Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej w składzie:

Przewodniczący – sędzia Przemysław Feliga

sędzia Agnieszka Gołaszewska

sędzia Jolanta de Heij-Kaplińska

po rozpoznaniu 8 kwietnia 20 26 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym sprawy

z powództwa syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości w X.

przeciwko (...) sp. z o.o. w X.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

z 15 maja 2023 r., sygn. akt XXVI GC 942/18

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia niejawnego z 15 maja 2023 r., i przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.

Agnieszka Gołaszewska Przemysław Feliga Jolanta de Heij-Kaplińska

Sygn. akt VII AGa 267/24

UZASADNIENIE

31 lipca 2018 r. (...) Bank (...) S.A. w X. wytoczył przeciwko (...) sp. z o.o. w X. powództwo o zapłatę 1 223 215, 80 zł wraz z odsetkami karnymi od 27 lipca 2018 r. do dnia zapłaty, 19 611, 42 zł i 606 531, 93 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i zasądzenie kosztów procesu.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.

Wyrokiem sądu okręgowego z 15 maja 2023 r., XXVI GC 942/18, zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 1 859 359, 15 zł wraz z odsetkami: karnymi w wysokości dwukrotności oprocentowania umownego, które na dzień sporządzenia pozwu wynosi 10 % w skali roku, ale nie więcej niż dwukrotność odsetek maksymalnych od 1 233 215, 80 zł od 27 lipca 2018 r., ustawowymi za opóźnienie od 19 611, 42 zł i od 606 531, 93 zł od 31 lipca 2018 r. do dnia zapłaty, zastrzegając, że zobowiązanie jest in solidum ze zobowiązaniem A. R. i W. R. wynikającym z prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z 26 września 2014 r., XXIV Nc 26 września 2014 r. oraz ograniczeniem odpowiedzialności pozwanego do nieruchomości, dla której prowadzona jest oznaczona księga wieczysta i rozstrzygnął o kosztach procesu.

Apelacją z 30 lipca 2023 r. pozwany zaskarżył przedmiotowy wyrok w całości, zarzucając naruszenie art. 235 ² § 2 k.p.c. w zw. z art. 354 k.p.c., art. 233 k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 73 ustawy o księgach wieczystych, art. 253 k.p.c., art. 212 § 1 k.p.c., art. 327 ¹ § 1 pkt 1 k.p.c., art. 481 § 1 i 2 k.c. oraz art. 73 ustawy o księgach wieczystych, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa, ewentualnie o jego uchylnie, i rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I i II instancję.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów procesu za II instancję.

Apelacja jest zasadna w stopniu, w jakim prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w części, oraz przekazania sprawy sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania.

Przed sądem okręgowym doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania w stopniu uniemożliwiającym ich konwalidację w postępowaniu apelacyjnym przez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, co oznacza, że obie strony zostały pozbawione możności obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c.

Sąd II instancji wyjaśnia, że zarządzeniem z 4 listopada 2022 r. przewodnicząca skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs ¹ ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U., poz. 334).

W istocie nie jest jasne jaka podstawa prawna została zastosowana dla wydania wyroku przez sąd I instancji, gdyż hipoteza wskazanego przepisu obejmowała - w dacie wydania zarządzania - trzy odrębne podstawy prawne, a każda z nich wypełniała inny stan faktyczny, a w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku tego nie wyjaśniono, lecz w sposób ogólny przywołany ten przepis.

Sąd II instancji wskazuje, że zaskarżony wyrok został wydany 15 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie „covid-19”, co wynika z jego komparycji.

Art. 15zzs ^{( 1)} ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U., poz. 334), który został dodany z dniem 16 maja 2020 r. na podstawie ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875). Ten przepis znajduje zastosowanie w sprawie w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090) z uwagi na wydanie zarządzenia o skierowaniu na posiedzenie niejawne 18 stycznia 2023 r. (k. 425). Oznacza to, że nie znajduje zastosowania do stanu faktycznego art. 15 zzs ^{( 1)} ustawy w brzmieniu nadanym przez ustawę z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 614).

Według art. 15 zzs ¹ ust. 1 ustawy – zastosowanego przez sąd okręgowy - w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, zwanej dalej Kodeksem postępowania cywilnego: 1) rozprawę lub posiedzenie jawne przeprowadza się przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (posiedzenie zdalne), z tym że osoby w nim uczestniczące, w tym członkowie składu orzekającego, nie muszą przebywać w budynku sądu; 2) od przeprowadzenia posiedzenia zdalnego można odstąpić tylko w przypadku, gdy rozpoznanie sprawy na rozprawie lub posiedzeniu jawnym jest konieczne, a ich przeprowadzenie w budynku sądu nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w nich uczestniczących; 3) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, gdy nie można przeprowadzić posiedzenia zdalnego, a przeprowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego nie jest konieczne;

W sprawie brak było podstaw do zastosowania trybu postępowania z art. 15 zzs ¹ ust. 1 ustawy.

