Pełny tekst orzeczenia

UZASADNIENIE

co do całości wyroku z 12 marca 2026 roku

1.  (...) sp. z o.o. pozwała (...) S.A. o zapłatę 12 862,95 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych od 7.10.2025 r. do dnia zapłaty oraz o zwrot kosztów procesu. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i o zwrot kosztów procesu. Postępowanie toczyło się według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych i w sprawach uproszczonych.

2.  Powódka oparła swoje roszczenie na fakcie, że pozwana uniemożliwiła korzystanie z rachunku bankowego – rachunku VAT bez podstawy prawnej przez okres od 24.07.2025 r. do 4.09.2025 r., wskutek czego w majątku powódki powstała szkoda w dochodzonej wysokości wynikająca z niemożności zapłaty podatku w terminie (25.07.2025 r.). Na kwotę tę składają się koszty egzekucyjne 11 111,60 zł, naliczone odsetki 1480,73 zł, koszty upomnienia 16 zł i inne koszty (bank) 260 zł. Pozwana podniosła, że uniemożliwiła dokonanie transakcji na rachunku bankowym na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy z 1.03.2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej jako: ustawa (...)), do czego była prawnie zobowiązana pod groźbą kary.

I.  Stan faktyczny

3.  (...) sp. z o.o. jako posiadacz rachunku i (...) S.A. jako bank zawarły 14.04.2025 r. „umowę ramową dla firm (mikroprzedsiębiorstwa)”. Po weryfikacji posiadacza rachunku bank na podstawie tej umowy prowadził dla niego rachunek bankowy z datą otwarcia 14.04.2025 r. i przeprowadzał na jego zlecenie rozliczenia pieniężne.

W dniu 24.07.2025 r. bank zablokował rachunek bankowy posiadacza rachunku, w tym rachunek VAT, poprzez uniemożliwienie dokonywania jakichkolwiek transakcji.

Na powyższym rachunku VAT (...) sp. z o.o. posiadała środki pieniężne przeznaczone na płatność podatku od towarów i usług za II kwartał 2025 z. – termin płatności 25.07.2025 r.

Przed dokonaniem płatności podatku, 24.07.2025 r., bank zablokował rachunek (...) sp. z o.o., w tym rachunek VAT, poprzez uniemożliwienie dokonywania jakichkolwiek transakcji.

W dniu 18.08.2025 r. (...) sp. z o.o. zapłaciła część należnego podatku od towarów i usług w kwocie 149 000 zł z konta w innym banku. Pozostało do zapłaty 122 689,71 zł z odsetkami.

W dniu 27.08.2025 r. Naczelnik N. Urzędu Skarbowego w D. dokonał zajęcia rachunków bankowych posiadanych przez (...) sp. z o.o. w ramach egzekucji powyższej kwoty.

Bank odblokował rachunek 4.09.2025 r.

bezsporne, dowody: umowa (k. 12-26).

4.  Pismem z 31.07.2025 r. Naczelnik N. Urzędu Skarbowego w D. upomniał (...) sp. z o.o. o zwłoce w zapłacie podatku, naliczając 16 zł kosztów upomnienia.

Naczelnik N. Urzędu Skarbowego w D. pismem z 27.08.2025 r. dokonał zajęcia rachunku (...) sp. z o.o. w banku (...) S.A. na kwotę należności głównej 108 830,71 zł, odsetek 1279,13 zł oraz kosztów egzekucyjnych 11 111,60 zł.

bezsporne, dowody: upomnienie (k. 27-30), zawiadomienie (k. 31-39), potwierdzenie transakcji (k. 79-84).

