Pełny tekst orzeczenia

UZASADNIENIE

Decyzją z 16 grudnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. zobowiązał Ł. N. do zwrotu nienależnie pobranego za okres 1 września 2024 r. - 16 października 2024 r. zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego w kwocie 3 688,28 zł wskazując, iż świadczenie wypłacono od wyższej podstawy niż 100% przeciętnego wynagrodzenia, pomimo że okres niezdolności do pracy przypadał już po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Z uzasadnienia decyzji nie wynikało, dlaczego świadczenie uznano za nienależnie pobrane przez ubezpieczonego, organ jedynie wskazał na brak wyrejestrowania Ł. N. z ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek (...) A. i uzyskanie wiedzy o ustaniu tytułu ubezpieczenia u tego płatnika po złożeniu 16 listopada 2024r. odpowiednich dokumentów przez adresata decyzji.

Ubezpieczony wniósł odwołanie od wskazanej decyzji ostatecznie dochodząc jej zmiany poprzez ustalenie, że nie ma obowiązku zwrotu pobranego świadczenia (k. 3- 4, 36).

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od ubezpieczonego kosztów procesu według norm przepisanych wskazując, że ubezpieczony na druku Z-10 z 13 września 2024 r. zaznaczył w pkt 6, że korzystał z bezpłatnego urlopu u innego pracodawcy w okresie od 1 lutego 2010r. do 31 sierpnia 2024r., a nadto miał wystawione za okres 21 sierpnia 2024 r. - 18 września 2024 r. zaświadczenia o niezdolności do pracy dla dwóch płatników składek: UM A. i (...) A..

Ostatecznie wykonując zobowiązanie sądu organ rentowy wskazał, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym za świadczenia nienależnie pobrane uważa się świadczenia wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń lub wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Od 1 lutego 2010 r. do 31 sierpnia 2024 r. Ł. N. był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako pracownik przez płatnika składek Urząd Miejski w A. (NIP (...)).

W związku z wyborem na starostę (...) ubezpieczony korzystał u wskazanego wyżej płatnika składek z urlopu bezpłatnego od 8 grudnia 2014r.

Sprawowanie funkcji starosty skutkowało objęciem wnoszącego odwołanie ubezpieczeniami społecznymi u płatnika Starostwa Powiatowego w A. (NIP (...)) w okresie 8 grudnia 2014r. - 7 maja 2024 r.

Po odwołaniu z funkcji starosty ubezpieczony zawarł z macierzystym pracodawcą Urzędem Miejskim w A. porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 31 sierpnia 2024r. bez obowiązku świadczenia pracy do tej daty, ale z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Urząd Miejski w A. w dokumentacji rozliczeniowej wykazywał urlop bezpłatny ubezpieczonego za okres łącznie do kwietnia 2024r.

Dowód: informacja ZUS – k. 21, przesłuchanie Ł. N. (zapis skrócony) – k. 36

Od 21 sierpnia 2024r. do 30 listopada 2024r. ubezpieczony pozostawał niezdolny do pracy. Otrzymał potwierdzające tę niezdolność zaświadczenia lekarskie (...) na okresy: 21 sierpnia 2024r. – 3 września 2024r., 4 – 18 września 2024r., 19 września 2024r. – 16 października 2024r., 17 października 2024r. – 30 listopada 2024r. Zaświadczenia o niezdolności do pracy za pierwsze dwa z wymienionych okresów wystawione były dla dwóch płatników składek – Urząd Miejski w A. i podmiot o numerze NIP (...). Zaświadczenia te wystawiono w ramach Szpitala (...) przy ul. (...) w T.. Zwolnienia za kolejne okresy wystawiano w innej placówce wyłącznie dla ostatniego płatnika czyli Urzędu Miejskiego w A..

Niesporne, nadto zestawienie zaświadczeń (...) nienumerowana, szósta z kolei karta akt zasiłkowych

Numer NIP (...) jest przypisany do Centrum (...). W podmiocie tym ubezpieczony był zatrudniony w okresie 1 lutego 2000r. - 31 stycznia 2004 r.

Pomimo ustania stosunku pracy wskazany pracodawca nie dopełnił obowiązku wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych.