Wskazać trzeba, że z uwagi na wydanie zarządzenia z 18 stycznia 2023 r. przez przewodniczącego składu zastosowanie znajdzie art. 15 zzs ¹ ust. 1 pkt 3 ustawy, gdyż inny przepis nie dawał przewodniczącemu podstawy do zarządzenia takiego posiedzenia. Wbrew jednak wskazanej podstawie prawnej nie zaszedł przypadek niemożności przeprowadzenia posiedzenia zdalnego. Powszechną wiedzą wszak jest, że w tym czasie posiedzenia zdalne były przeprowadzone w sądzie gospodarczym Sądu Okręgowego w Warszawie. Nie zaszła zatem pierwsza przesłanka z tego przepisu, że „przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, gdy nie można przeprowadzić posiedzenia zdalnego (…)”.

Skoro zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs ¹ ust. 1 pkt 3 ustawy, w sytuacji, gdy przepis ten nie znajdował zastosowania, to doszło do jego rażącego naruszenia w stopniu powodującym pozbawienie strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Nieważność postępowania z przyczyn określonych w art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, którego skutkiem jest niemożność działania strony w postępowaniu lub w jego istotnej części (postanowienie SN z 5 listopada 2020 r., II CZ 51/20). Chodzi zatem o takiej skali i znaczeniu uchybienia procesowe, które faktycznie uniemożliwiły stronie dochodzenie lub obronę przysługujących jej praw przed merytorycznym rozstrzygnięciem sporu (por. postanowienia SN: z 13 czerwca 2013 r., (I CSK 654/12); z 26 września 2014 r., (IV CZ 52/14); z 12 lutego 2015 r., (IV CZ 113/14); z 20 listopada 2015 r., (I CSK 888/14)).

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że sąd okręgowy zastosował art. 15 zzs ² ustawy, co uprawniało go do zastosowania art. 15 zzs ¹ ustawy. Tak jednak nie jest. Według art. 15 zzs ² ustawy (w brzmieniu aktualnym na wydanie zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne), jeżeli w sprawie rozpoznawanej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w całości, sąd może zamknąć rozprawę i wydać orzeczenie na posiedzeniu niejawnym po uprzednim odebraniu od stron lub uczestników postępowania stanowisk na piśmie. Tymczasem sąd okręgowy nie przeprowadził postępowania dowodowego w całości, ponieważ nie rozpoznał wniosków dowodowych z punktów 4 pozwu, punktów 14 b pisma procesowego powoda z 19 lutego 2021 r. (zobacz postanowienie dowodowe z 18 stycznia 2023 r. k. 425), co oznacza, że postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone w całości.

W świetle art. 15 zzs ² ustawy przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości jest warunkiem zastosowania art. 15zzs ¹ ust. 1 pkt 3 ustawy.

Dodać trzeba, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podano, że wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs ² ustawy.

Stanowiska tego nie można podzielić.

Art. 15zzs ² ustawy nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym. Ten przepis pozostaje w związku z podstawami wymienionymi w ust. 1 pkt 1 – 3 art. 15 zzs ¹ ustawy.

Przepisy art. 15zzs ¹ i art. 15 zss ² ustawy miały charakter wyjątkowy. Ich szczególny charakter wynika z okoliczności wprowadzenia na podstawie §1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2020 r., poz. 433), stan zagrożenia epidemicznego, który obowiązuje na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od 14 marca 2020 r. W zamiarze zapewnienia stronom prawa do sądu ustawodawca zdecydował się na ograniczenie możności obrony ich praw na rozprawie. Wobec tego, że art. 15zzs2 ustawy stanowi wyjątek od ogólnych zasad rozpoznawania spraw na posiedzeniach wyznaczonych na rozprawę, jego stosowanie musi być ścisłe. Niedopuszczalne są żadne odstępstwa od sposobu postępowania przyjętego w tej regulacji. Przepis zawiera bowiem minimalne gwarancje procesowe dla strony. Wszelkie czynności procesowe sądu (sędziego sprawozdawcy), które ograniczają w dalszym stopniu te gwarancje bez właściwej podstawy prawnej, nie znajdują żadnego aksjologicznego usprawiedliwienia i skutkują rażącym naruszeniem art. 15 zzs ¹ ustawy. Wprawdzie sprawiedliwe załatwienie sprawy cywilnej wymaga jej rozpoznania bez zbędnej zwłoki, lecz nie może to następować kosztem praw strony do rzetelnego procesu cywilnego. Wykładnię rozszerzającą warstwy normatywnej art. 15zss ¹ ustawy, niezależnie od płaszczyzny, na jakiej jest dokonywana, należy wykluczyć.

Sąd II instancji zwraca uwagę, iż sąd okręgowy prawdopodobnie zauważył naruszenie przez siebie przepisów po wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyeksponował art. 148 ¹ § 1 k.p.c. – jako pierwszorzędną podstawę jego wydania. Wykładnię tego przepisu dokonaną przez sąd okręgowy należy podzielić, lecz ów sąd nie dostrzegł, że ten przepis nie stanowił podstawy do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym, co wynika z czynności procesowych dokonywanych przez przewodniczącą składu w postępowaniu I instancyjnym.

Mając na uwadze powyższe sąd apelacyjny – na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. – orzekł jak w sentencji – znosząc postępowanie z powodu nieważności w zakresie posiedzenia niejawnego z 15 maja 2023 r.

Agnieszka Gołaszewska Przemysław Feliga Jolanta de Heij-Kaplińska