5.  W korespondencji między bankiem a posiadaczem rachunku jw.:

– 11.07.2025 r. bank zwrócił się do posiadacza rachunku z listą pytań dotycząca posiadacza i jego kontrahenta – firmy rekrutacyjnej pod rygorem zablokowania rachunku lub jego wypowiedzenia;

– 21.07.2025 r. posiadacz rachunku odpowiedział na pytania banku;

– 25.07.2025 r. posiadacz rachunku przesłał bankowi umowę i trzy faktury związane ze współpracą z firmą rekrutacyjną;

– 28.07.2025 r., 30.07.2025 r., 31.07.2025 r. posiadacz rachunku wniósł o informacje dot. blokady i ponaglił bank;

– 1.08.2025 r. bank zadał kolejne pytania posiadaczowi rachunku;

– 4.08.2025 r. posiadacz rachunku odpowiedział na zadane pytania i ponownie wniósł o odblokowanie rachunku;

– 5.08.2025 r. posiadacz rachunku ponowił prośbę o odblokowanie rachunku;

– 28.08.2025 r. bank poinformował o negatywnej decyzji co do dalszej współpracy z klientem;

– 3.09.2025 r. bank oświadczył o wypowiedzeniu umowy rachunku z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia;

– pismem z 23.09.2025 r. posiadacz rachunku wezwał bank do zapłaty 15 077,71 zł tytułem naprawienia szkody związanej z blokadą rachunku w terminie 5 dni od otrzymania wezwania. Wezwanie doręczono za pośrednictwem operatora pocztowego 1.10.2025 r.

bezsporne, dowody: korespondencja (k. 40-78, 85-87).

6.  Przeprowadzenie środków bezpieczeństwa finansowego w postaci bieżącego monitoringu transakcji było uzasadnione. Nieprzeprowadzanie wybranych transakcji nie było uzasadnione po 4.08.2025 r. Nieprzeprowadzanie transakcji w postaci zapłaty podatku od towarów i usług nie było uzasadnione w toku obowiązywania umowy.

7.  Nieprzeprowadzanie transakcji w postaci zapłaty podatku od towarów i usług jak powyżej spowodowało szkodę po stronie (...) sp. z o.o. w wysokości 12 608,33 zł.

dowody: upomnienie (k. 27-30), zawiadomienie (k. 31-39), korespondencja (k. 40-78, 85-87), historia rachunku (k. 106-109), zeznania świadka Z. X. (k. 148), zeznania świadka I. O. (k. 148).

II.  Ocena dowodów

8.  Sąd oparł swoje ustalenia na dowodach wyżej wskazanych. Większość faktów była w sprawie bezsporna.

9.  Dokumenty przedłożone w sprawie nie były kwestionowane przez strony ani co do swojej autentyczności, ani co do treści, mimo że strony wywodziły z nich odmienne skutki prawne. Stąd Sąd uznał je za w pełni wiarygodne. Komunikaty Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (dalej jako: (...)) Sąd uznał nie za dowody, lecz za stanowisko tego organu (pozytywna weryfikacja bezpośrednio na stronie rządowej), do czego szerzej odniesie się w części prawnej w ramach wykładni przepisów.

10.  Sąd zwraca uwagę, że powołani przez stronę pozwaną świadkowie nie zeznawali na znane im fakty dotyczące bezpośrednio sprawy, lecz zgodnie z intencją pozwanej zeznawali na temat własnego rozumienia obowiązków banku dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy (dalej jako: (...)). Mogło to tłumaczyć postępowanie banku w danej sprawie, lecz nie usprawiedliwiać je, gdyż wewnętrzne przekonanie pracowników banku nie warunkuje wykładni przepisów. Sąd uwzględnił to przekonanie jako zjawisko społeczne, do którego odniesie się w części prawnej w ramach wykładni przepisów.

