia następnego. Ten drugi przypadek warunkowany jest faktem, iż wizyta lekarska może mieć miejsce już po godzinach rzeczywistej pracy chorego w danym dniu. Wyjątki od wskazanej wyżej zasady podyktowane są brakiem potrzeby lub możliwości wystawienia zwolnienia na najbliższe dni przypadające po badaniu. Brak ten ma miejsce, gdy niezdolny do pracy nie ma obowiązku jej świadczenia (dni wolne od pracy) albo legitymuje się już dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy.

Zauważyć należy, iż zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy najczęściej wystawiane są w związku z chorobą samego ubezpieczonego. Lekarz przewiduje, że stwierdzana w dacie badania niezdolność do pracy z powodu choroby trwać będzie w przypadku pacjenta przez pewien okres i ten okres obejmuje zwolnieniem. Choroba powoduje nieprzerwaną niezdolność do pracy w danym okresie, stąd możliwość nieobjęcia zwolnieniem jedynie dni wolnych od pracy.

W realiach sprawy jednak pomimo nieprawidłowości w wystawieniu zaświadczenia Ł. G. (1) należy przyznać prawo do zasiłku opiekuńczego.

Po pierwsze, wystawienie ubezpieczonej zwolnienia na okres 1-4 kwietnia 2025r. nie było warunkowane założeniem, że dziecko, nad którym sprawować należy opiekę, jest chore w dniu badania i ponownie zachoruje za kilka dni, a jedynie tym, że przez pierwsze trzy dni po wizycie opiekę nad dzieckiem sprawował jego ojciec, a w kolejnym dniu Ł. G. (1) miała możliwość pogodzenia opieki z pracą zarobkową z racji zgody na zdalną pracę w domu i minimalne obciążenie tego dnia obowiązkami zawodowymi (dostępność telefoniczną dla klientów w razie problemów z transportem). Dowodem na to, że takie przyczyny legły u podstaw wystawienia zaświadczenia dopiero od 1 kwietnia 2025r. było tylko przesłuchanie ubezpieczonej. Przesłuchanie to pozostawało jednak spójne i wydawało się przekonujące zarówno w świetle zasad doświadczenia życiowego, jak i zapisów w dokumentacji medycznej małoletniej, nadto co do pracy zdalnej znajdowało potwierdzenie w informacji, jaką płatnik składek udzielił organowi rentowemu.

Z historii choroby wynika, że dziecko miało objawy infekcji, a wykonane testy potwierdziły grypę. Oczywistym jest, że rozpoznana choroba wymagała izolacji małoletniej, a tym samym roztaczania nad dziewczynką opieki także w okresie przerwy między zwolnieniami. Wiek córki ubezpieczonej wykluczał pozostawienie jej samej chorej w domu. Narażałoby to zresztą opiekuna ustawowego dziecka na odpowiedzialność z art. 106 k.w. czy art. 160 § 2 k.k.

Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że często rodzice starają się dzielić opieką nad chorym dzieckiem, zwłaszcza, gdy ich zastąpienie w pracy przez inne osoby jest niemożliwe lub utrudnione oraz, że gdy to możliwe starają się łączyć opiekę i pracę zarobkową. Na obie te okoliczności wskazywała ubezpieczona. Celowość pracy 31 marca 2025r. uzasadniała potrzebą dokończenia realizowanego zadania, z którym pozostawała najlepiej obeznana i niewielkim zaangażowaniem czasowym z tym związanym.

Przepisy dotyczące wystawiania zwolnień lekarskich nie uwzględniają możliwości czy potrzeby dzielenia się rodziców lub innych osób bliskich opieką nad chorym dzieckiem (co coraz częściej ma miejsce) i nie regulują żadnego sposobu postępowania w takiej sytuacji.

Przewidziane w powołanym wyżej rozporządzeniu zasady wystawiania zwolnień lekarskich są dostosowane raczej do zwolnień wystawianych chorym ubezpieczonym (zwolnień chorobowych), a nie opiekunom chorych osób (zwolnień opiekuńczych). W zmieniającej się rzeczywistości na rynku pracy, możliwości pracy zdalnej z domu, różnej dostępności czasowej domowników te ostatnie bowiem coraz częściej nie są potrzebne na całe okresy choroby osoby pozostającej pod opieką, a tylko na część tych okresów czy pojedyncze dni.

