Pełny tekst orzeczenia

UZASADNIENIE

co do całości wyroku z 8 maja 2026 roku

(ograniczone zgodnie z art. 505 ⁸ § 4 k.p.c.)

1.  (...) sp. z o.o. pozwała (...) sp. z o.o. o zapłatę 834 euro wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych od 15.07.2025 r. do dnia zapłaty oraz o zapłatę 169,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych od 15.07.2025 r. do dnia zapłaty oraz o zwrot kosztów procesu. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i o zwrot kosztów procesu. Postępowanie toczyło się według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych i w sprawach uproszczonych.

2.  Pismem datowanym na 23.03.2026 r. powódka cofnęła pozew, oświadczając: „Mając na uwadze fakt dokonania przez powoda potrącenia kwoty 834,00 euro powód oświadcza iż cofa on złożony w przedmiotowej sprawie pozew w części dotyczącej należności głównej, pozostawiając żądanie zasądzenia w pozostałym, objętym pozwem zakresie (odsetek oraz kosztów procesu). Cofnięcie pozwu spełniało wymogi z art. 203 § 1 i 4 k.p.c., w związku z czym Sąd umorzył postępowanie w tej części w pkt I wyroku. Pozwana podtrzymała wniosek o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu.

3.  Sąd wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym po umożliwieniu stronom zabrania głosu w piśmie procesowym (art. 148 ¹ § 1 k.p.c.). Było to celowe ze względu na sprawność postępowania i nastąpiło bez uszczerbku dla prawa stron do rzetelnego procesu. Strony nie wnosiły o wysłuchanie na rozprawie, a zasadnicze fakty były bezsporne. Była to sprawa o niewielką kwotę jak w art. 505 ^1a k.p.c.

4.  Powódka wywodziła swoje roszczenie z faktu, że zastrzegła w umowie przewozu międzynarodowego (art. 774 k.c.) karę umowną w postaci: „brak podstawienia środka transportu, podstawienie nieodpowiedniego środka transportu, podstawienie środka transportu niezdatnego do załadunku, podstawienie środka transportu z opóźnieniem na załadunku, opóźnienie w dostawie skutkuje zobowiązaniem zleceniobiorcy do zapłaty kary umownej w wysokości ustalonej w zleceniu ceny za fracht w przypadku przewozów międzynarodowych oraz jej dwukrotności w przypadku przewozów krajowych i/lub kabotażowych” (pkt 23 zlecenia).

5.  Zawarcie umowy o określonej treści było bezsporne. Przedstawiciele stron zawarli umowę w ten sposób, że przedstawiciel powódki przesłał przedstawicielowi pozwanej e-mail z treścią zlecenia transportowego, a przedstawiciel pozwanej je zaakceptował bez zastrzeżeń, a ponadto potwierdził to na platformie (...).eu. Pozwana przystąpiła do wykonywania zlecenia. Zlecenie przewidywało transport towaru z Austrii do Belgii. Załadunek 20.06.2025 r. między 8 a 12, rozładunek 23.06.2025 r., fracht 1080 euro netto.

6.  Jak wynika z bezspornej treści korespondencji stron 19.06.2025 r. zlecenie zostało wysłane i potwierdzone. W dniu 20.06.2025 r. pozwana zapewnia, że będzie przed godziną 14:00. Około godziny 10:00 pozwana informuje, że kierowca się rozładowuje, bo są korki na drodze; około godziny 11:00 pozwana pisze, że kierowca nie da rady; około godziny 12:00 pozwana pisze, że kierowca za około trzy godziny będzie na załadunku, powódka zgadza się na załadunek do 16:00; około godziny 13:00 pozwana informuje, że tego dnia kierowcy nie rozładują, powódka proponuje sobotę, pozwana nie może, powódka odstępuje od umowy.