11.  Po analizie twierdzeń i korespondencji stron Sąd doszedł do przekonania, że pozwana słusznie stosowała środki bezpieczeństwa finansowego z art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy o (...) w zw. z art. 35 ust. 1 pkt 5 ustawy o (...) polegające na bieżącym monitorowaniu stosunków gospodarczych klienta, analizie transakcji, badania źródła pochodzenia wartości majątkowych i zapewnienia, że dane dotyczące stosunków gospodarczych są na bieżąco aktualizowane. Liczne nieudokumentowane transakcje gotówkowe, wpłaty we wpłatomatach, siedziba w wirtualnym biurze, brak udokumentowania aktywności gospodarczej i jako pracodawcy posiadacza rachunku, brak rejestracji kontrahenta klienta w Agencji Pracy Tymczasowej, pomimo prowadzenia działalności jako agencji zatrudnienia, a także bieżące rozliczenia na znaczne kwoty ze spółką (...) sp. z o.o. z siedzibą w Uzbekistanie w istocie uzasadniały przyjęcie wyższego ryzyka prania pieniędzy jak w art. 43 ust. 2 ustawy o (...). Sąd podkreśla przy tym, że o ile pojedyncze z wyżej wymienionych przesłanek jak np. siedziba spółki w biurze wirtualnym, czy kontraktowanie z podmiotami spoza Unii Europejskiej nie jest samo w sobie ani bezprawne, ani nadzwyczajne, o tyle całokształt wszystkich okoliczności może budzić uzasadnione przypuszczenie co do możliwości prania pieniędzy. Republika Uzbekistanu nie jest również państwem wysokiego ryzyka w rozumieniu Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) 2016(...) z dnia 14.07.2016 r. uzupełniającego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 przez wskazanie państw trzecich wysokiego ryzyka mających strategiczne braki. Tym samym bank jako instytucja obowiązana słusznie zwracał się do powódki z pytaniami i wnioskiem o wyjaśnienia jak w art. 43 ust. 4 ustawy o (...).

12.  Jednak to, że pozwana miała podstawy do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego jak w art. 35 ust. 1 pkt 5 i art. 43 ust. 4 ustawy o (...) nie oznacza, że stosowała je prawidłowo i zgodnie z regułami współdziałania jak w art. 354 § 1 i 2 k.c. Należy zwrócić uwagę, że powodowa spółka odpowiadała na zadane pytania zgodnie z własnym przekonaniem i bez zbędnej zwłoki. Następnie pozwana dokonała blokady rachunku, nie odnosząc się niezwłocznie do wyjaśnień powódki i pozostawiając ją w niepewności co do rzeczywistych przyczyn takiego działania. Po konkretnym wskazaniu przez pozwaną, jakich wyjaśnień jeszcze oczekuje, ponownie powódka niezwłocznie udzieliła konkretnej odpowiedzi. W ocenie Sądu wyłącznie okres od 24.07.2025 r. do 4.08.2025 r., tj. od udzielenia przez powódkę niesatysfakcjonującej odpowiedzi na pytania pozwanej do uzupełnienia przez powódkę wyjaśnień uzasadniał zastosowanie przez pozwaną środków z art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o (...) polegających na nieprzeprowadzaniu określonych transakcji, które w świetle ujawnionych przez strony postępowania danych powinny dotyczyć wyłącznie transakcji z (...) sp. z o.o. (o zakresie stosowania tego środka szerzej w części prawnej w ramach wykładni przepisów). Czas po 4.08.2025 r. stanowił wyłącznie nieuzasadnioną zwłokę pozwanej, która faktycznie zakończyła się odblokowaniem rachunku i zastosowaniem innego środka bezpieczeństwa z art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy o (...), który nie był przedmiotem oceny Sądu jako nieistotny dla rozstrzygnięcia.

13.  O ile nieprzeprowadzanie transakcji z (...) sp. z o.o. w ściśle określonym czasie znajdowało uzasadnienie, o tyle brak jakiegokolwiek uzasadnienia dla nieprzeprowadzania transakcji podatkowych. Pozwana podnosi w drugim piśmie procesowym, że pranie pieniędzy może również polegać na używaniu środków pieniężnych pochodzących z przestępczego źródła do zaspokajania należności publicznoprawnych. Jest to prawda, lecz jest to obojętne w kontekście praw i obowiązków instytucji obowiązanej według ustawy o (...). Hipotetyczna możliwość prania pieniędzy w ten sposób nie jest żadnym uzasadnieniem dla dowolnego poszerzania kompetencji instytucji obowiązanej. Jest co do zasady obojętna dla późniejszego wykrycia popełnienia przestępstwa i nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu przepadku korzyści majątkowej lub jej równowartości. Z drugiej strony transakcja podatkowa jest pewna co do jej bezpośredniego beneficjenta i przeznaczenia środków pieniężnych, a zatem nie uzasadnia jakkolwiek samodzielnego nieprzeprowadzania jej przez bank.