Sam płatnik został wyrejestrowany z systemu ubezpieczeń społecznych od 30 czerwca 2005r. Dokument wyrejestrowujący wpłynął do organu 7 lipca 2005r.

Dowód: informacja ZUS – k. 21, przesłuchanie Ł. N. (zapis skrócony) – k. 36, świadectwo pracy – k. 13.

W czasie wystawiania ubezpieczonemu zaświadczeń o niezdolności do pracy w szpitalu przy ul. (...) w systemie, w którym wypełniany był elektroniczny szablon zwolnienia lekarskiego, pojawiały się w oznaczeniu płatnika składek nie tylko dane Urzędu Miejskiego w A., ale i (...). Ubezpieczony wskazywał lekarzowi wystawiającemu zwolnienia na aktualnego pracodawcę.

Dowód: przesłuchanie ubezpieczonego (zapis skrócony – k. 36)

13 września 2024 r. ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o zasiłek chorobowy na druku (...)53 oraz oświadczenie na druku Z-10 na potrzeby uzyskania świadczenia po ustaniu zatrudnienia.

We wniosku i w oświadczeniu w oznaczeniu płatnika opłacającego składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu, z jakiego dochodzony jest zasiłek, ubezpieczony wskazał Urząd Miejski A. początkowo wpisując jednak błędny NIP (identyfikujący (...)), a następnie skreślając ten numer i wpisując właściwy dla wskazanego płatnika.

W oświadczeniu w punkcie 5 podpunkcie 6 przy zapisie w druku „H. jesteś zatrudniony u dwóch lub więcej pracodawców, podaj, czy korzystałeś z urlopu bezpłatnego u jednego pracodawcy podczas zatrudnienia u innego pracodawcy” powód zakreślił rubrykę „TAK” i dalej wskazał okres 01.02.2010r. – 31.08.2024r.

Dowód: oświadczenie – nienumerowana 8 – 9 z kolei karta organu, wniosek – nienumerowana 9 karta akt organu

Dokumenty, o jakich mowa, ubezpieczony wypełniał w Oddziale ZUS w T. z pomocą pracownika placówki.

Dowód: przesłuchanie ubezpieczonego (zapis skrócony – k. 36)

24 września 2024 r. Urząd Miejski w A. jako płatnik składek, złożył do organu rentowego zaświadczenie Z-3, w którym wskazał okres zatrudnienia ubezpieczonego do 31 sierpnia 2024r., jednocześnie ujawniając okres urlopu pracownika do maja 2024r. ze wskazaniem jako przepracowane w maju 15 dni. Wysokość wynagrodzenia za maj, czerwiec i lipiec 2024r. określono w zaświadczeniu na 12 800 zł, we wcześniejszych miesiącach od sierpnia 2023r. na 8807, 60 zł.

Niesporne, a nadto zaświadczenie Z- 3 – nienumerowane 11 – 14 z kolei karty akt zasiłkowych

Analogiczne zaświadczenie złożyło Starostwo Powiatowe w A. wskazując okres zatrudnienia ubezpieczonego do 7 maja 2024r. i podstawę wymiaru składek za miesiące sierpień 2023r. – kwiecień 2024r. po 18 900 zł oraz za maj 2024r. 1890 zł.

Dowód: zaświadczenie Z – 3 – nienumerowane 18 – 21 z kolei karty akt zasiłkowych

14 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. zwrócił się do Ł. N. o informację, czy w okresie od 1 września 2024 r. do 16 października 2024 r. wykonywał czynności wynikające z zawartej umowy o pracę u płatnika (...) A. (NIP (...)). Poinformował przy tym ubezpieczonego, że w przypadku rozwiązania umowy o pracę u płatnika CIR A. przyjęta przez organ podstawa świadczenia zostanie ograniczona i powstanie nadpłata zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego.

Dowód: pismo ZUS z dnia 14.11.2024 r. – nienumerowana, przedostatnia karta akt organu.

Zasiłek chorobowy był wypłacany ubezpieczonemu za okres objęty decyzją przy przyjęciu jako podstawy 11 045, 12 zł.

Niesporne

Sąd zważył, co następuje.

