UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12.07.2024 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., na podstawie przepisów art. 114 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po rozparzeniu wniosku z dnia 2.07.2024 r. odmówił E. H. ponownego obliczenia emerytury, ponieważ E. H. nie była uprawniona do emerytury kapitałowej.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że decyzją z dnia 4.06.2024 r. odmówiono ponownego obliczenia emerytury zgodnie z art. 26c ustawy emerytalnej, ponieważ E. H. nie była uprawniona do emerytury kapitałowej. W związku z tym, że E. H. nie była członkiem otwartego funduszu emerytalnego brak jest podstaw do ponownego przeliczenia emerytury na wniosek z 2.07.2024 r.

Od powyższej decyzji odwołała się E. H., wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do ponownego przeliczenia emerytury zgodnie z art. 26c ustawy emerytalnej. Odwołująca wskazała, że emerytura przyznana w 2019 r. jest emeryturą kapitałową.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wyrokiem z dnia 2 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołanie.

U podstaw powołanego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

E. H. urodziła się w dniu (...)

W dniu 1.07.2019 r. odwołująca złożyła w organie rentowym wniosek o emeryturę.

Decyzją z dnia 9.07.2019 r., znak:(...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na podstawie przepisów ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w związku z ukończeniem przez odwołującą powszechnego wieku emerytalnego) przyznał odwołującej emeryturę od dnia 1.07.2019 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obniżenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę:

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 173391,16 zł,

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego 444859,72 zł,

- średnie dalsze trwanie życia 260,70 miesięcy,

- wyliczona kwota emerytury wynosi 2371,50 zł.

Wysokość emerytury została obliczona na zasadach określonych w art. 26 ustawy emerytalnej: (173391,16 + 4444859,72)/260,70 = 2371,50 zł.

Odwołująca nie była członkiem otwartego funduszu emerytalnego – nie nabyła prawa do okresowej emerytury kapitałowej.

W dniu 15.04.2024 r. odwołująca złożyła do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wniosek o przeliczenie emerytury w związku z ukończeniem 65 roku życia, który został przekazany do rozpoznania organowi rentowemu. Wniosek wpłynął w dniu 24.04.2024 r.

Decyzją z dnia 4.06.2024 r., znak: ENP/1/054198789 Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił E. H. ponownego obliczenia emerytury, ponieważ E. H. nie była uprawniona do okresowej emerytury kapitałowej.

W dniu 2.07.2024 r. odwołująca ponownie złożyła wniosek o przeliczenie emerytury w związku z ukończeniem 65 roku życia.

Zaskarżoną decyzją z dnia 12.07.2024 r. organ rentowy, po rozparzeniu wniosku z dnia 2.07.2024 r., na podstawie art. 114 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił E. H. ponownego obliczenia emerytury, wskazując, że E. H. nie była uprawniona do emerytury kapitałowej.

Powyższy stan faktyczny sąd I instancji ustalił na podstawie: dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy i dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego dotyczących odwołującej.

Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego, sąd uznał za przydatne dla ustalenia stanu faktycznego wszystkie dokumenty zgromadzone w postępowaniu. Zostały one sporządzone przez uprawnione do tego podmioty, w przewidzianej przez prawo formie. Sąd stwierdza, że żadna ze stron nie kwestionowała autentyczności i prawdziwości dokumentów, a Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu. W części są to dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy, w zakresie ich kompetencji. Natomiast dokumenty prywatne korzystały z domniemania autentyczności oraz domniemania, iż zawarte w nich oświadczenia złożyła osoba, która je podpisała (art. 245 k.p.c.).

W opisanym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za bezzasadne. Sąd wskazywał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy organ rentowy zasadnie odmówił odwołującej E. H. ponownego obliczenia emerytury.

W pierwszej kolejności wskazano, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.08.2020 r., sygn. III UZ 1/20, podobnie m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 23.06.2020 r., sygn. III AUa 397/20, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30.05.2019 r., sygn. III AUa 3/19, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20.03.2019 r., sygn. III AUa 839/18). Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jest więc w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010 r., sygn. III UK 15/10).