14.  W odniesieniu do poniesionych przez powódkę kosztów, deklarowanych jako wysokość szkody, Sąd uznał za wykazane te poparte bezpośrednio dokumentami pochodzącymi od organu publicznego (Naczelnik N. Urzędu Skarbowego w D.) oraz wynikającymi bezpośrednio z przepisów prawa (odsetki). Tym samym potwierdziły się podnoszone przez powódkę koszty w postaci kosztów upomnienia 16 zł, odsetek 1480,73 zł oraz kosztów egzekucyjnych 11 111,60 zł. Brak dowodów na zaistnienie kosztów w postaci deklarowanych przez powódkę 260 zł, tzw. „inne koszty (bank)”. Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na poniesienie takiego konkretnego kosztu, a tym bardziej pozostającego w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem w postaci blokady rachunku. Sąd zwraca również uwagę na omyłkowe powtórzenie w pozwie (k. 6v) kwoty 100,62 zł raz jako osobnej, a raz jako część składowa kosztów egzekucyjnych 11 111,60 zł, gdyż z treści zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego wynika, że kwota 100,62 zł jest wliczona w kwotę 11 111,60 zł. W sprawie bezsporne było to, że powódka posiadała na zablokowanym rachunku bankowym środki pieniężne wystarczające na zapłatę podatku w terminie.

III.  Stan prawny

15.  Powódka wywodziła swoje roszczenie z faktu, że pozwana jako bank nienależycie wykonała zobowiązanie prowadzenia rachunku bankowego, w tym rachunku VAT, przez jego zablokowanie, czym spowodowała szkodę w wysokości dochodzonej (art. 471 k.c.). Względnie w ten sam sposób spowodowała ze swojej winy szkodę, stosując blokadę rachunku VAT bez podstawy prawnej (art. 415 k.c.).

16.  Przez umowę rachunku bankowego pozwana zobowiązała się względem powódki do przechowywania jej środków pieniężnych i do przeprowadzania na jej zlecenie rozliczeń pieniężnych (art. 725 k.c.). Dla rachunku rozliczeniowego powódki pozwana prowadziła rachunek VAT jak w art. 62a ustawy 29.08.1997 r. Prawo bankowe. Rachunek VAT może być obciążony wyłącznie w celu dokonania płatności i wpłat określonych w art. 62b tej ustawy.

17.  Bezsporne w sprawie jest to, że pozwana zaprzestała rozliczeń pieniężnych na rachunku bankowym powódki w okresie od 24.07.2025 r. do 4.09.2025 r. Sporna między stronami jest wykładnia praw i obowiązków pozwanej jako instytucji obowiązanej w zakresie nieprzeprowadzania transakcji za pośrednictwem rachunku bankowego jak w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o (...). W ocenie powódki przepis ten nie pozwala instytucji obowiązanej na nieprzeprowadzanie wszelkich transakcji na rachunku w przypadku nabrania przez nią podejrzenia prania pieniędzy. W ocenie pozwanej tak właśnie należy wykładać ten przepis. W sprawie bezsporne było to, że pozwana działała na podstawie tego przepisu, nie zaś w wykonaniu wstrzymania transakcji lub blokady rachunku.

18.  Dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne było dokonanie wykładni przepisów i wyprowadzenie obowiązującej normy prawnej w zakresie uprawnień i obowiązków pozwanej jako instytucji obowiązanej co do nieprzeprowadzania transakcji jak w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o (...). Podstawowe dla sporu pytanie to, czy dany przepis upoważnia i zobowiązuje bank do nieprzeprowadzania określonej transakcji lub określonych transakcji, czy też dowolnej liczby nieokreślonych transakcji.