Prawodawca kwestii tych nie zauważa nie dostosowując regulacji do zmieniającej się rzeczywistości.

Wystawienie ubezpieczonej zaświadczenia o niezdolności do pracy z powodu opieki nad chorym dzieckiem dopiero od 1 kwietnia 2025r. nie naruszało celu regulacji z § 7 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia, którym jest zapobieganie wystawianiu zwolnień bez znajomości rzeczywistego stanu pacjenta w okresie objętym zwolnieniem.

W realiach sprawy ubezpieczona stała przed wyborem: skorzystać ze zwolnienia lekarskiego w związku z opieką nad chorym dzieckiem od 31 marca 2025r. i pozostawić pracodawcę i klientów w trudnej sytuacji w razie problemów z transportem albo uzyskać zwolnienie od następnego dnia, by w razie potrzeby 31 marca 2025r. udzielić wymienionym wsparcia merytorycznego zdalnie. Gdyby bowiem otrzymała zaświadczenie o niezdolności do pracy na okres od 31 marca 2025r. i w pierwszym tylko dniu zwolnienia świadczyła pracę nawet zdalnie i w ograniczonym zakresie, to zaistniałaby negatywna przesłanka prawa do zasiłku opiekuńczego za cały okres zwolnienia wskazana w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej (wykonywanie pracy zarobkowej).

Po wtóre, ustawa zasiłkowa, choć wskazuje jako dowody niezdolności do pracy zaświadczenia lekarskie w odpowiedniej formie, to nie przewiduje, by naruszenie określonych rozporządzeniem zasad wystawiania tych zaświadczeń wykluczało prawo do świadczeń w sytuacji, gdy niezdolność do pracy (w tym wypadku z powodu opieki nad chorym dzieckiem) występuje. Przepisy rozporządzenia dotyczącego wystawiania zaświadczeń o niezdolności do pracy adresowane są do lekarzy. Naruszenia tych regulacji nie mogą pociągać za sobą pozbawienia świadczeń ubezpieczonych, jeśli ci spełniają ustawowe przesłanki prawa do świadczeń.

Po trzecie wreszcie, korzystanie przez opiekunów ze zwolnień lekarskich na okresy krótsze niż choroba osoby pozostającej pod opieką jest korzystne z perspektywy ZUS jako organu zawiadującego środkami funduszu ubezpieczeń społecznych. Z jednej strony oznacza bowiem wypłatę niższych świadczeń, z drugiej pozyskanie wyższych składek niż w sytuacji, gdyby zwolnienie wystawione opiekunowi obejmowało cały okres choroby pozostającego pod opieką.

Wszystko powyższe przemawiało za zmianą na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie Ł. G. (2) zasiłku opiekuńczego za objęty decyzją okres.

Orzeczenie o kosztach procesu wydane zostało na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c., zgodnie z którym przegrywający proces jest zobowiązany zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika, z odsetkami w wysokości ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się przyznającego te koszty orzeczenia. Zasądzona na rzecz ubezpieczonej kwota odpowiada stawce minimalnej działania zawodowego pełnomocnika przewidzianej w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2026. 215).

Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia wnioskowanej przez stronę odwołująca się sześciokrotności stawki minimalnej. Sprawa nie była skomplikowana ani faktycznie ani prawnie, rozprawa trwała niespełna godzinę (w tym ogłoszenie wyroku), a nakład pracy pełnomocnika poza rozprawą pozostawał stosunkowo niewielki.

Dokonując ustaleń faktycznych sąd poza omówionym już przesłuchaniem ubezpieczonej oparł się na dokumentach, których rzetelność i autentyczność, a w konsekwencji wiarygodność nie były kwestionowane przez strony i nie nasuwały wątpliwości. Zbytecznym było prowadzenie dowodu z zeznań wnioskowanego przez wnoszącą odwołanie świadka, bowiem wystarczającymi dla ustalenia okoliczności, na jaką świadek miała zeznawać, były przesłuchanie ubezpieczonej i informacja pracodawcy. 31 marca 2025r. nie był objęty zwolnieniem lekarskim, zatem zakres świadczenia przez ubezpieczoną pracy w tym dniu pozostawał bez wpływu na jej uprawnienie do spornego świadczenia.

Sygn. akt IX 630/25

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)