Zgodnie z treścią art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Celem ponownego ustalenia w trybie przepisu art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest ponowne rozstrzygnięcie o uprawnieniach, które powstały ex lege przed wydaniem weryfikowanych decyzji rentowych. Uzasadnieniem dla ponowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją organu rentowego, wyznaczającym jego cel, jest niezgodność zawartego w niej rozstrzygnięcia z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego, powstałą na przykład na skutek popełnionych przez organ rentowy uchybień normom prawa materialnego, czy procesowego. W ponowionym postępowaniu organ rentowy dąży więc do ustalenia, czy popełnione uchybienia lub przedłożone dowody albo ujawnione fakty mają wpływ na zmianę dokonanych wcześniej ustaleń. Bezpośrednim celem ponownego ustalenia jest rozstrzygnięcie o uprawnieniach emerytalno - rentowych zainteresowanych, według stanu faktycznego z chwili wydania weryfikowanych decyzji rentowych. Ponowne ustalenie w trybie przepisu art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi zatem nadzwyczajną kontynuację poprzedniego postępowania przed organem rentowym, zmierzając do podważenia decyzji organu rentowego, niezależnie od tego, czy uprawomocniła się ona na skutek upływu terminu odwołania, czy też rozstrzygnięcia sądu. To swoiste "wznowienie postępowania" w takich sprawach w sposób oczywisty ogranicza bowiem prawomocność, czy też niewzruszalność decyzji organu rentowego także w sprawach, w których wydano decyzję przyznającą świadczenie, co następuje również wtedy, gdy do przyznania świadczenia dochodzi wyrokiem sądu zmieniającym decyzję organu rentowego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011r. sygn. BU 4/11).

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. emerytura przysługuje po osiągnięciu wieku 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem przepisów art. 46, 47, 50, 50a, i 50e i 184.

Podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185 (art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

Przepis art. 40a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że w ramach konta ubezpieczonego Zakład prowadzi subkonto, na którym ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych składek, o których mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. b i pkt 2, wraz z wyegzekwowanymi od tych składek odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, o których mowa w art. 23 ust. 2, oraz kwotę środków odpowiadających wartości umorzonych przez otwarty fundusz emerytalny jednostek rozrachunkowych po poinformowaniu przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, o którym mowa w art. 55 ust. 1 pkt 1, w związku z ukończeniem przez ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwane dalej "subkontem".

Obowiązek prowadzenia subkonta przez ZUS pozostaje w ścisłej korelacji z wyrażoną w art. 22 ust. 3 o systemie ubezpieczeń społecznych (w zw. z art. 111 o systemie ubezpieczeń społecznych) zasadą, zgodnie z którą część składki emerytalnej wynosząca 7,3% podstawy jej wymiaru podlega szczególnemu (odrębnemu) reżimowi prawnemu. Oznacza to, że prowadzenie subkonta jest obligatoryjne w odniesieniu do wszystkich ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1968 r., a także w przypadku tych ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r., a przed 1.1.1969 r., którzy dobrowolnie, na swój wniosek, przystąpili do OFE. Natomiast dla wszystkich ubezpieczonych, którzy urodzili się przed 1.1.1949 r. oraz ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r., a przed 1.1.1969 r., którzy nie zostali członkami OFE – z braku odpowiedniej podstawy prawnej – ZUS w ogóle nie może prowadzić subkont, choćby wnosili o to sami zainteresowani (Komentarz do art. 40a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych red. Gudowska 2014, wyd. 2/Wajda).

Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 (art. 26 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

Natomiast stosownie do treści art. 26c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę, która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku, emeryturę z Funduszu oblicza się ponownie z urzędu na zasadach określonych w art. 26, z tym że do obliczenia emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku.

Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z tym że przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury nie uwzględnia się kwot zwiększeń składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego określonego w art. 173-175, uzyskanych w wyniku waloryzacji kwartalnej, o której mowa w art. 25a, przeprowadzonej w celu obliczenia dotychczas przysługującej emerytury z Funduszu (art. 26c ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

Emerytura z Funduszu nie może być niższa od kwoty odpowiadającej wysokości emerytury z Funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat (art. 26c ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do ustalenia wysokości emerytury z Funduszu dla osoby, której ustalono prawo do tej emerytury oraz do okresowej emerytury kapitałowej, a która do dnia poprzedzającego dzień osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat nie pobrała emerytury wskutek zawieszenia prawa do świadczenia, zgodnie z art. 103a (art. 26c ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

Regulacja art. 26c dotyczy sytuacji wygaśnięcia (...) z dniem poprzedzającym dzień osiągnięcia 65 lat (zob. art. 9 pkt 2 ustawy o e.k.). W razie osiągnięcia wskazanej powyżej granicy powszechnego wieku emerytalnego emeryturę (wyłącznie z FUS) oblicza się ponownie z urzędu na zasadach określonych w art. 26, z tym że do jej obliczenia przyjmuje się korzystniejsze (tj. niższe od poprzedniego) - gdyż ustalone dla 65. roku życia – (...) (średnie dalsze trwanie życia) obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku. Podstawę obliczenia takiej emerytury stanowi kwota: 1) zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na koncie w ZUS, 2) zwaloryzowanego kapitału początkowego i 3) środków zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS, z wyłączeniami określonymi w art. 26c ust. 2 in fine (Antonów Kamil (red.), Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz do trzech ustaw emerytalnych, wyd. I, LEX/el. 2019).

Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje, zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych, ze środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanym dalej ,,subkontem''.

Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje członkowi otwartego funduszu emerytalnego do ukończenia 65. roku życia i jest finansowana z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o emeryturach kapitałowych);

Członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli:

1) ukończył 60 lat oraz

2) kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego (art. 8 ustawy o emeryturach kapitałowych).

Prawo do okresowej emerytury kapitałowej wygasa:

1) w przypadku śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego;

2) z dniem poprzedzającym dzień, w którym członek otwartego funduszu emerytalnego ukończył 65. rok życia;

3) w przypadku wyczerpania środków zewidencjonowanych na subkoncie (art. 9 ustawy o emeryturach kapitałowych).

Wyjaśnić trzeba, że z sytuacją nieodprowadzania składki do OFE (w rozumieniu art. 22 ust. 3 pkt 2 ustawy systemowej) mamy do czynienia w przypadku niezłożenia przez członka OFE oświadczenia o przekazywaniu składki do OFE (art. 39a ustawy systemowej), zaś zaprzestanie odprowadzania składki do OFE następuje na skutek zaktualizowania się obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku OFE na fundusz emerytalny FUS (Komentarz do art. 22 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod red. K. Antonów, SIP Lex). Chodzi zatem o sytuację, gdy ubezpieczony jest zobligowany do złożenia oświadczenia, czy część składki (w tym zakresie) ma być odprowadzana do OFE, czy też zamiast tego ma być ewidencjonowana na subkoncie. Nie chodzi zatem o ubezpieczonych, którzy nie mieli takiego obowiązku i nie przystąpili do OFE.

W sytuacji odwołującej, która nie miała obowiązku i nie była członkiem OFE, nie było podstaw do ewidencjonowania składek na subkoncie, stąd nie mogła uzyskać prawa do emerytury kapitałowej, ani teraz nie może uzyskać prawa do przeliczenia świadczenia dla osób, które pobierały taka emeryturę.

W okolicznościach niniejszej sprawy odwołująca nie przedstawiła nowych dowodów, ani nie ujawniła nowych okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, które mogłyby pozwolić na ponowne obliczenie emerytury.