19.  Wykładnia językowa treści przepisów nie pozwala w tym kontekście na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi. W języku potocznym przy odmianie rzeczownika „transakcja” zarówno dopełniacz liczby pojedynczej, jak i liczby mnogiej brzmią tak samo: „transakcji”. Z kolei w definicji ustawowej z art. 2 ust. 2 pkt 15 ustawy o (...) mowa jest o przeprowadzaniu transakcji jako wykonaniu dyspozycji lub zlecenia, tj. jednego zlecenia, a w definicji z art. 2 ust. 2 pkt 21 ustawy o (...) mowa jest o jednej czynności prawnej lub faktycznej, na podstawie której dokonuje się przeniesienia własności. Nie wyklucza to jednak posłużenia się w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o (...) liczbą mnogą.

20.  Podobnie problemu nie rozstrzyga sięgnięcie do aktów prawa unijnego. Ustawa o (...) implementuje dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z 20.05.2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Według art. 14 ust. 4 tej dyrektywy „w przypadku gdy podmiot zobowiązany nie jest w stanie spełnić wymogów należytej staranności wobec klienta […] państwa członkowskie wymagają, aby nie przeprowadzał on transakcji za pomocą rachunku bankowego […]”. Z uwagi jednak na to, że wszystkie wersje językowe aktów unijnych są autentyczne, Sąd zweryfikował inne wersje językowe w dostatecznie znanych mu językach:

– w języku angielskim, francuskim i włoskim przywołany przepis dyrektywy odwołuje się do liczby pojedynczej: en. shall not carry out a transaction; fr. de ne pas exécuter la transaction; it. non effettui un'operazione;

– w języku hiszpańskim i portugalskim dane zdanie przyjmuje liczbę mnogą: es. efectuar operaciones; pt. de efetuar operações.

Nie można zatem jednoznacznie na tej podstawie przesądzić treści normy prawnej.

21.  Kolejno, wykładni należy dokonywać z założeniem spójności wewnętrznej aktów prawnych i racjonalności prawodawcy. W tym kontekście kluczowa jest zasada legislacyjna wyrażona w §10 Rozporządzenia Rady Ministrów z 20.06.2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”, zgodnie z którą do oznaczenia jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń, a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami. Zgodnie ze swoim stanowiskiem procesowym pozwana chciałaby rozumieć nakaz „nie przeprowadza transakcji” jako uprawnienie i obowiązek do czasowego uniemożliwienia przez instytucję obowiązaną dysponowania środkami pieniężnymi na rachunkach. Tymczasem w ustawie o (...) uregulowane są wyczerpująco dwa inne środki prawne, tj. blokada rachunku i wstrzymanie transakcji. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o (...) przez blokadę rachunku rozumie się czasowe uniemożliwienie korzystania i dysponowania ze wszystkich lub części wartości majątkowych gromadzonych na rachunku, w tym również przez instytucję obowiązaną. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 28 ustawy o (...) przez wstrzymanie transakcji rozumie się czasowe ograniczenie korzystania i dysponowania wartościami majątkowymi polegające na uniemożliwieniu przeprowadzenia przez instytucję obowiązaną określonej transakcji lub większej liczby określonych transakcji. Ustawodawca jest precyzyjny i konsekwentny. Wyróżnia obie wymienione instytucje, ich procedurę, podmioty upoważnione i środki odwoławcze. Przy czym blokada rachunku jako środek bardziej dotkliwy przewiduje bardziej rygorystyczną procedurę od wstrzymania transakcji. Tymczasem rozumienie nieprzeprowadzania transakcji jak w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o (...) przez pozwaną utożsamia je w skutkach z blokadą rachunku, z jednoczesnym brakiem jakichkolwiek gwarancji dla podmiotu tym dotkniętego i daleko idącą swobodą i dowolnością banku w stosowaniu tego środka. Bank staje się tym samym superinstytucją z kompetencjami do dowolnego blokowania środków pieniężnych, znacznie szerszymi niż kompetencje wyspecjalizowanych organów państwowych i niezależnej prokuratury, a ponadto bez jakiejkolwiek kontroli sądowej. Proponowana przez pozwaną wykładnia w tym świetle jest niedopuszczalna.

