Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

5 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodnicząca: sędzia Karolina Obrębska

po rozpoznaniu 5 listopada 2025 r. w Poznaniu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa A. A. i P. A.

przeciwko P. K.

o zapłatę

na skutek apelacji wniesionej przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu

z 13 grudnia 2024 r.

sygn. akt I C 1090/24

I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 4. w ten sposób, że przyznaje radcy prawnemu M. K. wynagrodzenie w wysokości 2214 zł brutto oraz zwrot wydatków w kwocie 23,40 zł od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu) z tytułu pełnionej funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego;

II. w pozostałym zakresie oddala apelację;

III. zasądza od pozwanego na rzecz powodów 900 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty;

IV. przyznaje radcy prawnemu M. K. wynagrodzenie w wysokości 1107 zł brutto od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu) z tytułu pełnionej funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego w postępowaniu apelacyjnym.

Karolina Obrębska

UZASADNIENIE

punktów I. i II. wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 5 listopada 2025r.

Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę w postępowaniu apelacyjnym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 374 k.p.c. uznając, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, zwłaszcza że nie zgłoszono nowych okoliczności ani dowodów, a strony w apelacji i w odpowiedzi na apelację nie złożyły wniosku o przeprowadzenie rozprawy.

W niniejszej sprawie, prowadzonej w trybie uproszczonym, Sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, w związku z czym, jak stanowi art. 505 ¹³ § 2 k.p.c., uzasadnienie wydanego przez Sąd Okręgowy wyroku zawiera jedynie wyjaśnienie jego podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa.

Apelacja kuratora pozwanego okazała się uzasadniona w nieznacznym zakresie - co do wysokości należnego kuratorowi wynagrodzenia.

Co do podstawy faktycznej swego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazuje, że przyjął za własne ustalenia Sądu Rejonowego. Uznał za prawidłowe także rozważania prawne przedstawione na tle dokonanych ustaleń.

W okolicznościach sprawy nie doszło do naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. przez orzeczenie na innej podstawie faktycznej i prawnej niż określona przez powodów.

Zgodnie z tym przepisem sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Sąd w niniejszej sprawie był więc związany żądaniem pozwu. Odnosząc się do stanowiska kuratora należy mieć na uwadze, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowane uznaje się stanowisko, zgodnie z którym powód nie ma obowiązku wskazania podstawy prawnej swojego żądania, a jeśli to uczyni, sąd wskazaną podstawą nie będzie związany, o czym wprost stanowi art. 156 2 k.p.c. Jednak należy zastrzec, że tylko zmiana podstawy prawnej powództwa, która wymaga także zupełnie innego rozumienia okoliczności faktycznych stanowiących podstawę powództwa, narusza art. 321 § 1 k.p.c. Sąd może sam określić podstawę prawną powództwa, ale tylko wtedy, gdy nie wymaga to zmiany oceny okoliczności faktycznych, na których strona opiera swoje roszczenie (por. wyr. SN z 22.3.2012r., IV CSK 345/11, Legalis).

W świetle przedstawionych uwag w sprawie nie doszło do obrazy art. 321 § 1 k.p.c. Z pozwu i pisma procesowego powodów z 2.10.2024r. nie wynika, by domagali się rozstrzygnięcia sprawy na określonej podstawie prawnej. Pełnomocnik powodów, przedstawiając okoliczności faktyczne (zawarcie przez strony umowy najmu spornego lokalu), powołał się na złożone do akt dokumenty, tj. umowę z 27.12.2017r. zatytułowaną jako umowa najmu okazjonalnego na czas określony oraz porozumienie z 2.06.2021r. zawierające oświadczenia stron, że wiąże je umowa najmu z 27.12.2017r. tego lokalu, którą z dniem 2.06.2021r. strony rozwiązały ( k. 82 i 85-88).

Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił materiał dowodowy uznając, że strony łączyła jedna umowa najmu ,,zwykłego”, która uległa rozwiązaniu 2 czerwca 2021 r. Co prawda strony podpisały umowę najmu okazjonalnego w rozumieniu art. 19 a-e ustawy z dnia 21.06.2011r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego ( t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 150), lecz ostatecznie umowa o tym charakterze nie doszła do skutku, gdyż pozwany nie dostarczył dokumentów, o których mowa w art. 19a ust. 2 ustawy, a w konsekwencji powodowie nie mogli w terminie wynikającym z art. 19b ust. 1 zgłosić zawarcia umowy w urzędzie skarbowym. To z kolei doprowadziło do jej przekształcenia w najem zwykły, do którego stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.

Przepisy regulujące najem okazjonalny zostały wprowadzone ustawą nowelizującą z 17.12.2009r. ( Dz.U. z 2010r. Nr 3, poz. 13) i obowiązują od dnia 28.01.2010r. Celem nowelizacji było zrealizowanie założeń, które uprzednio doprowadziły do wyłączenia ( na podstawie art. 3 ust 1 ) takiego najmu spod większości przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów i oparcie go o przepisy Kodeksu cywilnego. Chodziło wówczas o przyczynienie się do rozwoju rynku najmu i eliminowanie przypadków zawierania umów najmu „na czarno”, bez płacenia podatku od dochodów z najmu. Przepisy Kodeksu cywilnego regulujące najem okazały się jednak niewystarczające dla realizacji tych założeń i stąd nowelizacja ustawy ( por. uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej, Sejm RP VI kadencji nr druku 2250 ). Umowa najmu okazjonalnego może dotyczyć lokalu służącego do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych i jest zawierana na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat ( art. 19a ust. 1 ). Jej główna zaleta dotyczy interesów wynajmującego i polega na możliwości skorzystania z szybkiej ścieżki egzekucji i łatwego wyeksmitowania najemcy, gdyż – zgodnie z art. 19a ust. 2 – składa on w formie aktu notarialnego oświadczenie o poddaniu się egzekucji ( któremu sąd może na wniosek właściciela nadać klauzulę wykonalności w razie niezrealizowania przez najemcę żądania opróżnienia lokalu, art. 19d ust. 4 ) oraz wskazuje inny lokal, w którym będzie mógł zamieszkać w przypadku wykonania egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu wynajmowanego. Do najmu okazjonalnego, ze względu na jego specyfikę, nie stosuje się większości przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów, o ile właściciel lokalu dokonał zgłoszenia zawarcia umowy w urzędzie skarbowym ( art. 19e ustawy ). Niezrealizowanie przez strony umowy najmu okazjonalnego szczególnych obowiązków przewidzianych w ustawie i charakterystycznych dla tego rodzaju najmu ( jak złożenie przez najemcę oświadczenia o poddaniu się egzekucji czy zgłoszenie zawarcia umowy przez wynajmującego w urzędzie skarbowym ) spowoduje, że najem ten będzie miał ograniczoną skuteczność, natomiast nie zmieni się jego charakter w tym znaczeniu, że w dalszym ciągu będzie to umowa najmu lokalu mieszkalnego zawarta na czas oznaczony, która – zgodnie z art. 19d ust. 1 ustawy – wygasa po upływie czasu, na jaki była zawarta lub ulega rozwiązaniu po upływie okresu wypowiedzenia tej umowy.

Z tego względu powołanie zarzutu naruszenia art. 89 k.c. przez jego niezastosowanie wydaje się oczywiście nietrafne. Stanowiska kuratora nie potwierdza treść umowy z 27.12.2017r., wykładana w powiązaniu z porozumieniem z 2.06.2021r.

W apelacji podniesiono zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie ustaleń faktycznych nie mających oparcia w materiale dowodowym, co miało doprowadzić do bezpodstawnego ustalenia, że strony zawarły umowę najmu o ustalonej przez sąd treści. Powołano też zarzuty obrazy art. 229 k.p.c. i art. 230 k.p.c. w związku z tym, że sąd uznał fakt zawarcia umowy o treści wynikającej z przedłożonej umowy najmu okazjonalnego za niezaprzeczony, choć kurator temu zaprzeczył.

Ze stanowiskiem kuratora pozwanego, w okolicznościach sprawy, nie można się zgodzić.