Nie było podstaw do obliczenia emerytury odwołującej w oparciu o przepis art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Nie ulegało wątpliwości sądu I instancji, że odwołująca nie była i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, nie posiada więc subkonta w ZUS. Odwołująca nie spełnia zatem przesłanek do ustalenia okresowej emerytury kapitałowej.

W stosunku do odwołującej nigdy nie była wydawana decyzja o przyznaniu okresowej emerytury kapitałowej. Decyzją z dnia 9.07.2019 r. organ rentowy przyznał odwołującej prawo do emerytury w związku z ukończeniem przez odwołującą powszechnego wieku emerytalnego.

Skoro odwołująca nie nabyła prawa do okresowej emerytury kapitałowej to w jej przypadku nie ma zastosowania przepis art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przeliczenie świadczenia po osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku 65 lat na zasadach określonych w art. 26c ustawy emerytalnej ma miejsce tylko w sytuacji pobierania przez ubezpieczonego okresowej emerytury kapitałowej.

Mając na uwadze powyższe rozważania, sąd w oparciu o cytowane przepisy i art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.

Apelację od powołanego orzeczenia wywiodła E. H., domagając się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia odwołania.

W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia apelująca wywodziła, że art.40 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS jednoznacznie określa wymóg prowadzenia dla ubezpieczonej subkonta, zaś art.26 cytowanej ustawy kierowany jest do ogółu ubezpieczonych. Fakt, że apelująca urodziła się w roku 1959 nie wyklucza jej z kręgu adresatów tej normy. Zdaniem apelującej prowadzenie „zapisów z podziałem na dwa obowiązkowe filary ubezpieczeń” nie może być prowadzone wobec jednej grupy ubezpieczonych z pominięciem drugiej. Narusza to prawo do równego traktowania, jest ponadto niezgodne z zasadami rachunkowości.

We wniesionej odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie .

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja E. H. jest bezzasadna.

Na wstępie zaznaczyć należy, że stan faktyczny w sprawie nie był objęty sporem, zaś zarzuty apelacji sprowadzają się wyłącznie do naruszenia wskazanych w środku zaskarżenia przepisów prawa materialnego.

Sąd Okręgowy – wbrew tezom apelacji – dokonał prawidłowej analizy przepisów ustawy emerytalnej, znajdującej zastosowanie w rozstrzyganiu sprawy.

Ponownie więc należy wskazać, że konsekwentnie E. H. w trakcie postępowania pierwszo instancyjnego oraz we wniesionej apelacji kwestionowała wysokość przyznanej jej emerytury wskazując na dyskryminujące i niesprawiedliwe w jej ocenie przepisy dotyczące osób, które nie przystąpiły w odpowiednim terminie do otwartego funduszu emerytalnego. Odwołująca, jak sama wskazała zarówno w odwołaniu jak i podczas rozprawy nie podważała de facto wydanej przez ZUS decyzji, a jej odwołanie skierowane było przeciwko obowiązującym przepisom.

Jak prawidłowo naprowadzał Sąd I instancji zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U.2022.504) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. W przedmiotowej sprawie ubezpieczona wnosiła o ponowne przeliczenie jej emerytury zgodnie z przepisem art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie załączając żadnych nowych dowodów ani nie wskazując na nowe okoliczności istniejące w sprawie. Wobec powyższego w zaskarżonej decyzji organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do ponownego obliczenia emerytury na podstawie art. 26c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS powołując się przy tym na brak uczestnictwa ubezpieczonej w OFE.