22.  Do podobnych wniosków prowadzi wykładnia celowościowa oraz funkcjonalna przepisów. Cel i funkcja są oczywiste co do tego, że jest nimi przeciwdziałanie praniu pieniędzy. Jednak nie absolutne przeciwdziałanie, lecz w określonych ramach prawnych z poszanowaniem praw i wolności osób fizycznych i prawnych. Instytucja obowiązana zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o (...) ma nie przeprowadzać transakcji, gdy nie może zastosować jednego ze środków bezpieczeństwa finansowego z art. 34 ust. 1 ustawy o (...), które z kolei odnoszą się do analizy transakcji i zapewnienia, że są one zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i ryzykiem prania pieniędzy. To oznacza, że instytucja obowiązana ma nie przeprowadzać określonej transakcji, która nie spełnia tych cech. Ma bieżąco monitorować takie transakcje i podjąć takie czynności tam, gdzie jest to konieczne. Tymczasem przelew podatkowy nie ma żadnych cech transakcji niezgodnej z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i nie zwiększa w żaden sposób ryzyka prania pieniędzy.

23.  Co jednak, gdy tak – jak zdaje się sugerować pozwana – nie ma fizycznej możliwości oddzielenia monitorowania transakcji na odrębnych rachunkach i ich nieprzeprowadzania tylko jednostkowo? Czy może to stanowić samoistne uzasadnienie do ponadnormatywnego zwiększenia kompetencji instytucji obowiązanej? Nie. Jeżeli instytucja obowiązana nie może należycie wywiązywać się z obowiązków – co wątpliwe – to niech nie zastępuje ich uprawnieniami, których nigdy nie posiadała. Niech natomiast spowoduje, że będzie miała możliwości kadrowe i techniczne do wywiązywania się z tych obowiązków w prawidłowy sposób, do czego odnosi się wprost (...) w komunikacie nr 45 i co opisane jest w art. 43 i 44 ustawy o (...).

24.  W dalszej kolejności, na potrzeby wykładni, załóżmy hipotetycznie, że ustawodawca krajowy chciał stworzyć takie uprawnienie i obowiązek banku jak chce pozwana. Czy taki przepis byłby do pogodzenia z aktami prawnymi hierarchicznie ważniejszymi? Nie, bo w sposób nieproporcjonalny naruszałby konstytucyjne, konwencyjne i unijne prawa do mienia. Zgodnie bowiem z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej każdy ma prawo do własności i może być ona ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 i art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej każdy ma prawo do władania, używania i rozporządzania mienia nabytego zgodnie z prawem. Korzystanie z mienia może podlegać regulacji ustawowej w zakresie, w jakim jest to konieczne ze względu na interes ogólny. Wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w niniejszej Karcie muszą być przewidziane ustawą i szanować istotę tych praw i wolności. Z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, ograniczenia mogą być wprowadzone wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób. Zgodnie z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.

25.  Innymi słowy, prawo własności nie jest absolutne. Ograniczenia tego prawa mogą być nałożone ze względu na interes ogólny, ale muszą być proporcjonalne do celu i nie naruszać istoty prawa własności. Takimi ograniczeniami są wymienione środki prawne jak wstrzymanie transakcji i blokada rachunku przewidziane w ustawie (...). Z trzech podstawowych przyczyn: po pierwsze określają proporcjonalny czas oznaczony, w jakim mogą być stosowane lub przedłużane; po drugie wskazują instytucje publiczne wyspecjalizowane, które w określonych granicach prawnych i w określonej procedurze mogą te środki stosować, nakazywać lub autoryzować; po trzecie instytucje te zakładają realne prawo do sądu, tj. niezależnego organu państwowego, który ze względu na prawa i wolności każdego ma wyłączność w stosowaniu lub kontroli stosowania tak daleko idących środków prawnych.

