Pełny tekst orzeczenia

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 stycznia 2026 roku znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. odmówił U. V. prawa do emerytury pomostowej na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm.), ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2024 r., poz. 1696 ze zm.), z uwagi na nieudowodnienie okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że do pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze uznał okresy zatrudnienia od 01.03.2003 r. do 31.05.2006 r., od 01.11.2006 r. do 31.12.2008 r. oraz od 1.08.2025 r. do 31.08.2025 r., (z wyłączeniem okresów nieskładkowych ) tj. 5 lat, 5 miesięcy i 4 dni.

Kolejno organ wyjaśnił, że do pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w myśl art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych nie zostały zaliczone okresy zatrudnienia:

- od 03.10.1988 r. do 28.02.2003 r., ponieważ pracodawca w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z 01.09.2020 r. nie podał punktu zarządzenia resortowego, w którym zajmowane przez ubezpieczonego stanowiska pracy zostały wymienione;

- od 01.06.2006 r. do 31.10.2006 r., ponieważ pracodawca w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z 01.09.2020 r. nie powołał się na zarządzenie resortowe, pod którego podlegał zakład pracy ubezpieczonego.

W odwołaniu od powyższej decyzji U. V. domagał się jej uchylenia i przyznania mu prawa do emerytury pomostowej. Zarzucił, że mimo tego, że pracodawca nie podał punktu zarządzenia resortowego, w którym zajmowane było stanowisko pracy, posiada i przedłożył świadectwa wykonywania prac w szczególnych z dnia 01.09.2020r., potwierdzające okres od 03.10.1988r. do 31.12.2008r., wystawione przez zakład pracy, wskazujące punkty zarządzenia resortowego i wskazujące zajmowane stanowisko.

Organ rentowy odpowiadając na odwołanie, wniósł o jego oddalenie, powielając argumentację zawartą w decyzji. Wskazał, że w okresie od 3.10.1988r. do 28.02.2003r. odwołujący pracował jako mechanik samochodowy, mechanik konserwator, a w świadectwie nie wskazano pkt zarządzenia resortowego, w którym zajmowane stanowiska pracy zostały wymienione.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

U. V. od dnia 03.10.1988r. zatrudniony został na podstawie umowy o pracę na czas określony, do 31.12.1988r. w Miejskim Przedsiębiorstwie (...) w U., na stanowisku mechanika samochodowego w pełnym wymiarze czasu pracy. Następcą prawnym tego pracodawcy jest (...) Sp. z o.o. w U.. Następnie od 1.1.1989 roku zatrudniono powoda na podstawie umowy na czas nieokreślony, również na stanowisku mechanika samochodowego w pełnym wymiarze czasu pracy.

(niesporne – umowy o pracę – akta osobowe powoda część B 1,4 – koperta k.18)

Ubezpieczony U. V. w Miejskim Przedsiębiorstwie (...) w U., przekształconym następnie w Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. , a następnie przejętym przez (...) Sp. z o.o. (obecnie działającym pod firmą (...) Sp. z o.o.) pracował w okresach:

- od 03.10.1988r. do 28.02.1995r. na stanowisku mechanik samochodowy – w pełnym wymiarze czasu pracy;

- od 01.03.1995r. do 28.02.2003r. na stanowisku mechanik konserwator – w pełnym wymiarze czasu pracy

- od 01.03.2003r. do 31.10.2006r. na stanowisku operator sprzętu ciężkiego – mechanik – w pełnym wymiarze czasu pracy,

- od 01.11.2006r. do 31.05.2010r.. na stanowisku Kierowca sprzętu - mechanik – w pełnym wymiarze czasu pracy,

- od 01.06.2010r. do 31.12.2014r. na stanowisku Mechanik/ operator koparko-ładowarki;

- od 01.01.2014r. do 31.03.2018r. na stanowisku operator sprzętu;

- od 01.04.2018r. na stanowisku operator sprzętu ciężkiego, zaś obecnie jako monter Urządzeń Energetycznych

- od 01.05.2025r. na stanowisku Monter Urządzeń Energetycznych.