7.  Kara umowna została zastrzeżona prawidłowo jak w art. 483 § 1 k.c. Odstąpienie od umowy nie wywoływało skutku w postaci zniweczenia kar umownych, co do których przesłanki już wystąpiły. Pozwana podniosła nieważność kary umownej ze względu na sprzeczność z Konwencją o Umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów ((...)) z 19.05.1956 r. [dalej jako: (...)]. Zgodnie z art. 41 ust. 1 i 2 (...) nieważne jest każde postanowienie umowne, które pośrednio lub bezpośrednio naruszałoby postanowienia Konwencji. Sąd zgadza się, że za takie postanowienia umowne należy uważać kary umowne obejmujące odszkodowania uregulowane przez (...), gdyż przenoszą one ciężar dowodu. Jednakże podstawa faktyczna pozwu nie była objęta przepisami szczególnymi (...). Konwencja przewiduje przykładowo odszkodowanie od przewoźnika na wypadek opóźnienia dostawy jak w art. 23 ust. 5 (...). Konwencja nie przewiduje jednak odpowiedzialności za opóźnienie w załadunku czy podstawieniu pojazdu pod załadunek. Kwestie te są nieuregulowane przez Konwencję (...) i w tym zakresie należy stosować przepisy prawa krajowego. Postanowienia umowne co do kary umownej za brak podstawienia środka transportu lub opóźnienie w jego podstawieniu są zatem ważne1.

8.  Pozwana podniosła brak winy, gdyż kierowca stał w korku. Sąd nie podzielił tego zarzutu. Wadliwa organizacja przewozów stanowi ryzyko przewoźnika, a zaniechanie w zabezpieczeniu się przed taką sytuacją stanowi winę przewoźnika. Korek na granicy nie stanowił siły wyższej ani nawet sytuacji szczególnie nadzwyczajnej. Pozwana świadomie przyjęła zlecenie transportowe, wiedząc, że tego samego dnia musi najpierw dokonać rozładunku innego towaru. Opóźnienie, które powstało, leżało w granicach przewidywania pozwanej, a ta mu nie zapobiegła przez odmienną organizację lub brak konktraktowania z powódką.

9.  Pozwana podniosła brak szkody, który w związku z art. 471 k.c. mógłby prowadzić do oddalenia powództwa tylko, gdyby nie zaistniał jakikolwiek stan szkody, tj. dane zdarzenie nie mogło wywołać szkody u powódki (art. 484 § 1 k.c.). Tymczasem brak wykonania zlecenia transportowego w dniu zlecenia w sytuacji, w której powódka ma własne zobowiązania wobec klientów do dostarczenia danego towaru stanowi w sposób oczywisty o szkodzie. Powódka w konsekwencji nienależycie wykonała własne zobowiązanie, za co z reguły odpowiada majątkowo.

10.  Pozwana wniosła o miarkowanie kary umownej jako rażąco wygórowanej jak w art. 484 § 2 k.c. Sąd przyznaje, że zastrzeżenie kary umownej jak w pkt 23 zlecenia transportowego w wysokości frachtu, a nawet dwukrotności frachtu (dla przewozów krajowych) jest rażąco wygórowane względem wielu sytuacji faktycznych, które zostały objęte tym postanowieniem umownym. Nie dotyczy to jednak przypadku jak w niniejszej sprawie, w którym to uchybienie obowiązkom przez pozwaną jest rażące. Pozwana nie tylko nie stawiła się o umówionej porze na załadunek, lecz także do końca upewniała powódkę, że wykona zobowiązanie czy to o danej porze, czy też później w ciągu dnia. W efekcie powódka na kilka godzin po umówionym terminie załadunku została pozbawiona przewoźnika, uchybiając własnym zobowiązaniom. Kara umowna w wysokości umówionego frachtu nie stanowi przy tym kwoty rażącej. Podobnie jej żądanie w tej wysokości nie stanowi naruszenia zasad współżycia społecznego jak w art. 5 k.c. Przeciwnie – to pozwana naruszyła zasady współżycia społecznego, rażąco uchybiając swoim zobowiązaniom umownym.

11.  Stąd kara umowna w kwocie żądanej przez powódkę podlegałaby zasądzeniu w niniejszym postępowaniu, gdyby nie cofnięcie pozwu w tym zakresie przez powódkę. Niezależnie od cofnięcia, ustalenia dotyczące kary umownej były konieczne w celu rozpoznania pozostałego żądania co do odsetek i kosztów procesu.

Odsetki i rekompensata

12.  Umowa przewozu łącząca strony była transakcją handlową w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z 8.03.2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (dalej: u.t.h.) jako umowa odpłatnego świadczenia usług zawarta między przedsiębiorcami w związku z wykonywaną działalnością. Jednakże jedynie fracht należny przewoźnikowi stanowiłby świadczenie pieniężne będące wynagrodzeniem za świadczenie niepieniężne jak w art. 4 pkt 1a u.t.h. Zapłata kary umownej nie stanowi wynagrodzenia za jakikolwiek towar lub usługę. Kara umowna ma charakter odszkodowawczy.