26.  Tymczasem posiadanie funkcjonalnego rachunku bankowego przez przedsiębiorcę jest współcześnie warunkiem koniecznym prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy mają obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego jak w art. 19 ustawy z 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców. Zapłata podatków następuje w formie polecenia przelewu jak w art. 61 par. 1 pkt 1 ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa. Natomiast zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności wymaga posiadania rachunku VAT jak w art. 108a ust. 2 ustawy z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług. Innymi słowy, odpowiednio długie pozbawienie przedsiębiorcy możliwości wykonywania transakcji przez rachunek bankowy jest równoważne z likwidacją jego działalności gospodarczej i wpędzeniem go w spiralę zadłużenia, tj. faktycznie ze śmiercią cywilną poprzez uniemożliwienie udziału w obrocie gospodarczym. Gdyby porównać do celów argumentacji spółkę handlową do organizmu żywego, to posiadanie funkcjonalnego rachunku bankowego byłoby jej potrzebą fizjologiczną.

27.  Hipotetyczny przepis ustawy w takim kształcie, w jakim deklaruje go pozwana jest niekonstytucyjny i sprzeczny z prawem międzynarodowym, a zatem obarczony tak istotną wadą prawną, że należy uznać go za nieobowiązujący. Nie jest jednak tak, że przepis w takim kształcie istnieje. Mamy jedynie do czynienia z błędnym odczytaniem normy prawnej z przepisu.

28.  Pozwana przy tym powoływała się na wytyczne (...) dla instytucji obowiązanych, podnosząc, że jej praktyka wynikała z tych wytycznych. Po pierwsze (...) nie może stanowić prawa. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 11 ustawy o (...) do jego zadań należy wyłącznie udostępnianie wiedzy i informacji z zakresu (...) na stronie urzędu.

29.  Po drugie Sąd nie zgadza się z poglądem pozwanej, aby (...) kiedykolwiek nakazał jej taką interpretację przepisów i obowiązków. W przywołanym komunikacie nr 45 (...) podkreśla rzecz oczywistą, wynikającą z literalnej treści przepisu, że instytucja obowiązana musi dopełnić wszystkich swoich obowiązków. Nie wypowiada się natomiast na temat tego, jaki prawnie kształt ma obowiązek nieprzeprowadzania transakcji. Podkreśla przy tym – słusznie – że nie można ograniczać się do działań, które są najprostsze do wykonania. Co w danym przypadku faktycznie zrobiła pozwana, blokując rachunek i nie podejmując trudu analizy transakcji.

30.  Instrukcja (...) może faktycznie budzić wątpliwości we fragmencie: „[…] w przypadku gdy instytucja obowiązana nie ma możliwości zastosowania śbf. Instytucje obowiązane mogą również w takiej sytuacji nie dokonywać rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym, ale wstrzymać wykonywanie transakcji klienta (zgodnie z art. 41 ust 1 pkt 3) ustawy (...)) do czasu upływu okresu wypowiedzenia.” Charakterystyczny jest tu błąd terminologiczny, który również pojawiał się w toku tej sprawy – tj. dowolnego odwoływania się do nieprzeprowadzania transakcji, wstrzymania transakcji, blokady rachunku. Jednocześnie sformułowanie to nie wyklucza wykładni przepisu przedstawionej przez Sąd, tj. do czasu upływu okresu wypowiedzenia instytucja obowiązana rzeczywiście nie powinna przeprowadzać transakcji klienta, ale tylko tych określonych, co do których po analizie nie może zapewnić, że są one zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i ryzykiem prania pieniędzy.

31.  Do tego samego odnosi się w dalszej części komunikatu (...), odwołując się do bieżącej analizy poszczególnych transakcji w art. 43 ustawy o (...) i opisując ją szczegółowo. Pozwana zaniechała dokonania tej analizy wobec transakcji podatkowej powódki.

