Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt III UK 6/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 maja 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Bogusław Cudowski
SSN Jerzy Kwaśniewski
w sprawie z odwołania W. B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
o prawo do emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 maja 2009 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego […]
z dnia 29 września 2008 r.,
oddala skargę.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 września 2008 r., w sprawie z wniosku
W. B. na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrok Sądu
Okręgowego z dnia 20 maja 2008 r., w ten sposób, że oddalił odwołanie w części
2
dotyczącej przyznania emerytury za okres od 8 maja do 26 sierpnia 2008 r. i dalej
idącą apelację oddalił.
Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich
prawna ocena. Decyzją z dnia 17 marca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych
odmówił wnioskodawcy W. B. prawa do emerytury w obniżonym wieku
emerytalnym, wskazując w uzasadnieniu, iż nie spełnia on warunków
przewidzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz.
353 ze zm.). W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wskazał, iż
ukończył 64 lata (urodził się 27 sierpnia 1943 r.) oraz legitymuje się stażem
ubezpieczenia wynoszącym 39 lat 5 miesięcy i 11 dni. Po rozpoznaniu odwołania
Sąd pierwszej instancji zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał W. B.
prawo do emerytury od 8 maja 2008 r., wskazując, iż wnioskodawca spełnia
przesłanki jej przyznania w oparciu o art. 29 ustawy o emeryturach i rentach. Ze
stanowiskiem tym nie zgodził się Sąd Apelacyjny, wskazując, iż wprawdzie
wnioskodawca legitymuje się przeszło 39 letnim okresem ubezpieczenia i ukończył
60 lat życia, jednak, jak trafnie wskazał organ rentowy w zarzutach apelacyjnych, a
co uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, wnioskodawca nie legitymował się 35–
letnim okresem ubezpieczenia pracowniczego, bowiem jak wskazują akta rentowe
w okresie od 1 kwietnia 1993 r. do 28 lutego 2005 r. zaliczonym do ogólnego stażu
ubezpieczenia prowadził on działalność gospodarczą (11 lat i 2 miesiące). Sąd
Apelacyjny zważył także, iż W. B. bezpośrednio przez uzyskaniem statusu osoby
bezrobotnej (od dnia 3 marca 2005 r.) prowadził działalność gospodarczą i nie
podlegał ubezpieczeniu pracowniczemu. Nadto treść rozstrzygnięcia Sądu
Apelacyjnego uwarunkowana była okolicznością, iż z dniem 27 sierpnia 2008 r.
wnioskodawca ukończył 65 lat, a przy tym legitymował się przeszło 25 letnim
okresem ubezpieczenia a tym samym spełnił przesłanki uzyskania prawa do
emerytury określone w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach.
Wyrok ten zaskarżył skargą kasacyjną wnioskodawca wskazując jako jej
podstawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 27 pkt 1 i art.
29 ustawy o emeryturach i rentach. Wniósł o jego uchylenie i oddalenie apelacji
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 maja 2008 r., bądź o uchylenie
3
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy od strony pozwanej
kosztów procesu wg. norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest bezzasadna.
Okoliczności dotyczące stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy i okresów
ubezpieczenia są w sprawie bezsporne, co przyznał sam wnioskodawca w skardze
kasacyjnej. Kwestią sporną jest natomiast ocena przesłanek dających
wnioskodawcy prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Według
ustępu 1 pkt 2 tego przepisu ubezpieczony mężczyzna urodzony przed dniem 1
stycznia 1949 r., który nie osiągnął wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1
(czyli 65 lat), może przejść na emeryturę po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co
najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 25-letni
okres składkowy i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie niezdolnego do
pracy. Zgodnie zaś z ustępem 2 tego artykułu: emerytura, o której mowa w ust. 1,
przysługuje ubezpieczonym, którzy:
1) ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami oraz
2) w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co
najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są
uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Z kolei ustęp 3 tego przepisu stanowi, że spełnienia warunków, o których mowa w
ust. 2, nie wymaga się od ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o
którym mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy.
Jak wskazano wyżej bezsporne jest, że wnioskodawca spełniał przesłanki
uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy o
emeryturach i rentach wskazane w ustępie 1 tego przepisu. Urodził się bowiem 27
4
sierpnia 1943 r. i legitymował się stażem ubezpieczenia wynoszącym 39 lat 5
miesięcy i 11 dni. Wbrew twierdzeniom skarżącego wnioskodawca nie spełniał
jednak pozostałych przesłanek do uzyskania tego prawa wskazanych w ustępie 2 i
3 tego artykułu.