Należy zauważyć, że instytucja ciężaru dowodu w znaczeniu materialnym określa, jaki wpływ na wynik procesu ma nieudowodnienie pewnych faktów, a zatem kto poniesie wynikające z przepisów prawa materialnego negatywne konsekwencje tego stanu rzeczy. O tym, co która ze stron stosunku cywilnoprawnego ma udowodnić w sporze toczącym się przed sądem, decydują przede wszystkim: przedmiot sporu, prawo materialne regulujące określone stosunki prawne oraz prawo procesowe normujące zasady postępowania dowodowego, w tym znaczenie domniemań faktycznych i prawnych.

W konsekwencji, choć – co do zasady – regułą jest obowiązek udowodnienia faktu przez osobę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.), jednak nie zawsze twierdzenia stron o faktach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wymagają zweryfikowania za pomocą dowodów. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje bowiem szereg sytuacji, w których okoliczności faktyczne nie wymagają przeprowadzania dowodu, a mimo to stanowią podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Nie wymagają w szczególności udowodnienia fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną (art. 229 k.p.c.), a także twierdzenia, odnośnie których druga strona nie wypowiedziała się, gdy wynik całej sprawy za tym przemawia (art. 230 k.p.c.). Każda ze stron jest bowiem obowiązana do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej dotyczących faktów (art. 210 § 2 k.p.c.). Odmowa zajęcia stanowiska w tym przedmiocie może skutkować uznaniem przez sąd okoliczności faktycznych za przyznane na podstawie art. 230 k.p.c.

Odnosząc przedstawione uwagi do okoliczności niniejszej sprawy należy zauważyć, że wprawdzie kurator pozwanego w toku postępowania konsekwentnie domagał się oddalenia powództwa, jednak nie zaprzeczył autentyczności złożonych przez powodów dokumentów, a nawet przyznał, że pozwany podpisał porozumienie z 2.06.2021r. (k. 103).

Warto podkreślić, że w celu zanegowania faktów przytoczonych przez powodów nie wystarcza – wbrew dość powszechnemu, niczym nieusprawiedliwionemu przekonaniu – żądanie oddalenia powództwa przez pozwanego. Sprecyzowanie takiego żądania, stanowiąc jedynie oświadczenie woli, nie stwarza podstaw do uznania, że pozwany zaprzeczył jakimkolwiek twierdzeniom pozwu. Pozwala jedynie na sformułowanie wniosku, że pozwany nie zgadza się z żądaniem w nim zawartym. W tych okolicznościach pozwany powinien domagać się nie tylko oddalenia powództwa, lecz także wskazać, którym faktom zaprzecza. Obowiązek ten wynika wprost z treści art. 230 k.p.c. nakazującego stronie wypowiedzieć się co do twierdzeń strony przeciwnej o poszczególnych faktach.

W sprawie Sąd Rejonowy nie wskazał w jakim zakresie (co do jakich faktów) zastosował art. 229 i 230 k.p.c. Jednak w sytuacji, gdy kurator nie zanegował prawdziwości złożonych dokumentów, tj. podpisów pozwanego, Sąd I instancji mógł uznać fakty z nich wynikające za niewymagające dalszych dowodów. Przy czym z apelacji raczej wynika brak zgody na kwalifikację prawną wiążącej strony umowy najmu, a nie potwierdzenie faktu podpisania złożonych dokumentów. Brak przedstawienia w apelacji uzasadnienia wskazanych zarzutów uniemożliwia odniesienie się do rzeczywistych intencji autorki.

Nie ma też racji kurator wskazując na dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli wyrażonych w umowie z 27.12.2017r., w oderwaniu od jej językowej interpretacji. Dokonana przez Sąd Rejonowy wykładnia umowy odpowiada ustaleniom wynikającym ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym z treści umów z 2017r. i 2021r., harmonogramu spłat i protokołu odbiorczego.