32.  Podobnie (...) w przykładzie 5 pisze: „w tym przypadku, już w momencie wysyłania prośby wiedza instytucji obowiązanej nie pozwalała na ocenę stosunków gospodarczych, transakcje nie powinny być przeprowadzane do momentu uzyskania wyjaśnień od klienta, które wykażą uzasadnienie gospodarcze tych transakcji.” Mowa jest tu zatem o konkretnych transakcjach, co do których instytucja obowiązana wyczerpała środki bezpieczeństwa finansowego, wobec czego nie powinna przeprowadzać tych określonych transakcji. Z kolei w przykładzie 6 (...) przedstawia przykład nieprzeprowadzania transakcji klienta przez instytucję obowiązaną, a następnie pochopnego ich przeprowadzania w sytuacji, w której bank nie sprostał swoim obowiązkom w zakresie analizy bieżących transakcji. Innymi słowy, mamy tu zobrazowanie dwóch błędów według (...): (1) niezastosowania środków z art. 41 ustawy o (...), gdy wyczerpanie środków bezpieczeństwa finansowego nie było wystarczające; (2) niewyczerpania środków bezpieczeństwa finansowego przez instytucję obowiązaną. Komunikat (...) zatem w żadnej części nie jest sprzeczny z przedstawioną przez Sąd wykładnią.

33.  Podsumowując, pozwana zastosowała wobec powódki środki, do których nie była prawnie upoważniona, uniemożliwiając czasowo i bezprawnie korzystanie i dysponowanie przez powódkę środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku VAT. Z nienależytego wykonania zobowiązania prowadzenia rachunku bankowego (art. 471 k.c.), względnie z deliktu w tej postaci (art. 415 k.c.) wynikła szkoda. W normalnym związku przyczynowym z tym konkretnym postępowaniem w rozumieniu art. 361 § 1 i 2 k.c. pozostają koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i odsetki, które powódka musiała ponieść, gdyż oczywistym jest, że zablokowanie środków na rachunku VAT powoduje, że przez czas blokady nie można zapłacić należności publicznoprawnych, co generuje te koszty. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność podniesiona przez pozwaną, że powódka mogła przecież zapłacić ten podatek wcześniej, przed blokadą, i nie czekać na ostatni dzień terminu, gdyż powódka działała w ramach prawnie chronionej swobody decyzyjnej i nie można od niej oczekiwać, aby zakładała bezprawne działanie banku. Sąd natomiast oddalił roszczenie powódki co do tzw. innych opłat (bank), które nie zostały wykazane ani co do faktu ich poniesienia lub zobowiązania do poniesienia, ani co do związku ze zdarzeniem szkodzącym. Tym samym Sąd zasądził w wyroku kwotę 12 608,33 zł.

Odsetki

34.  Powódka żądała odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych jak w ustawie z 8.03.2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Sąd oddalił to żądanie, mając na uwadze, że powołana ustawa przewiduje ten rodzaj kwalifikowanych odsetek tylko dla opóźnień w świadczeniach pieniężnych zdefiniowanych w art. 4 pkt 1a tej ustawy, tj. stanowiących wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej. Spowodowanie szkody nie jest przedmiotem transakcji handlowej, a samo odszkodowanie nie jest wynagrodzeniem za spełnienie przez drugą stronę świadczenia niepieniężnego.

35.  Pozwana pozostawała w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, co uzasadniało, w ramach podstawy faktycznej pozwu, zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie jak w art. 481 § 1 k.c. Termin spełnienia świadczenia w postaci odszkodowania nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, w związku z czym świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Powódka wezwała pozwaną do zapłaty dochodzonej kwoty w terminie uzasadniającym zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres wskazany w pozwie, tj. od 7.10.2025 r. do dnia zapłaty.

Koszty procesu

36.  Powód poniósł koszty procesu w wysokości 4367 zł, na które złożyła się opłata od pozwu 750 zł (nadwyżkę 250 zł zwrócono), opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł i 3600 zł wynagrodzenia pełnomocnika według stawek określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Pozwana poniosła koszty procesu w wysokości 3617 zł, na które złożyła się opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł i 3600 zł wynagrodzenia pełnomocnika według stawek określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie.

37.  Sąd zasądził roszczenie powoda częściowo – w około 98%. W związku z tym należało stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów procesu między stronami (art. 100 k.p.c.). Po odpowiednim zestawieniu wskazanych wyżej kosztów Sąd zasądził na rzecz powoda kwotę 4207,32 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (art. 98 § 1 ¹ k.p.c.). W sprawie nie ujawniły się okoliczności uzasadniające odstąpienie od tej zasady ponoszenia kosztów.

ASR Maciej Skuczyński