Zgodnie z art. 26c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę, która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku, emeryturę z Funduszu oblicza się ponownie z urzędu na zasadach określonych w art. 26, z tym, że do obliczenia emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku. Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 38), zgodnie z którym, osobom, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ustalono prawo do okresowej emerytury kapitałowej na okres do dnia poprzedzającego osiągnięcie wieku emerytalnego, emerytura z Funduszu podlega ponownemu obliczeniu na zasadach określonych w art. 26c ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1 (to jest ustawy o emeryturach i rentach z FUS), na wniosek zgłoszony po osiągnięciu wieku 65 lat, a do dnia poprzedzającego dzień osiągnięcia wieku emerytalnego, do którego została im przyznana okresowa emerytura kapitałowa, o ile pobierały okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego dzień zgłoszenia tego wniosku, przy czym do ponownego obliczenia emerytury z Funduszu przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku osiągniętego w dniu zgłoszenia wniosku, według tablicy trwania życia obowiązującej w tym dniu. Emerytura z Funduszu w przeliczonej wysokości przysługuje od miesiąca zgłoszenia wniosku, nie wcześniej niż od dnia osiągnięcia wieku 65 lat.

W myśl art. 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 926), emerytury kapitałowe przysługują osobom mającym ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Art. 7 ustawy o emeryturach kapitałowych stanowi, że ze środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanym dalej "subkontem", przysługuje okresowa emerytura kapitałowa. Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje członkowi otwartego funduszu emerytalnego do ukończenia 65. roku życia i jest finansowana z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli ukończył 60 lat oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach kapitałowych).

Jak wynika z powyższych przepisów, w sposób niebudzący wątpliwości, prawo do emerytury kapitałowej przysługuje osobom, które należą do otwartego funduszu emerytalnego. Z kolei zgodnie z art. 26c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS tylko osoby pobierające emeryturę kapitałową mogą ubiegać się o przeliczenie ich świadczenia emerytalnego na zasadach określonych w tym przepisie.

Należy zauważyć, że w związku z reformą emerytalną i utworzeniem otwartych funduszy emerytalnych osoby ubezpieczone urodzone po 1948 r. a przed 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę, miały możliwość, zasadniczo w terminie do dnia 31 grudnia 1999 r., na swój wniosek przystąpić do wybranego OFE, czego ubezpieczona nie uczyniła i co nie było kwestią sporną w tej sprawie. W ramach reformy emerytalnej osoby ubezpieczone urodzone po 1948 r. a przed 1969 r., czyli tak jak ubezpieczona, miały możliwość do 31 grudnia do 1999 r. przystąpienia do OFE i w takich przypadkach składka była dzielona na dwie części-jedna ewidencjonowana na koncie ZUS (I filar) i druga podlegała na przekazaniu na OFE (II filar). Przystąpienie ubezpieczonego do OFE stanowiło oświadczenie woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego dla osób w tym przedziale. Należy zauważyć, że różnice w sposobie wypłat emerytury, dla osób które nie przystąpiły do OFE wynikają z faktu, że ich emerytury są wypłacane w oparciu o składki, które w całości ewidencjonowane były wyłącznie na koncie w ZUS, wobec czego ustalone w powszechnym wieku emerytalnym wynoszącym dla kobiet 60 lat było świadczeniem dożywotnim. Natomiast dla kobiet, które przystąpiły do OFE, okresowa emerytura kapitałowa ustalana w powszechnym wieku emerytalnym jest świadczeniem przejściowym, stanowiącym formę tzw. programowej wypłaty i zgodnie z założeniami reformy emerytalnej ustalenie świadczenia dożywotniego jest możliwe dopiero w wieku 65 lat i wtedy przyznane świadczenie staje się świadczeniem dożywotnim.

Kwestia podnoszona przez ubezpieczoną w odwołaniu budzi wiele sporów i część społeczeństwa uważa się za pokrzywdzone taką interpretacją przepisów. Warto zwrócić uwagę, że przedmiotowe przepisy były poddawane kontroli przez Trybunał Konstytucyjny, który dokonał oceny reformy emerytalnej, w tym kapitałowej części systemu emerytalnego, m.in. w ramach sprawy K 1/14 wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 listopada 2015 r., (Opublikowano: OTK-A 2015/10/163, Dz. U. poz. 1917 Lex). Zasady te nie zostały uznane za niezgodne z Konstytucją.

