Pełny tekst orzeczenia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej w składzie:

Przewodniczący – sędzia Przemysław Feliga

po rozpoznaniu 27 marca 20 26 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym sprawy

z powództwa (...) S.A. we J.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez (...) w J.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w Warszawie

z 12 marca 2024 r., sygn. akt XXVI GC 961/23

1.  uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia z 12 marca 2024 r., i przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej;

2.  nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz powoda 34 300 zł (trzydzieści cztery tysiące trzysta złotych) za opłatę od apelacji oraz 70 (siedemdziesiąt złotych) za nadpłaconą opłatę od apelacji.

Przemysław Feliga

Sygn. akt VII AGa 881/24

UZASADNIENIE

4 września 2023 r. (...) S.A. wniósł przeciwko Skarbowi Państwa – (...) w J. pozew o zapłatę 685 986,46 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu.

Wyrokiem zaocznym sądu okręgowego z 12 marca 2024 r., XXVI GC 961/23, oddalono powództwo.

Apelacją z 16 lipca 2024 r. powód zaskarżył przedmiotowy wyrok w całości, zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 399 § 1 i 2 k.p.c., art. 187 § 1 k.p.c., art. 458 ⁵ § 4 k.p.c. w zw. z art. 235 ² § 2 k.p.c., art. 458 ¹⁰ k.p.c., art. 205 ¹² § 2 k.p.c. w zw. z art. 253 ² § 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 243 ² k.p.c., art. 183 ⁸ k.p.c. w zw. z art. 10 k.p.c., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i podwyższenie wynagrodzenia o 685 986 46 zł, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie kosztów procesu.

W odpowiedzi na apelację z 12 grudnia 2024 r. pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów procesu, podnosząc zarzut nieważności postępowania z powodu pozbawienia go możności obrony swoich praw.

Apelacja jest zasadna w stopniu, w jakim prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w części, oraz przekazania sprawy sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania.

Wprawdzie zaskarżonym wyrokiem sąd okręgowy oddalił powództwo, lecz pozbawił pozwanego możności obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Przed sądem okręgowym doszło bowiem do rażącego naruszenia przepisów postępowania w stopniu uniemożliwiającym ich konwalidację w postępowaniu apelacyjnym przez wydanie wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym bez udziału pozwanego bez uprzedniego doręczenia pozwu pozwanemu.

Nieważność postępowania z przyczyn określonych w art. 379 pkt 5 KPC zachodzi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, którego skutkiem jest niemożność działania strony w postępowaniu lub w jego istotnej części (postanowienie SN z 5 listopada 2020 r., II CZ 51/20). Chodzi zatem o takiej skali i znaczeniu uchybienia procesowe, które faktycznie uniemożliwiły stronie dochodzenie lub obronę przysługujących jej praw przed merytorycznym rozstrzygnięciem sporu (por. postanowienia SN: z 13 czerwca 2013 r., (I CSK 654/12); z 26 września 2014 r., (IV CZ 52/14); z 12 lutego 2015 r., (IV CZ 113/14); z 20 listopada 2015 r., (I CSK 888/14)).

Zarządzeniem z 7 listopada 2023 r. przewodniczący zarządził doręczenie odpisu pozwu wraz z załącznikami pozwanemu oraz odpowiednimi pouczeniami (k. 286), co nastąpiło 7 grudnia 2023 r. (k. 287, k. 291).

Po stronie pozwanej występuje Skarb Państwa reprezentowany przez jednostkę organizacyjną (...) zgodnie z art. 6 ust. 1 i 5 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (tj. Dz. U. z 2026, poz. 373).

Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.), Prokuratoria Generalna wykonuje zastępstwo Skarbu Państwa reprezentowanego przez organy i podmioty, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zwane dalej ,,podmiotami reprezentującymi Skarb Państwa''. Według zaś art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej zastępstwo Skarbu Państwa wykonywane przez Prokuratorię Generalną jest obowiązkowe do zakończenia sprawy w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy.

Ze względu na wartość przedmiotu sporu podaną przez powoda w pozwie przekraczającą 100 000 zł, tj. 685 987 zł, do rozpoznania sprawy cywilnej właściwy jest sąd okręgowy, jako sąd I instancji (art. 17 pkt 4 k.p.c.).