(umowy o pracę i kolejne aneksy do umów o pracę – część B akt osobowych k.1,4,33, 60,71,77,94,112)

U. V. pracując od 03.10.1988r. był jedynym mechanikiem w zakładzie pracy. Naprawiał wszystkie sprzęty, którymi dysponował pracodawca, w tym sprzęty typu gąsienicowego, jak spycharka, przyczepy, ładowarkę doczepianą do ciągnika, koparko - ładowarkę, ciągniki oraz samochody osobowe typu Nyska, Żuk. Był to sprzęt przeznaczony do spychania i przewożenia węgla lub pojazdu wykorzystywane u pracodawcy. Odwołujący naprawiając te pojazdy nie robił tego wyłącznie lub głównie w kanałach remontowych. Napraw dokonywał w zależności od tego, czy była możliwość ścignięcia ich do warsztatu, albo na placu albo w kanale mechanicznym, we wnęce w podłodze warsztatu, który umożliwiał swobodny dostęp do podwozia. Do obowiązków powoda na stanowisku mechanika samochodowego należało również wykonywanie innych prac naprawczych zleconych przez kierownika transportu oraz dokonywanie codziennej kontroli sprawności technicznej pojazdów. Zmiana stanowiska z mechanika samochodowego na mechanika konserwatora nie wiązała się w praktyce z realną zmianą obowiązków realizowanych przez odwołującego.

U. V. w 1996 roku nabył uprawnienia do operowania koparko-ładowarką i spycharką.

(wyjaśnienia odwołującego k.25v-26,zakres czynności cześć B16 akt osobowych)

Pracodawca odwołującego dnia 1.09.2020r. wystawił świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, wskazując że w okresie od 3.10.1988r. do 31.12.2008r. odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace:

- od 3.10.1988r. do 28.02.2003r. prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych Wykaz A Dział XIV prace różne poz.16,

- od 01.03.2003r. do 31.12.2008r. prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych Wykaz A Dział V w budownictwie i produkcji materiałów budowlanych poz. 3.

W świadectwie wskazano, że do 28.02.1995r. odwołujący pracował na stanowisku mechanik samochodowy w pełnym wymiarze czasu pracy, od 1.03.1995r. do 28.02.2003r. na stanowisku mechanik konserwator w pełnym wymiarze czasu pracy, od 01.03.2003r. do 31.05.2006r. na stanowisku operator sprzętu ciężkiego – mechanik – w pełnym wymiarze czasu pracy, od 01.11.2006r. do 31.12.2008r. na stanowisku Kierowca sprzętu - mechanik – w pełnym wymiarze czasu pracy.

(świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach k. 10 akt rentowych Tom1, nadto w aktach osobowych odwołującego część B k. 131)

Odwołujący w okresie od 01.08.2025r. do 31.08.2025r. był zatrudniony na stanowisku pilarz u płatnika składek V. E. w firmie (...) w miejscowości F.. Płatnik zgłosił odwołującego do ZUS jako pracownika wykonującego pracę w warunkach szczególnych, wymienioną w załączniku nr 1 pod pozycją nr 34 ustawy pomostowej, czyli prace bezpośrednio przy zrywce lub ręcznej ścince drzew pilarką z piłą łańcuchową.

(świadectwo pracy k. 25 w aktach ZUS Tom 1, przesłuchanie odwołującego k. 25v.-26)

Ustalony stan faktyczny wynikał z dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych odwołującego oraz w aktach rentowych. Nie budziły wątpliwości okresu pracy, natomiast stanowiska jakie zajmował odwołujący można było ustalić w oparciu o dokumenty zawarte w aktach osobowych.

Nie budziło wątpliwości, że w okresie od 1 czerwca do 31 października 2006 r. odwołujący wykonywał pracę na stanowisku operatora sprzętu ciężkiego – mechanika. U. V. na tym stanowisku został zatrudniony od 1.03.2003r. na wniosek kierownika Ł. O. (B60,B61 akt osobowych). Dopiero z dniem 1.11.2006r. powierzono mu obowiązki kierowcy sprzętu – mechanika (B71 akt osobowych). Brak jest jakichkolwiek podstaw w oparciu o dokumentację pracowniczą aby od czerwca do października 2006r. odwołujący pracował na innym stanowisku. Pracodawca w świadectwie pracy ww. okres wymienił jako okres pracy w szczególnych warunkach, lecz wskazując okresy pracy na poszczególnych stanowiskach wydaje się omyłkowo „pozostawił” lukę w okresie od 1 czerwca do 31 października 2006r.