Odnosząc się do stanowiska wyrażonego przez ubezpieczoną w toku postępowania, w którym ubezpieczona wskazała na podstawę prawną mającą jej zdaniem obligować organ rentowy do utworzenia subkonta w ZUS każdemu obywatelowi, a co za tym idzie przeliczenia emerytury wszystkim kobietom zgodnie z art. 26c należy wskazać, że jest to błędne przeświadczenie.

Zgodnie z art. 40a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ramach konta ubezpieczonego Zakład prowadzi subkonto, na którym ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych składek, o których mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. b i pkt 2, wraz z wyegzekwowanymi od tych składek odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, o których mowa w art. 23 ust. 2, oraz kwotę środków odpowiadających wartości umorzonych przez otwarty fundusz emerytalny jednostek rozrachunkowych po poinformowaniu przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, o którym mowa w art. 55 ust. 1 pkt 1, w związku z ukończeniem przez ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwane dalej "subkontem".

Natomiast zgodnie z art. 111 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podział składki, o którym mowa w art. 22 ust. 3, jest obowiązkowy dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 r. (ust. 1). Ubezpieczeni, o których mowa w ust. 1, są zobowiązani do zawarcia umowy z otwartym funduszem emerytalnym w terminie do dnia 30 września 1999 r. Przepis art. 39 ust. 2 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę, mogą na swój wniosek przystąpić - poprzez zawarcie umowy - do wybranego otwartego funduszu emerytalnego (ust. 3.), a ubezpieczeni, o których mowa w ust. 3, mogą zawrzeć umowę z otwartym funduszem emerytalnym w terminie do dnia 31 grudnia 1999 r., z zastrzeżeniem ust. 6 (ust. 4). Przystąpienie przez ubezpieczonych, o których mowa w ust. 3, do otwartego funduszu emerytalnego jest nieodwołalnym oświadczeniem woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 r. (ust. 5). Termin, o którym mowa w ust. 4, uważa się za zachowany, jeżeli osoba urodzona w okresie określonym w ust. 3 nie podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych w 1999 r., lecz przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku ubezpieczenia po dniu 31 grudnia 1999 r. oraz w dniu powstania tego obowiązku nie ukończyła 50 lat. (ust. 6).

Tak więc, subkonto stanowi część konta ubezpieczonego i jest prowadzone dla osób, które urodziły się po 1968 r. lub jeśli urodziły się przed 1969 r. i należą do otwartego funduszu emerytalnego. W przypadku ubezpieczonej zostałoby jej założone subkonto, jeśli należałaby ona do OFE. Z kolei dla rocznika ubezpieczonej przystąpienie do OFE było dobrowolne i ubezpieczona tego nie uczyniła, zatem nie miała wydzielonego subkonta w ZUS.

Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że argumentacja przedstawiona przez ubezpieczoną zawarta w piśmie procesowym z dnia 19 sierpnia 2024 r. nie znajduje uzasadnienia w przepisach.

Odwołująca w toku postępowania wskazywała na niesprawiedliwość wynikającą z różnicowania kobiet, które przystąpiły do OFE i miały możliwość do ponownego przeliczenia emerytury w wieku 65 lat i kobiet, które nie przystąpiły do OFE i zostały tego prawa pozbawione.

Należy mieć na uwadze, że zarówno organ rentowy jak i Sąd jest obowiązany działać w ramach obowiązujących przepisów prawa. Obecne przepisy nie pozwalają na przeliczenie emerytury ubezpieczonej zgodnie z jej żądaniem. Rolą sądów jest stosowanie prawa. Odmienna wykładnia przepisów, których sens i znaczenie nie powinny rodzić wątpliwości w świetle jednoznacznych wyników ich interpretacji, mogłaby prowadzić do zastępowania ustawodawcy w tworzeniu prawa.

W konsekwencji uznając apelację za bezzasadną, należało ją oddalić na podstawie art.385 k.p.c.

sędzia Marta Sawińska

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

UZASADNIENIE