W sprawie obligatoryjne jest zatem zastępstwo procesowe Prokuratorii Generalnej za Skarb Państwa reprezentowany jednostkę organizacyjną (...) w J..

Oznacza to, że do doręczeń pism i orzeczeń zastosowanie znajduje art. 44 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym w sprawach, w których zastępstwo wykonuje Prokuratoria Generalna, sąd, trybunał lub inny organ orzekający dokonuje doręczeń pism i orzeczeń do Urzędu Prokuratorii Generalnej.

W rozumieniu art. 44 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.) przez „pismo” należy rozumieć także pismo wszczynające postępowanie, jakim jest pozew, o którym stanowi art. 187 § 1 k.p.c.

Jeżeli Prokuratoria Generalna wykonuje obligatoryjne zastępstwo procesowe pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną, o której stanowi art. 6 ust. 1 i 5 z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (tj. Dz. U. z 2026, poz. 373), w sprawach wymienionych w art. 7 ust. 2 pkt 1 z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.), to przewodniczący zarządza - na podstawie art. 205 ¹ § 1 k.p.c. w zw. z art. 44 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej - doręczenie pozwu do Urzędu Prokuratorii Generalnej, a nie jednostce organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa. Doręczenie pisma takiej jednostce organizacyjnej nie wywiera skutków prawnych.

Wydanie zaś wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym jest możliwe tylko wtedy, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew (art. 339 § 1 k.p.c.). A contrario nie jest dopuszczalne wydanie wyroku w formie zaocznego, gdy pozwany na zarządzenie przewodniczącego wydane na podstawie art. 205 ¹ § 1 k.p.c. nie złożył odpowiedzi na pozew z uwagi na niedoręczenie pozwu obligatoryjnemu zastępcy procesowemu Skarbu Państwa reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną.

Skoro zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 339 § 1 k.p.c., podczas gdy przepis ten nie znajdował zastosowania z uwagi na brak uprzedniego doręczenia pozwu zastępcy procesowemu pozwanego do Urzędu Prokuratorii Generalnej, to doszło do rażącego naruszenia przepisu w stopniu powodującym pozbawienie pozwanego możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Mając na uwadze powyższe sąd apelacyjny – na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. – orzekł jak w sentencji – znosząc postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia z 12 marca 2024 r. z powodu oczywistego naruszenia prawa skutkującego nieważnością postępowania przed tym sądem.

Na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.k.s.c. zarządzono pozwanemu zwrot ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie 34 300 zł za opłatę od apelacji (k. 334). Przepis ten stanowi podstawę do zwrotu całej uiszczonej opłaty od apelacji w razie uwzględnienia środka zaskarżenia z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenia tego naruszenia przez sąd odwoławczy. Opłata od apelacji wynosiła 34 300 zł (k. 338), z tym że po zaliczeniu 100 zł od wniosku o doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem (art. 25b ust. 1) na poczet opłaty od apelacji (art. 25b ust. 2 KSCU k. 577), jej wysokość ustalono na 34 200 zł (k. 338 ). Ponieważ pozwany – niezależnie od opłaty od wniosku o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem - uiścił opłatę w wysokości 34 300 zł (k. 334), taka kwota podlegała zwrotowi – stosownie do art. 79 ust. 4 u.k.s.c. – bez pomniejszania jej o 30 zł opłaty minimalnej stosowanie do art. 79 ust. 3 u.k.s.c.

Na podstawie art. 80 § 1 u.k.s.c. zwrotowi podlegało także 100 zł na podstawie art. 80 § 1 u.k.s.c., nadpłaconych na poczet apelacji (k 338), pomniejszonych w tym przypadku o 30 zł opłaty minimalnej – stosownie do art. 79 ust. 3 u.k.s.c.

Na przeszkodzie zarządzeniu zwrotu opłaty od apelacji na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ks.c. i art. 80 § 1 u.k.s.c. przez sąd apelacyjny nie stoi rozwiązanie przyjęte w art. 108 § 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Zwracając opłatę od apelacji na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.k.s.c., sąd II instancji nie rozstrzyga o kosztach procesu w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji (art. 108 § 1 k.p.c.), lecz o zwrocie uiszczonej opłaty, która stanowi koszty sądowe nie wchodzące w skład kosztów procesu, o których stanowi art. 98 § 1 k.p.c.

Przemysław Feliga