Dowody zgromadzone w sprawie, w szczególności zeznania odwołującego potwierdziły też, że do 28.02.2003r. nie wykonywał on stale pracy przy naprawie pojazdów w kanałach remontowych. Odwołujący uczciwie przyznał, że dokonywał napraw w różnych miejscach, na placu, a kiedy było to wymagane to w kanale remontowych. Zeznania odwołującego jawiły się jako wiarygodne, zwłaszcza przy uwzględnieniu pojazdów jakie naprawiał oraz faktu, że odwołujący był jedynym mechanikiem. Oczywistym jest, że nie były to pojazdy, które wymagały naprawy tylko w kanale remontowym. Rodzaje awarii używanego sprzętu były różne. Dodatkowo zgodnie z zakresem obowiązków odwołującego (B16 akt osobowych) miał on również wykonywać inne prace naprawcze (nie dotyczące pojazdów samochodowych) zlecone przez kierownika oraz dokonywać codziennej kontroli sprawności technicznej pojazdów. Oczywistym jest, że czynności te nie musiały, a nawet nie mogły być dokonywane wyłącznie w kanale remontowym. Naprawy przy użyciu kanału dokonywane są przy niektórych awariach, a doświadczenie wskazuje, że większość z nich nie wymaga wstawienia pojazdu na kanał remontowy. Sąd nie znalazł podstaw aby zakwestionować zeznania odwołującego, że prac nie wykonywał wyłącznie w kanałach.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie jako niezasadne, podlegało oddaleniu.

Zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu (...);

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Odwołujący dochodził emerytury pomostowej na podstawie tego przepisu. Spełnił bowiem warunek wskazany w art.4 pkt 6 ustawy pomostowej, czyli wykonywał pracę w szczególnych warunkach po 31.12.2008r. Nie budziło przy tym wątpliwości, że nie spełnił warunków nabycia emerytury na podstawie art.49 ustawy pomostowej, gdyż nawet w przypadku uwzględnienia wszystkich okresów wskazanych w świadectwie pracy, nie legitymował się 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych na takim stanowisku, które zostało uznane za pracę uprawniająca do uzyskania emerytury pomostowej na podstawie art. 3 tej ustawy oraz załączników do niej.

Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową na podstawie art.4 ustawy o emeryturach pomostowych jest legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych lub przepisów dotychczasowych) oraz kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych, a więc po 1 stycznia 2009 r.

Organ rentowy ustalając staż pracy w warunkach szczególnych uwzględnił 5 lat 5 miesięcy i 4 dni, w tym okres pracy w sierpniu 2025r. Nawet uwzględniając niezaliczony okres od 1 czerwca do 31 października 2006r., kiedy odwołujący pracował w warunkach szczególnych na stanowisku operatora sprzętu ciężkiego – mechanika, oczywistym jest, że nie było to wystarczające do spełnienia przesłanek z art.4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Kluczowe znaczenie miał zatem okres od 3.10.1988r. do 28.02.2003r. kiedy to odwołujący pracował na stanowisku mechanika samochodowego i mechanika konserwatora.

Biorąc pod uwagę okres, który miałby być zaliczony do pracy w warunkach szczególnych odwołać należy się do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 2 wymienionego rozporządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stwierdza zakład pracy (pracodawca, następca prawny), na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Zgodnie z §1 ust.2 rozporządzenia właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B.

W wykazie A dziale XIV poz. 16 tego rozporządzenia praca wykonywana w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych została wymieniona jako praca w warunkach szczególnych. Pracodawca w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach wskazał, że od 3.10.1988r. do 28.03.2003r. odwołujący właśnie taką pracę wykonywał.