I tak w zakresie przesłanek wskazanych w ustępie 2 art. 29 ustawy o
emeryturach i rentach należy wskazać, iż co prawda bezpośrednio przed złożeniem
wniosku o wcześniejszą emeryturę wnioskodawca miał status bezrobotnego z
prawem do zasiłku dla bezrobotnych, a tym samym zgodnie z art. 13 pkt 9 ustawy z
dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu,
rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, ale w orzecznictwie Sądu
Najwyższego, które skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela, przyjęto, że
warunek z ustępu 2 punktu 1 analizowanego przepisu spełnia tylko taki bezrobotny,
dla którego ostatnim ubezpieczeniem przed spełnieniem warunków z art. 29 ust. 1
ustawy o emeryturach i rentach, było pobieranie zasiłku dla bezrobotnych
bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16
sierpnia 2005 r., I UK 363/04, OSNP 2006, nr 11-12, poz. 194). W przedmiotowej
sprawie zaś ubezpieczony bezpośrednio przed pobieraniem zasiłku dla
bezrobotnych nie pozostawał w stosunku pracy, ale prowadził działalność
gospodarczą. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano, że
przepis szczególny jakim jest art. 29 ustawy o emeryturach i rentach podlega
wykładni ścisłej. Zasadą zaś jest, iż prawo do emerytury wcześniejszej przysługuje
osobom objętym ubezpieczeniem emerytalnym z tytułu zatrudnienia w ramach
stosunku pracy. Pracowniczy, a nie powszechny charakter tego uprawnienia - po
dniu 1 stycznia 1999 r. - potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12
września 2000 r., K 1/00 (OTK 2000, nr 6, poz. 185) wyjaśniając, że pracowniczy
charakter omawianego uprawnienia wynika z uregulowań prawnych uchwalonych
jeszcze przed wejściem w życie ustawy o emeryturach i rentach, tj. z art. 27 ust. 1
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich
rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) Przyznanie zatem prawa do wcześniejszej
emerytury na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach osobie, która status
5
bezrobotnego uzyskała bezpośrednio po okresie prowadzenia działalności
gospodarczej w sposób jawny godziłoby w tę zasadę.
Pracowniczy charakter uprawnienia do wcześniejszej emerytury na podstawie
art. 29 ustawy o emeryturach i rentach nie pozwala także na przyjęcie, iż
wnioskodawca spełnia przesłankę wskazaną w ustępie 3 tego przepisu, który
wyłącza wymogi wskazane w jego ustępie 2, ale czyni to tylko wobec osób, które
przez cały wymagany okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 tej regulacji,
podlegały ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i
rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Skarżący nie spełnia tego
warunku. Nieuprawniony jest bowiem zawarty w skardze kasacyjnej pogląd, iż 35–
letni okres składkowy i nieskładkowy dotyczyć może wszelkich okresów podlegania
ubezpieczeniu, tak każdemu ubezpieczeniu społecznemu, jak i ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowemu z tytułu pozostawania w stosunku pracy i że okresy te
mogą być sumowane. Skarżący nie wziął bowiem pod uwagę, iż użyty w tym
przepisie zwrot „podlegali ubezpieczeniu społecznemu” należy odnosić do stanu
prawnego sprzed wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
kiedy to nie funkcjonowały, tak jak obecnie, odrębne ubezpieczenia społeczne
(ubezpieczenie emerytalne; ubezpieczenia rentowe; ubezpieczenie chorobowe i
ubezpieczenie wypadkowe – art. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych),
ale jedno ubezpieczenie społeczne obejmujące prawo do różnych świadczeń (por.
np. art. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu
ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.).
Użyty w art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach zwrot „podlegali
ubezpieczeniu społecznemu” należy zatem odnosić do okresów ubezpieczenia
sprzed dnia 1 stycznia 1999 r. Od tej daty bowiem pojęcie podlegania
ubezpieczeniu społecznemu nie ma już prawnej racji bytu, można co najwyżej
podlegać wskazanym w art. 1 ustawy systemowej ubezpieczeniom społecznym.
Tym samym, skoro wnioskodawca legitymujący się okresem składkowym i
nieskładkowym 39 lat 5 miesięcy i 11 dni, w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28
lutego 2005 r. prowadził działalność gospodarczą, a zatem nie podlegał
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy,
6
to tym samym nie można uznać, iż spełnił przesłankę nabycia prawa do
wcześniejszej emerytury wskazaną w art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach.
Z tych względów na podstawie art. 39814
k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w
sentencji.