Dokonując wykładni postanowień umowy, w świetle reguł interpretacyjnych z art. 65 § 1 k.c., trzeba pamiętać, że oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, a w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (§ 2). W procesie wykładni podstawowa rola przypada językowym regułom znaczeniowym, przy czym wykładni poszczególnych wyrażeń dokonuje się z uwzględnieniem kontekstu, w którym zostały użyte. Uwzględnieniu podlegają także okoliczności, w jakich oświadczenie woli zostało złożone, oraz cel oświadczenia woli wskazany w tekście bądź możliwy do ustalenia na podstawie postanowień umowy. Tekst dokumentu nie stanowi zatem wyłącznej podstawy wykładni ujętych w nim oświadczeń woli, a na okoliczność, jak same strony rozumiały znaczenie określonych słów użytych w pisemnych oświadczeniach woli można prowadzić wszelkie dowody (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2008 r., II CSK 263/08, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95).

W porozumieniu z 2.06.2021r. strony wprost potwierdziły, że do tej daty, od 27.12.2017r., wiązała je umowa najmu lokalu powodów, którą zgodnie rozwiązały.

W okolicznościach sprawy nie było też wątpliwości, jakie zobowiązania ciążyły na pozwanym i jaką zaległość z tytułu czynszu i opłat dodatkowych miał wobec wynajmujących. (umowa najmu, porozumienie, harmonogram spłat, wezwanie do zapłaty).

W związku z realizacją powyższego porozumienia P. K. dokonał pięciu wpłat na rzecz P. i A. A., każda po 150 zł, kolejno w dniach: 15 czerwca 2021 r. (dwie wpłaty), 20 czerwca 2021 r., 28 czerwca 2021 r., 5 lipca 2021r. Sąd I instancji przekonująco wyjaśnił też niewielką nieścisłość rzędu 10 zł na niekorzyść powodów w przedstawionych przez nich rozliczeniach. Z tego względu, na podstawie art. 659 § 1 k.c., powodom należała się żądana w niniejszym procesie kwota wraz z odsetkami za opóźnienie.

Z okoliczności sprawy nie wynika też, by pozwany wykonał na rzecz powodów prace remontowe, o których mowa w § 3 ust. 4 porozumienia z 2 czerwca 2021 r., bądź należał mu się zwrot kaucji, więc jego zadłużenie nie mogło zostać obniżone.

W tym stanie rzeczy roszczenie powodów zostało wykazane zarówno co do zasady, jak i wysokości.

O wynagrodzeniu należnym kuratorowi ustanowionemu dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego orzeczono na podstawie § 1 ust. 1 w zw. z ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018, poz. 536 ze zm.), po uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu w zw. z § 5 pkt 1, § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz.U. z 2023, poz. 1934 ze zm.). Sąd Okręgowy nie znalazł uzasadnienia dla zredukowania do 40% , jak to wynika z rozporządzenia z 9 marca 2018 r., stawki z rozporządzenia z 22 października 2015 r., gdyż w świetle konstytucyjnych zasad równości i proporcjonalności, nie jest uprawnione i uzasadnione różnicowanie stawki wynagrodzenia radcy prawnego, zależnie od tego, czy występuje w roli pełnomocnika procesowego, czy też kuratora - w dodatku ustanowionego przez sąd. Należy dodać, że ustawodawca zaniechał już różnicowania stawek wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników, zależnie od tego jakim rodzajem pełnomocnictwa (z wyboru, z urzędu) legitymuje się pełnomocnik oraz czy zobowiązana do pokrycia kosztów pełnomocnika procesowego z urzędu jest przeciwnik procesowy, czy też Skarb Państwa (zob. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odpowiednio przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 763) albo radcę prawnego (Dz.U. poz. 764).

W apelacji słusznie zwrócono więc uwagę na to uchybienie, powołując stosowne przykłady z orzecznictwa świadczące o właściwej wykładni przepisów (por. wyrok SN z 19.09.2024r., III CZ 158/24; uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 1 sierpnia 2024 r. w sprawie I AGa 71/24). Z tych względów kwestionowane w apelacji wynagrodzenie kuratora należało podwyższyć do wysokości stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, bez obniżenia do 40% stawki. Sąd Okręgowy zmienił zatem zaskarżony wyrok w punkcie 4. i przyznał kuratorowi pozwanego 2214 zł brutto z tytułu wynagrodzenia za pełnioną funkcję.

W świetle przedstawionych wyżej argumentów apelacja pozwanego w dalej idącym zakresie podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

Karolina Obrębska