Odwołanie podlegało uwzględnieniu.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie, ustalony w oparciu o wszystkie zgromadzone i korespondujące ze sobą dowody, pozostawał w zasadzie poza sporem. Organ rentowy nie negował bowiem tych twierdzeń ubezpieczonego, które nie zostały poparte dokumentami. Także sąd nie miał podstaw do odmówienia wiary przesłuchaniu Ł. N., nie było bowiem dowodów pozostających z tym przesłuchaniem w sprzeczności.

Kwestię zwrotu nienależnie pobranych świadczeń reguluje ustawa z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (na dzień zaskarżonej decyzji t.j. Dz.U. 2024.497 ze zm.), zwana dalej ustawą systemową, a ściśle rzecz ujmując art. 84 tej ustawy.

Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy systemowej osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego; odsetki, co do zasady są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej), świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej), świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia (art. 84 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej).

W zaskarżonej decyzji nie znalazło się wskazanie, która z określonych w art. 84 ust. 2 ustawy systemowej sytuacji pozwalających uznać świadczenie za nienależnie pobrane wystąpiła w przypadku ubezpieczonego. Organ rentowy nie prezentował też w tym zakresie jasnego i jednolitego stanowiska w toku sporu sądowego. Na zobowiązanie sądu w tym zakresie wskazał bowiem na przesłankę z art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej, podczas gdy treść odpowiedzi na odwołanie zdawałaby się sugerować zaistnienie okoliczności z art. 84 ust. 2 pkt 2 wskazanej ustawy.

Ani jednej ani drugiej przesłanki organ, na którym spoczywał ciężar dowodowy wykazania podstaw do nałożenia obowiązku zwrotu świadczenia, w procesie tym także nie wykazał.

W sprawie poza sporem leżało, że w okresie objętym decyzją ubezpieczony nie podlegał ubezpieczeniom społecznym, a ostatni tytuł (zatrudnienie w Urzędzie Miejskim w A.) ustał 31 sierpnia 2024r. W takiej sytuacji podstawa wymiaru zasiłku powinna być ograniczona do 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (ustalanego poczynając od 3. miesiąca kwartału kalendarzowego, na okres 3 miesięcy, na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego dla celów emerytalnych), co wynika z art. 46 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (na dzień decyzji t.j. Dz. U 2023.2780 ze zm.), a zatem do kwoty 8038, 41 zł (Komunikat Prezesa GUS z 9 sierpnia 2024r. MP.2024.730). Tymczasem świadczenie wypłacano od podstawy wyliczonej na zwykłych zasadach t.j. przeciętnego wynagrodzenia uzyskiwanego w ramach ostatniego tytułu ubezpieczenia (12 800 zł) pomniejszonego o 13,71% (art. 3 pkt 3, art. 36 ust.1, art. 38 ust. 2 ustawy zasiłkowej).

Wypłata zawyżonego świadczenia nie była jednak skutkiem działań/zaniechań ubezpieczonego, a niezgodnych z rzeczywistością danych w systemie informatycznym ZUS i braku jakiejkolwiek weryfikacji dokumentacji przez organ rentowy przed wypłatą zasiłku.

W systemie ZUS widniał jako trwający po 31 sierpnia 2024r. tytuł ubezpieczenia Ł. N. w postaci zatrudnienia w (...). Było to efektem niedopełnienia obowiązku wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych po ustaniu zatrudnienia. Obowiązek taki spoczywa jednak nie na ubezpieczonych, a płatnikach składek, co wynika z art. 36 ust. 11 ustawy systemowej. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować obciążeniem płatników składek zwrotem nienależnie pobranych przez ubezpieczonych świadczeń, jeżeli miało wpływ na ocenę prawa do tych świadczeń czy ich wysokości (art. 84 ust. 6 ustawy systemowej).

Nie ma żadnych podstaw do obciążania za błędy w dokumentacji zgłoszeniowej ubezpieczonego nie będącego jednocześnie płatnikiem składek.

W żadnym z dokumentów w aktach zasiłkowych ubezpieczony nie wskazywał, by pozostawał w zatrudnieniu w (...) lub w potwierdzał trwający po 31 sierpnia 2024r. jakikolwiek tytuł ubezpieczenia.