W zarządzeniu Nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej z dnia 1 lipca 1983 r. (Dz.Urz.MSWiA Nr 2, poz. 3) ustalono wykazy stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej - załącznik nr 1 do zarządzenia. Określając stanowiska na jakich prace wykonywane są w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych w powołanym rozporządzeniu wskazano:

1) mechanik zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych

2) elektromonter zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych

3) smarownik pojazdów (wymiana oleju) zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych.

Prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych stanowi wyjątek od zasady nabywania prawa do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, dlatego pojęcia używane w cytowanym rozporządzeniu określającym rodzaje prac kwalifikowanych jako praca w warunkach szczególnych, muszą być interpretowane ściśle. Pamiętać bowiem trzeba, że za prace w warunkach szczególnych (art.53ust.2 ustawy

o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin z 14.12.1982r. Dz.U. 1982 Nr 40, poz. 26) uznawane były prace o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na ustalony stan faktyczny, stwierdzić należy, że odwołujący nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych. W rozporządzeniu mowa o pracy wykonywanej w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów. Nie może zatem budzić wątpliwości, że chodzi o pracę gdzie miejscem jej świadczenia jest kanał remontowy, w którym pracownik stale pracuje, gdzie ulokowane jest jego stanowisko pracy. Odmienna interpretacja prowadziłaby do kwalifikowania jako pracy w warunkach szczególnych pracy wszystkich mechaników pojazdów, albowiem co do zasady większość z nich przynajmniej niektóre prace musi wykonać wchodząc do kanału. Praca w kanałach remontowych co do zasady mogła być wykonywana w dużych jednostkach naprawczych, gdzie określona grupa mechaników, w ramach podziału obowiązków, realizowała obowiązki w kanałach remontowych. Kanał remontowy dla tych pracowników był miejscem gdzie wykonywali swoją pracę. Tego rodzaju praca była pracą o znacznym stopniu uciążliwości, a więc spełniającą warunki ustawowe.

Wskazać trzeba, że znaczenie pojęcia praca w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów była już wielokrotnie przedmiotem analiz w orzecznictwie. Stanowisko sądów w tym zakresie jest jednoznaczne i słusznie wskazuje się, że chodzi wyłącznie o prace, przy wykonywaniu których miejscem pracy pracownika jest stanowisko ulokowane stale w kanale remontowym (por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2018 r., II UK 20/17 i z 24 marca 2009 r., I PK 194/08). Dopiero przy stałej pracy w kanale remontowym można rozważać przypisanie do tej pracy innych czynności incydentalnych albo integralnych, czyli nierozerwalnie związanych ze stałą pracą w kanale. Konsekwentnie, jeżeli pracownik w ramach wykonywania obowiązków mechanika pracował w kanale i poza nim oraz dokonywał czynności naprawczych i serwisowych, to może być wątpliwe czy była to praca powierzona stale do wykonania w kanale remontowym (wyrok SN z 6.12.2018r. II UK 387/17).

W realiach przedmiotowej sprawy odwołujący jako jedyny wykonywał pracę mechanika pojazdów. Stanowisko to nie było przypisane do stałej pracy w kanale remontowym. Kierując się doświadczeniem i zasadami logiki oczywistym jest, że nie byłoby to nawet możliwe. Gdyby odwołujący miał stale pracować w kanale nie mógłby dokonać większości napraw pojazdów, ani wykonać innych obowiązków wynikających z zakresu. Praca wykonywana przez odwołującego w okresie od 3.10.1988r. do 28.02.2003r. nie może być zatem uznana za pracę w warunkach szczególnych jaką jest praca w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów.

Dodatkowo wskazać trzeba, że praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Nie jest to praca wykonywana sporadycznie, ubocznie i krótkotrwałe - w stosunku do czynności podstawowych, w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia.

W konsekwencji organ rentowy prawidłowo nie zaliczył okresu do 3.10.1988r. do 28.02.2003r. jako pracy w warunkach szczególnych, co oznacza, że odwołujący nie wykazał 15 letniego okresu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze wymaganego do uzyskania emerytury pomostowej.

Z tych względów na podstawie powołanych przepisów oraz art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji.

sędzia Tomasz Bulkowski