13.  W związku z tym powódce w zakresie kary umownej nie należały się odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych jak w art. 7 ust. 1 u.t.h. i w konsekwencji nie należała się także zryczałtowana rekompensata jak w art. 10 ust. 1 u.t.h. Sąd oddalił roszczenie powódki w tym zakresie.

14.  W ramach podstawy faktycznej pozwu należały się jednak odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) od należności głównej. Roszczenie z kary umownej wymaga wezwania do zapłaty jak w art. 455 k.c. W sprawie nie było sporu co do faktu, że pozwana została wezwana do zapłaty w sposób uzasadniający roszczenie odsetkowe od 15 lipca 2025 r. – wezwanie doręczono 3.07.2025 r. z terminem zapłaty 14.07.2025 r.

15.  Powódka w toku postępowania powołała się na fakt potrącenia należności. Zgodnie z art. 499 k.c. oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Zgodnie z przedłożoną fakturą (k. 94) potrącana wierzytelność pasywna powstała 3.12.2025 r. Była wówczas niewymagalna, lecz zgodnie z jednolitą linią orzecznictwa w ramach art. 498 § 1 k.c. ze względów gwarancyjnych wystarczające jest, aby jedynie wierzytelność aktywna (tu: powódki) była wymagalna. Jeżeli wierzytelność aktywna stała się wymagalna wcześniej niż wierzytelność pasywna, to retroaktywny skutek potrącenia nie obejmie odsetek powstałych w okresie od dnia wymagalności wierzytelności aktywnej, od której naliczane są odsetki, do dnia powstania wymagalności wierzytelności pasywnej. W realiach niniejszej sprawy był to zatem okres od 15 lipca 2025 r. do 3 grudnia 2025 r. i na podstawie twierdzeń powódki tylko za taki okres przysługiwały jej odsetki. W pozostałym zakresie podlegały oddaleniu.

Koszty procesu

16.  Powód poniósł koszty procesu w wysokości 1117 zł, na które złożyła się opłata od pozwu 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł i 900 zł wynagrodzenia pełnomocnika według stawek określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Pozwana poniosła koszty procesu w wysokości 917 zł, na które złożyła się opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł i 900 zł wynagrodzenia pełnomocnika według stawek określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie.

17.  Jak Sąd wskazał powyżej, należność powódki podlegałaby zasądzeniu co do należności głównej. Nie doszło jednak do tego ze względu na cofnięcie pozwu. Cofając pozew, powódka sama wyzbyła się dochodzenia swojej należności przed sądem i tutejszy Sąd nie mógł pozytywnie rozstrzygnąć o jej roszczeniu co do należności głównej. W tym zakresie powódkę należało uznać za przegraną w sensie procesowym i zasądzić na rzecz pozwanej koszty procesu jak w art. 98 § 1 k.c.

18.  Nie zachodzi przy tym wypadek szczególny, wskazywany w doktrynie i orzecznictwie, gdy w toku procesu dochodzi do zaspokojenia roszczenia (zazwyczaj zapłaty) i w związku z tym powódka cofa pozew, a pozwaną należy wyjątkowo uznać za ulegającą co do roszczenia i odpowiadającą za koszty procesu jak strona przegrywająca sprawę w art. 98 § 1 k.c. W tej sprawie powódka zrezygnowała z ochrony prawnej w procesie, dokonując samowolnie potrącenia i wycofując na tej podstawie swoje żądanie. Analogiczność względem zapłaty w toku procesu mogłaby ewentualnie zajść, gdyby pozwana akceptowała to potrącenie, ew. stanowiłoby to efekt wzajemnych ustaleń stron. Na zobowiązanie przewodniczącego pozwana potwierdziła, że podtrzymuje swoje stanowisko, nie uznaje roszczenia i nie uznaje dokonanego potrącenia. Tym samym nie można stwierdzić, że pozwana w jakimkolwiek stopniu uległa w toku procesu względem roszczenia powódki.

19.  Powódka wolała faktycznie wyegzekwować roszczenie poza procesem, niezależnie od rozstrzygnięcia Sądu, w związku z czym nie przysługują jej koszty procesu za roszczenie, z którego zrezygnowała. Tym bardziej nie przysługują jej koszty procesu na zasadzie słuszności jak w art. 102 k.p.c.

ASR Maciej Skuczyński

1 zob. uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 3 lutego 2014 r., VIII Ga 434/13.