Wprawdzie i we wniosku o świadczenie i w oświadczeniu Z- 10 pojawił się NIP (...) przy oznaczeniu płatnika składek, jednak po pierwsze był on obok nazwy właściwego płatnika – Urzędu Miejskiego w A., a po drugie został skreślony, a w jego miejsce ubezpieczony wpisał NIP właściwy. Skreślony zapis NIP nie dawał organowi żadnych podstaw do uznania, iż trwa inny tytuł ubezpieczenia Ł. N. nawet łącznie z treścią pkt 5 podpunktu 6 oświadczenia. Zapis w tym punkcie wskazuje na dwa tytuły ubezpieczeń, jednak już nie na czas ich trwania Zapis w druku w tym punkcie „jesteś/byłeś zatrudniony” nie pozwala na przyjęcie, by wypełnienie druku w tym miejscu potwierdzało trwanie innego tytułu ubezpieczenia. Sama nieprawdziwa informacja co do okresu urlopu bezpłatnego (w rzeczywistości urlop bezpłatny ubezpieczonego w Urzędzie Miejskim w A. skończył się w maju 2024r.) nie daje podstaw do stwierdzenia, jak wyglądał bieg ubezpieczeń po 31 sierpnia 2024r.

Także wystawienie ubezpieczonemu zaświadczeń o niezdolności do pracy na okresy 21 sierpnia 2024r. – 3 września 2024r., 4 – 18 września 2024r. dla dwóch płatników składek, w tym (...) nie stanowi dostatecznej podstawy do uznania, że Ł. N. wprowadził organ w błąd. Zaświadczenia lekarskie wystawiają lekarze, a dane ubezpieczonych i płatników automatycznie zostają „zaciągnięte” z systemu informatycznego organu. Dla przyjęcia, że uzyskując podwójne zwolnienia ubezpieczony świadomie wprowadzał organ w błąd, konieczne byłoby wykazanie, iż informował lekarza o potrzebie uzyskania zaświadczeń dla dwóch płatników. Ł. N. zaprzeczał jednak przekazywaniu lekarzowi takiej informacji, a jego słowa wydają się wiarygodne, skoro pozostałe zwolnienia wystawiane w innych placówkach obejmowały wyłącznie dane właściwego płatnika. Organ nie wykazał zatem, by wystawienie niektórych ZUS (...) na dwóch płatników było wynikiem działań ubezpieczonego, a nie błędu (niedopatrzenia, niedopytania) wystawiającego dokumenty.

Organ rentowy przed wypłatą świadczenia poprzestał na danych w swoim systemie, tymczasem dane te były nieprawidłowe, co wynikało nie tylko z zaniechania płatnika (...), ale i ZUS. Skoro wskazany płatnik został wyrejestrowany w 2005r., to, co oczywiste, ubezpieczony nie mógł po tej dacie podlegać u tego płatnika ubezpieczeniom społecznym. Organ rentowy przez 20 lat nie zweryfikował zapisów w systemie, nie przeprowadził też żadnego postępowania wyjaśniającego po analizie dokumentacji przedstawionej przez ubezpieczonego na potrzeby zasiłku chorobowego, a podjął działania dopiero po wypłacie świadczenia.

Organ nie wykazał też prawidłowego pouczenia ubezpieczonego o zasadach wypłaty zasiłku po ustaniu ubezpieczenia, w szczególności o ograniczeniu podstawy jego naliczania. Pouczenia w tym zakresie brak w dokumentach znajdujących się w aktach zasiłkowych w tym wypełnionych przez ubezpieczonego oświadczeniu i wniosku o zasiłek. Wprawdzie druk wniosku nie jest kompletny (obejmuje tylko dwie strony, w tym fragment pouczeń), nie ma jednak żadnych dowodów na to, że ubezpieczony dysponował kompletnym formularzem, a nie tylko tą jedną kartką (dwoma pierwszymi stronami formularza). Zresztą w kompletnym urzędowym formularzu też brak pouczenia o ograniczeniu podstawy świadczenia zgodnie z art. 46 ustawy zasiłkowej.

Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., sąd zmienił zaskarżoną decyzję ustalając, że ubezpieczony nie ma obowiązku zwrotu nadpłaconego świadczenia.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)